Wojna informacyjna

Wojna informacyjna – zorganizowana aktywność państwa polegająca na niszczeniu lub modyfikowaniu systemów komunikowania informacyjnego przeciwnika lub przepływających przez nie informacji, a także ochrona własnych systemów przed podobnym działaniem[1]. Wojna informacyjna jest powiązana z wojną psychologiczną[2] i wojną kognitywną.

Wojnę informacyjną należy utożsamiać ze wzrostem znaczenia szeroko pojętej informacji w stosunkach międzynarodowych, która jest traktowana jako zasób o charakterze strategicznym i z którą wiążą się różnego rodzaju zagrożenia polegające na jej potencjalnym szkodliwym zastosowaniu[3]. Użyta jako broń, cechuje się niskim kosztem wytworzenia, uniwersalnym charakterem, łatwą dostępnością i nieograniczonym zasięgiem[3]. Przede wszystkim nie uznaje granic państwowych, a jej kontrola w dzisiejszym społeczeństwie informacyjnym stała się w dużym stopniu utrudniona[3].

Niemiecka ulotka propagandowa kierowana do polskich żołnierzy, zrzucana pod Monte Cassino w 1944 roku

Wojna informacyjna a walka informacyjna

W polskiej literaturze funkcjonują dwa odrębne terminy: wojna informacyjna i walka informacyjna. Rozróżnienie wynika z niejednoznaczności angielskiego warfare, tłumaczonego zarówno jako „wojna”, jak i „walka”[4].

Wojna informacyjna w ścisłym sensie odnosi się do działań w warunkach konfliktu zbrojnego lub bezpośredniej rywalizacji międzypaństwowej[5].

Walka informacyjna (ang. information confrontation[6], ros. информационное противоборство[7]) to pojęcie szersze. Według Projektu Doktryny Bezpieczeństwa Informacyjnego RP (BBN, 2015) jest to oddziaływanie na informacje lub systemy informacyjne w celu kształtowania i przejmowania procesów decyzyjnych przeciwnika, przy jednoczesnej ochronie własnych[8]. Walka informacyjna ma charakter uniwersalny: jest prowadzona we wszystkich sferach aktywności państwa, nie tylko przez siły zbrojne i służby specjalne, ale także przez korporacje i przedsiębiorstwa[9]. Toczy się nieustannie, także w czasie pokoju, podczas gdy wojna informacyjna zakłada istnienie wyraźnego konfliktu[4]. W 2024 roku BBN poświęciło cały numer kwartalnika Bezpieczeństwo Narodowe tematyce dezinformacji i walki informacyjnej[10].

Formy, uczestnicy i skala

Walka informacyjna prowadzona jest na trzech poziomach: osobowym (wykradanie danych, kradzież tożsamości), korporacyjnym (pozyskiwanie tajemnic konkurenta, niszczenie jego systemów) oraz państwowym, gdzie obiektami ataku są systemy obronne i infrastruktura strategiczna[11]. Na każdym z tych poziomów cechuje ją niewidoczność przeciwnika, możliwość ataku z dowolnego miejsca na świecie i potencjalnie nieograniczony zasięg[11].

Wyróżnia się działania ofensywne (operacje psychologiczne, pozoracja, walka elektroniczna, atak informatyczny) oraz defensywne (osłona, kontrpropaganda, kontrwywiad)[8].

Uczestnikami walki informacyjnej są media, siły zbrojne, rząd, dyplomacja, ośrodki badawcze i służby specjalne[12]. W XXI wieku do tej grupy doszli prywatni aktorzy: firmy technologiczne, platformy mediów społecznościowych, trolle internetowe i operatorzy farm botów[13].

Historia

Związek Radziecki

Aktywność Związku Radzieckiego w okresie zimnej wojny obejmowała m.in. prowadzenie kampanii oddziaływania informacyjnego, zarówno na obywateli ZSRR i krajów satelickich, jak i na obywateli państw obcych oraz wrogich ideom komunizmu[3]. Kreml finansował przedsięwzięcia, które wyrażały krytykę wobec szeroko rozumianego Zachodu, a także promował tam idee społeczeństwa socjalistycznego[3]. W tym celu wspierano antyzachodnie ruchy pokojowe, czy też zapraszano myślicieli i artystów z krajów kapitalistycznych do Związku Radzieckiego, aby ukazywali go jako państwo pod każdym względem przewyższające cywilizację zachodnią. Służby specjalne, z KGB na czele, prowadziły kampanie oddziaływania informacyjnego, takie jak operacja Infektion z 1983 r., w ramach której indyjska gazeta „The Patriot”, sponsorowana przez służby rosyjskie, opublikowała artykuł oskarżający amerykańskie władze o stworzenie wirusa HIV i wykorzystywanie go w charakterze broni[3]. W 1987 r. wiadomość ukazała się ponad 40 razy w prasie kontrolowanej przez Związek Radziecki, została przedrukowana lub nadana w ponad 80 krajach i w 30 językach[3]. Innym przykładem mogą być próby skompromitowania amerykańskiego prezydenta Ronalda Reagana czy papieża Jana Pawła II[3].

Rozpad ZSRR zrewidował działania podejmowane przez Rosję w globalnej przestrzeni informacyjnej, jednakże ich charakter co do zasady pozostał niezmieniony[3]. Uzasadnione jest zatem twierdzenie, że rosyjska wojna informacyjna posiada trwałe cechy, które ewoluowały w systemie ustrojowym Związku Radzieckiego, a obecnie ewoluują w systemie ustrojowym Federacji Rosyjskiej[3].

Doktryny wojskowe

NATO

Zgodnie z doktryną AJP-3.10 operacje informacyjne to skoordynowane działania mające wywarcie wpływu na wolę, rozumienie i zdolności przeciwników, wspierające cele danej misji[14]. W 2025 roku biuro doradcy naukowego NATO (ang. NATO Chief Scientist) opublikowało raport o wojnie kognitywnej, wskazując, że decydujący teren współczesnych konfliktów to nie geografia, lecz postrzeganie informacji przez ludzi[15].

Rosja

Rosyjska doktryna definiuje wojnę informacyjną jako oddziaływanie na masową świadomość w międzypaństwowej rywalizacji, wykorzystujące kontrolę nad zasobami informacyjnymi jako „broń informacyjną”[16]. Miesza tym samym porządek militarny z pozamilitarnym, technologiczny (cyberprzestrzeń) ze społecznym (przestrzeń informacyjna)[16]. Rosyjska literatura adaptuje zachodnie terminy (soft power, „działania asymetryczne”, „wojna sieciowa”), przysposabiając je do własnych celów i maskując metody doskonalone przez radzieckie służby specjalne[17][18]. Według Darczewskiej walka informacyjna jest w Rosji zjawiskiem systemowym, prowadzonym od dziesięcioleci z wysiłkiem organizacyjnym i finansowym niespotykanym w żadnym innym kraju[17][18].

Rosyjski teoretyk Siergiej Rastorgujew wskazuje, że cele wojny informacyjnej nie różnią się od celów pozostałych wojen: wszystkie toczą się o zasoby, a w przypadku wojen informacyjnych kluczem do tych zasobów są elity i media przeciwnika oraz rekrutowani wśród nich agenci wpływu[19].

Prowadzone przez Rosję kampanie oddziaływania informacyjnego i szerzona w ich ramach propaganda odróżnia ją od tradycyjnych wyobrażeń i koncepcji, znanych na Zachodzie[3]. W Rosji takie kampanie nazywane są wojnami informacyjno-psychologicznymi, a ich celem nie jest przekonanie czy perswazja, ale raczej utrzymanie odbiorców w stanie zawieszenia i dekoncentracji, pasywności, paranoi, po to aby zdezorganizować i zdemoralizować przeciwnika[3].

Prowadząc wojny informacyjne, Federacja Rosyjska stosuje wiele środków oddziaływania informacyjnego na odbiorców, a ich rodzaj jest determinowany przede wszystkim posiadanymi w tym zakresie możliwościami[3]. Należy tu wyróżnić: tzw. farmy trolli, fałszywe konta na portalach Facebook i X (dawniej Twitter) oraz na komunikatorze Telegram, działalność portali informacyjnych, a także cyberataki[3].

Inwazja Rosji na Ukrainę

Inwazja Rosji na Ukrainę zapoczątkowała nową fazę wojny informacyjnej. Według raportu NASK z 2024 roku rosyjskie kampanie dezinformacyjne w latach 2022–2023 były kierowane zarówno wobec Ukraińców, jak i opinii publicznej krajów zachodnich[13]. Nieprawdziwe informacje pojawiają się najpierw w rosyjskich mediach państwowych, a farmy botów forsują wybrane narracje w mediach społecznościowych. W 2023–2024 Rosja przesunęła akcent na kampanię przedstawiającą Ukrainę jako państwo, które powinno przyjąć narzucone warunki pokojowe[20].

Polska jest jednym z głównych celów rosyjskiej walki informacyjnej w Europie ze względu na sąsiedztwo z Ukrainą, przyjęcie milionów uchodźców i wsparcie wojskowe. Według Instytutu Kościuszki Kreml prowadzi systematyczne operacje manipulacji informacyjnej w krajach Trójkąta Lubelskiego i Mołdawii[21]. Przykładem wcześniejszych rosyjskich operacji informacyjnych jest rosyjska ingerencja w wybory prezydenckie w Stanach Zjednoczonych w 2016 roku[22]

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ T. Jemioło, P. Sienkiewicz (red.), Zagrożenia dla bezpieczeństwa informacyjnego państwa, Warszawa 2004, s. 74.
  2. ↑ Tzu-Chieh Hung, Tzu-Wei Hung, How China’s Cognitive Warfare Works: A Frontline Perspective of Taiwan’s Anti-Disinformation Wars, „Journal of Global Security Studies”, 7 (4), 2022, DOI: 10.1093/jogss/ogac016 [dostęp 2025-06-22].
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Jacek Kiera, Wojna informacyjna jako instrument polityki zagranicznej Federacji Rosyjskiej – wprowadzenie, „Studia Politicae Universitatis Silesiensis”, 37, 2023, s. 51–69, DOI: 10.31261/spus.16882 [dostęp 2026-07-28].
  4. 1 2 Tomasz Grabowski, Metody walki informacyjnej w mediach elektronicznych na przykładzie konfliktu rosyjsko-ukraińskiego (2014–2016), „Horyzonty Polityki”, 7 (20), 2016, s. 27–51 (pol.).
  5. ↑ Wojna informacyjna – złożona przeszłość i niepewna przyszłość, „Rocznik Bezpieczeństwa Międzynarodowego” [dostęp 2026-03-24] (pol.).
  6. ↑ Keir Giles, Handbook of Russian Information Warfare [online], NATO Defense College, 2016 (ang.).
  7. ↑ Timothy L. Thomas, Russia’s Information Warfare: Exploring the Cognitive Dimension, „Marine Corps University Journal”, 2019 (ang.).
  8. 1 2 Projekt Doktryny Bezpieczeństwa Informacyjnego RP [online], Biuro Bezpieczeństwa Narodowego, 24 lipca 2015 (pol.).
  9. ↑ Bezpieczeństwo informacyjne Polski a walka informacyjna, „Roczniki Kolegium Analiz Ekonomicznych SGH” (29/30) (pol.).
  10. ↑ Kwartalnik „Bezpieczeństwo Narodowe” 45/2024 – Dezinformacja i walka informacyjna [online], Biuro Bezpieczeństwa Narodowego (pol.).
  11. 1 2 M. Madej, M. Terlikowski, Bezpieczeństwo teleinformatyczne państwa, Warszawa 2009, s. 84–88.
  12. ↑ A. Żebrowski, Ewolucja polskich służb specjalnych. Wybrane obszary walki informacyjnej, s. 248.
  13. 1 2 Wojna informacyjna 2022–2023. Przebieg i wnioski [online], NASK, 2024 (pol.).
  14. ↑ AJP-3.10 Allied Joint Doctrine for Information Operations [online], NATO (ang.).
  15. ↑ Cognitive Warfare 2026: NATO’s Chief Scientist Report [online], Institute for National Strategic Studies (ang.).
  16. 1 2 Jolanta Darczewska: Anatomia rosyjskiej wojny informacyjnej. Ośrodek Studiów Wschodnich, 2014-05-22, s. 12. ISBN 978-83-62936-45-8.
  17. 1 2 Michał Wojnowski. Koncepcja „wojny nowej generacji” w ujęciu strategów Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej. „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego”, s. 20, 2015-11-15. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego.
  18. 1 2 Jolanta Darczewska: Diabeł tkwi w szczegółach. Wojna informacyjna w świetle doktryny wojennej Rosji. Ośrodek Studiów Wschodnich, 2015-05-19, s. 38–39. ISBN 978-83-62936-57-1.
  19. ↑ Олег Нaзаров, Информационные войны – угроза для цивилизации [online], Литературная газета, 23 października 2013 (ros.).
  20. ↑ Jak dezinformacja kształtuje nasze postrzeganie Ukrainy? [online], NASK (pol.).
  21. ↑ Kremlin information manipulation and interference in the Lublin Triangle and Moldova [online], Instytut Kościuszki, 3 lipca 2024 (ang.).
  22. ↑ Rosyjska ingerencja w amerykańskie wybory prezydenckie w latach 2016 i 2020 jako próba realizacji rewolucyjnego scenariusza walki informacyjnej [online], Warsaw Institute, 3 lipca 2021 (pol.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.