Zakrystian

Zakrystian, kościelny – funkcja liturgiczna obejmująca sprawowanie nadzoru nad zakrystią, a także staranne przygotowywanie przedmiotów niezbędnych do sprawowania liturgii. Zakrystianem może być osoba świecka lub zakonna (zarówno mężczyzna jak i kobieta). Jest to najczęściej pracownik parafii.

Kościół rzymskokatolicki

Rys historyczny

Ustanowieni ostiariusze

W Starym Testamencie zostali opisani wyznaczeni stróże, którzy otwierali o świcie bramy świątyni, pilnowali do niej wchodzących. W pierwotnym Kościele w miejscach gromadzenia się wyznawców Chrystusa wprowadzono posługę ostiariatu. Ostiarusze czuwali, by na zgromadzenie nie przychodzili nieochrzczeni, w razie niebezpieczeństwa ostrzegali, a po homilii pilnowali opuszczenia świątyni przez katechumenów oraz pokutników[1].

Za papieża Korneliusza Kościół Rzymu posiadał pięćdziesięciu dwóch egzorcystów, lektorów i ostiariuszy, ale urzędy te nie były jeszcze zhierarchizowane[2]. Gdy około piątego wieku drobniejsze urzędy kościelne stały się wyłącznie stopniami prowadzącymi do kapłaństwa, ostiariat zaliczono do tzw. święceń niższych, we współczesnej teologii nazywanych posługami[3].

Zakrystianie świeccy

Z upływem czasu zanikła w Kościele praktyka udzielania posług na stałe, i stały się one wyłącznie stopniami na drodze do kapłaństwa. Tym samym zmalało znaczenie ustanowionych ostiariuszy, a ich zadania przejęły osoby świeckie.

W średniowiecznej Polsce powstały nawet wyspecjalizowane do celów obsługi świątyń wsie zwane wsiami świątniczymi, łac. villa sanctuariorum.

Reforma liturgiczna soboru watykańskiego II

Po Soborze Watykańskim II funkcja zakrystiana została oficjalnie usankcjonowana w Ogólnym wprowadzeniu do mszału rzymskiego i w Ceremoniale liturgicznej posługi biskupów.

Posługa ostiariatu została ostatecznie zniesiona w 1972 roku przez papieża Pawła VI[4]. Zachowano ją jedynie we wspólnotach związanych z liturgią przedsoborową, a zadania ostariusza w parafiach wykonują obecnie zakrystianie.

Dyrektorium Duszpasterstwa Służby Liturgicznej, przyjęte przez Konferencję Episkopatu Polski w 2008 r. wskazuje, że funkcję zakrystiana może pełnić jeden z ustanowionych dla parafii akolitów[5].

Obowiązki zakrystiana

Zgodnie z pkt. 105. Ogólnego wprowadzenia do mszału rzymskiego, zakrystian pełni prawdziwą funkcję liturgiczną, i w ramach swoich zadań starannie przygotowuje księgi liturgiczne, szaty oraz wszystkie inne przedmioty konieczne do celebracji Mszy świętej.

Obowiązki zakrystiana to m.in.:

Zarówno Ogólne wprowadzenie do mszału rzymskiego, jak i Dyrektorium Duszpasterstwa Służby Liturgicznej podkreślają konieczność obecności przynajmniej jednego posługującego podczas mszy z udziałem ludu (ministranta lub kogoś innego pełniącego tę funkcję)[6]. Zakrystian ma obowiązek zadbać o to, aby w kościele zawsze była osoba posługująca podczas mszy. Jeśli nie ma ministranta (w niedzielę i święta) lub przynajmniej kandydata na ministranta (w dni powszednie), jego funkcje powinien przejąć zakrystian[7]. Sytuacja, w której kapłan odprawia mszę w obecności wiernych bez jakiegokolwiek posługującego, a zakrystian zamiast służyć pozostaje w zakrystii, jest niezgodna z przepisami liturgicznymi[8]. W zależności od miejscowej praktyki, zakrystian może również pełnić funkcję opiekuna formacji ministranckiej.

Wymagane kwalifikacje

Ze względu na wykonywany zawód i funkcję „zaufania publicznego” kandydat na zakrystiana powinien charakteryzować się odpowiedzialnością i wysoką kulturą osobistą oraz przestrzegać ogólnie przyjętych norm moralnych i etycznych.

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ B. Nadolski, Liturgika, Poznań 1992
  2. ↑ zob. Korneliusz,, List do Fabiana: Euzebiusz z Cezarei, Historia ecclesiastica, 1, VI.
  3. ↑ por. Bogusław Nadolski, Posługi liturgiczne: Leksykon liturgii, Poznań 2006, ss. 1203-1205; zob. Statua Ecclesiae antiqua, can. 92.
  4. ↑ List motu proprio Ministeria Quaedam papieża Pawła VI, Wprowadzenie.
  5. ↑ Posługa zakrystianina i jego formacja liturgiczna. Vademecum Liturgiczne, 2016-04-14. [dostęp 2020-04-01].
  6. ↑ Łukasz Wolański: Msza bez ministranta?. liturgia.pl, 2012-08-30. [dostęp 2021-06-20].
  7. ↑ Dyrektorium Duszpasterstwa Służby Liturgicznej. 2008. [dostęp 2021-06-20].
  8. ↑ Łukasz Wolański: Zakrystian - historia, zadania, formacja. vademecumliturgiczne.pl, 2017-02-13. [dostęp 2025-03-13].

Bibliografia

  • Encyklopedia chrześcijaństwa. Historia i współczesność. 2000 lat nadziei, t. 4. Kielce: Wydawnictwo Jedność, 2005
  • Edmund Skalski: Zakrystian i jego posługa. Pelplin: Wydawnictwo Bernardinum, 1996
  • Słownik chrześcijaństwa. Dziedzictwo.ekai.pl
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.