Ząbie

Ząbie
wieś
Ilustracja
Widok na Ząbie od strony drogi z Kurek
Państwo

 Polska

Województwo

 warmińsko-mazurskie

Powiat

olsztyński

Gmina

Olsztynek

Liczba ludności (2020)

41[1]

Strefa numeracyjna

89

Kod pocztowy

11-015[2]

Tablice rejestracyjne

NOL

SIMC

0484825

Położenie na mapie gminy Olsztynek
Mapa konturowa gminy Olsztynek, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Ząbie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Ząbie”
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa konturowa województwa warmińsko-mazurskiego, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Ząbie”
Położenie na mapie powiatu olsztyńskiego
Mapa konturowa powiatu olsztyńskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Ząbie”
Ziemia53°32′33″N 20°28′46″E/53,542500 20,479444[3]

Ząbie (niem. Sombien) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Olsztynek. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego. Wcześniej wieś należała do powiatu ostródzkiego i nidzickiego.

Historia

Ząbie są najbardziej wysuniętą na południe wsią na Warmii[4]. Zostały założone 26 stycznia 1374 roku, tuż po ustaleniu z Zakonem krzyżackim południowej granicy warmińskiej w Puszczy Galindzkiej. Powstały jako osada pszczelarska podległa kapitule warmińskiej, gdy dwaj Prusowie, Klaus i Jakub Czamen, zostali tu lokowani na 6 wolnych łanach. W tym samym roku w Ząbiu powstała także karczma[5].

W czasach warmińskich Ząbie były wsią czynszową kapituły warmińskiej leżącą w komornictwie olsztyńskim[6]. W 1656 w Ząbiu było 12 rolników, a w 1772 (zabór polskiej Warmii przez Prusy) było ich 20. Od 1818 wieś leżała w powiecie olsztyńskim.

W 1905 roku gmina wiejska liczyła 30 domów, w których mieszkało 172 osób. Większość mieszkańców stanowili Warmiacy: było 17 protestantów i 155 katolików. 9 mieszkańców było niemieckojęzycznych, 161 zadeklarowało w spisie język polski, a 2 inny język jako ojczysty[5].

Mimo tego podczas plebiscytu w 1920 roku wszyscy mieszkańcy wsi zagłosowali za przynależnością do Prus Wschodnich[7].

W 1945 Ząbie wróciły do Polski. Wraz z wsią Kurki (która znajduje się już na Mazurach) stanowi jedno sołectwo.

Archeologia

We wsi znajduje się cmentarzysko plemion kultury ceramiki sznurowej, położone przy południowo-wschodnim brzegu jez. Chludek. Związana z tym cmentarzyskiem osada nawodna o powierzchni ponad 3 ha, położona była na dawnej wyspie przy zachodnim brzegu jeziora Łańskie. Ludność ta (Praindoeuropejczycy) przywędrowała pod koniec III tysiąclecia p.n.e. (ok. roku 2000 p.n.e.). Zaczęły powstawać większe osady. Ludność żyła z rybołówstwa i myślistwa, a także hodowli i rolnictwa. Z pewnością zbierano w lesie jagody i grzyby. Relikty kultury ceramiki sznurowej znajdują się również w okolicach Jełgunia (cmentarzysko z kurhanami). Pod koniec epoki kamienia nastąpił regres demograficzny i wyludnienie.

Kapliczka w centrum wsi

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Ludność Gminy Olsztynek na dzień 26.10.2020. olsztynek.pl. [dostęp 2021-01-30].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1615 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 160225.
  4. ↑ Zob. Mapa Świętej Warmii
  5. 1 2 Sombien – GenWiki [online], wiki.genealogy.net [dostęp 2025-07-24].
  6. ↑ Jan Obłąk "Mapa komornictwa olsztyńskiego z XVII wieku" Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 4 (1961 rok), s. 558-562
  7. ↑ Herbert Marzian, Csaba Kenez: Selbstbestimmung für Ostdeutschland. Eine Dokumentation zum 50. Jahrestag der ost- und westpreußischen Volksabstimmung am 11. Juli 1920. Herausgeber: Göttinger Arbeitskreis, 1970, s. 71

Bibliografia

  • Mirosław Hoffmann 2000. Kultura i osadnictwo południowo-wschodniej strefy nadbałtyckiej w I tysiącleciu p.n.e. Towarzystwo Naukowe i Ośrodek Badań Naukowych im. Wojciecha Kętrzyńskiego, Olsztyn, ISBN 83-87643-22-X, ISSN 0585-3893.
  • Mirosław Hoffmann 2004. Najstarsze dzieje Rusi i okolic. W: „Ruś nad Łyną”. Olsztyn 2004, Agencja WIT, 112 str. ISBN 83-89741-15-6.
  • Nidzica. Z dziejów miasta i okolic. Wyd. Pojezierze, Olsztyn 1976.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.