Wojna kognitywna

Wojna kognitywna (ang. cognitive warfare) to działania militarne i niemilitarne mające na celu wpływanie na postawy i zachowania poprzez oddziaływanie na procesy poznawcze jednostek, grup lub całych populacji, a także ochronę lub zakłócanie tych procesów^[1]. W odróżnieniu od wojny informacyjnej, która koncentruje się na kontroli przepływu informacji, wojna kognitywna celuje w sam sposób myślenia i podejmowania decyzji^[2]. Łączy elementy walki informacyjnej, wywiadu, walki elektronicznej i operacji psychologicznych^[3].

Generał NATO Paolo Ruggiero ujął to tak: celem wojny kognitywnej nie jest zmiana tego, co ludzie myślą, lecz zmiana sposobu, w jaki myślą^[4].

W 2020 roku François du Cluzel z NATO Innovation Hub opublikował raport Cognitive Warfare, w którym zaproponował uznanie sfery poznawczej za szóstą domenę operacyjną NATO, obok domen lądowej, morskiej, powietrznej, kosmicznej i cyberprzestrzeni^[5]. Koncepcja ta trafiła na najwyższe szczeble NATO w ramach prac Allied Command Transformation^[6]. Precyzyjne zdefiniowanie zakresu tej domeny pozostaje przedmiotem debaty: część badaczy postuluje wąską „domenę kognitywną", inni szerszą „domenę ludzką" (ang. human domain)^[6].

W 2025 roku biuro doradcy naukowego NATO (ang. NATO Chief Scientist) opublikowało raport wskazujący, że współczesne konflikty mają coraz bardziej charakter behawioralny, a kluczowym terenem walki staje się postrzeganie informacji przez ludzi, a nie tradycyjna geografia^[7]. Według badań predykcyjnych NATO, do roku 2040 wojna kognitywna stanie się głównym obszarem konfrontacji światowych ośrodków władzy^[5].

Głównym celem wojny kognitywnej jest destabilizacja przeciwnika od wewnątrz: szerzenie niezadowolenia, kształtowanie przekonań i prowokowanie zachowań osłabiających zdolność do oporu^[8]. W skrajnych przypadkach może doprowadzić do dezintegracji społecznej, w której zanika zbiorowa wola przeciwstawienia się napastnikowi^[8].

Do stosowanych metod należą: rozpowszechnianie dezinformacji za pośrednictwem mediów społecznościowych i tradycyjnych mediów; wykorzystanie farm botów, trolli i liderów opinii (ang. key opinion leaders) do forsowania wybranych narracji; manipulowanie danymi wywiadowczymi i mieszanie prawdziwych informacji z fałszywymi w celu utrudnienia weryfikacji; oddziaływanie kulturowe i ideologiczne; propaganda polityczna realizowana poprzez przemówienia, public relations i dyplomację publiczną^[9].

Rozwój sztucznej inteligencji i analityki dużych zbiorów danych znacząco zwiększył skuteczność operacji kognitywnych, umożliwiając modelowanie zachowań, profilowanie grup docelowych i automatyczną dystrybucję treści dostosowanych do podatności odbiorców^[2].

Dr hab. Agnieszka Szczygielska z Akademii Sztuki Wojennej definiuje wojnę kognitywną jako przejęcie kontroli nad procesami poznawczymi w celu wygrania wojny, zanim dojdzie do działań prowadzonych konwencjonalnymi środkami walki^[13]. Akademia Pożarnicza w materiałach edukacyjnych dotyczących ochrony ludności wskazuje na wojnę kognitywną jako zagrożenie wymagające budowania odporności społecznej^[14].

Komisja ds. badania wpływów rosyjskich i białoruskich stwierdziła w swoim raporcie, że polskie organy państwowe posiadały informacje o osobach i instytucjach rozpowszechniających prorosyjską dezinformację, jednak działania oparte na tych informacjach były podejmowane niezwykle rzadko^[10].

• dezinformacja
• wojna informacyjna
• wojna hybrydowa
• operacje psychologiczne
• zinformatyzowane działania bojowe (ChRL)
• propaganda