Komuna e Kotorrit
Komuna e Kotorrit
Opština Kotor / Општина Котор | |
|---|---|
 | |
 Coat of arms | |
.svg.png) Vendndodhja e Komunës së Kotorrit në Mal të Zi | |
| Koordinatat: 42°26′00″N 18°46′00″E / 42.43333°N 18.76667°E | |
| Shteti |  Mali i Zi |
| Qendra | Kotorri |
| Vendbanime | 56 |
| Qeverisja | |
| • Type | Kryetar–kuvend komunal |
| • Kryetar | Vladimir Jokić (Demokratët) |
| Sipërfaqja | |
• Total | 335 km2 (129 sq mi) |
| Popullsia (2023)[1] | |
• Total | 22.746 |
| • Dendësia | 68/km2 (180/sq mi) |
| Zona kohore | UTC+1 (CET) |
| • Verë (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodi postar | 85330 |
| Prefiksi lokal | +382 32 |
| Targat | KO |
| Faqja zyrtare | www |
Komuna e Kotorrit (në malazezisht: Opština Kotor / Општина Котор) është një nga komunat e Malit të Zi. Ajo ndodhet në pjesën jugperëndimore të vendit, në rajonin bregdetar, dhe ka si qendër administrative qytetin e Kotorrit.
Komuna përfshin pjesën më të brendshme të Gjirit të Kotorrit, disa vendbanime historike bregdetare, zona malore dhe hapësira të lidhura me traditën detare të Bokës së Kotorrit. Për shkak të ndërthurjes së peizazhit natyror me trashëgiminë urbane, fetare dhe fortifikuese, një pjesë e territorit të komunës përfshihet në zonën natyrore dhe historiko-kulturore të Kotorrit, e cila është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1979.[2]
Sipas regjistrimit të popullsisë të vitit 2023, Komuna e Kotorrit kishte 22.746 banorë.[1]
Gjeografia
Komuna e Kotorrit ndodhet në bregdetin jugperëndimor të Malit të Zi, në hapësirën e Bokës së Kotorrit. Territori i saj përfshin qytetin e Kotorrit, vendbanime bregdetare si Perasti, Risani, Dobrota, Prçanji dhe Stolivi, si edhe zona të brendshme e malore.
Sipërfaqja e komunës është rreth 335 km². Territori përfshin një brez të detit të hapur me gjatësi rreth 18,1 km, pjesën e brendshme të Gjirit të Kotorrit me rreth 37 km vijë bregdetare dhe zona malore që shtrihen drejt Krivoshijes, Vërmacit, Lovqenit dhe Grbaljit.[3]
Peizazhi i komunës karakterizohet nga gjiri i thellë, malet gëlqerore, vendbanimet historike përgjatë bregut dhe lidhja e ngushtë ndërmjet detit, rrugëve të vjetra tregtare dhe kulturës mesdhetare.
Vendbanimet
Komuna e Kotorrit përfshin 56 vendbanime. Ndër vendbanimet kryesore janë Kotorri, Dobrota, Shkaljari, Risani, Perasti, Prçanji, Muo, Stolivi, Kavaçi, Radanovići, Morinji, Orahovaci, Kostanjica dhe Bigovo.
Vendbanimet e komunës janë:
Bigovo, Bratešići, Bunovići, Čavori, Dobrota, Donji Morinj, Donji Orahovac, Donji Stoliv, Dragalj, Dražin Vrt, Dub, Glavati, Glavatičići, Gornji Morinj, Gornji Orahovac, Gornji Stoliv, Gorovići, Han, Kavač, Knežlaz, Kolužunj, Kostanjica, Kotor, Kovači, Krimovica, Kubasi, Lastva Grbaljska, Ledenice, Lipci, Lješevići, Mali Zalazi, Malov Do, Mirac, Muo, Nalježići, Pelinovo, Perast, Pištet, Pobrđe, Prčanj, Prijeradi, Radanovići, Risan, Šišići, Škaljari, Špiljari, Strp, Sutvara, Trešnjica, Ukropci, Unijerina, Veliki Zalazi, Višnjeva, Vranovići, Zagora dhe Zvečava.[4]
Historia
Territori i Komunës së Kotorrit ka qenë i banuar që në antikitet. Risani lidhet me vendbanimin antik të Rhizonit, ndërsa Kotorri u zhvillua si një qendër e rëndësishme urbane, detare dhe tregtare në Adriatikun jugor. Gjatë mesjetës, qyteti i Kotorrit dhe vendbanimet përreth patën rëndësi në lidhjet tregtare ndërmjet Mesdheut dhe brendësisë ballkanike.
Nga viti 1420 deri në vitin 1797, zona e Kotorrit ishte nën ndikimin dhe sundimin e Republikës së Venedikut. Kjo periudhë la gjurmë të dukshme në arkitekturën, fortifikimet, organizimin urban dhe kulturën detare të rajonit. Muret e Kotorrit, pallatet, kishat dhe qendrat bregdetare si Perasti janë pjesë e kësaj trashëgimie.
Pas rënies së Venedikut, zona kaloi në periudha të ndryshme sundimi habsburg, francez dhe austriak. Në shekullin XX u përfshi në shtetin jugosllav dhe, pas vitit 2006, u bë pjesë e Malit të Zi të pavarur.
Tërmeti i vitit 1979 shkaktoi dëme të mëdha në monumentet historike të Kotorrit dhe të gjirit. Në të njëjtin vit zona natyrore dhe historiko-kulturore e Kotorrit u regjistrua në listën e UNESCO-s, ndërsa restaurimet e mëvonshme u zhvilluan me rëndësi të veçantë për ruajtjen e trashëgimisë.[2]
Administrimi
Komuna e Kotorrit është njësi e vetëqeverisjes lokale në Mal të Zi. Ajo drejtohet nga kryetari i komunës dhe Kuvendi i Komunës. Kryetari aktual është Vladimir Jokić, i rizgjedhur në këtë detyrë në mars 2025.[5]
Administrata komunale merret me zhvillimin lokal, planifikimin hapësinor, mbrojtjen e trashëgimisë natyrore dhe kulturore, shërbimet publike, turizmin, kulturën dhe çështjet e përditshme të qytetarëve.
Demografia
Sipas regjistrimit të popullsisë të vitit 2023, Komuna e Kotorrit kishte 22.746 banorë, nga të cilët 10.995 burra dhe 11.751 gra.[1]
Përbërja etnike
Sipas regjistrimit të vitit 2023, përbërja kryesore etnike e Komunës së Kotorrit ishte si më poshtë:[6]
| Grupi etnik | Numri | Përqindja |
|---|---|---|
| Malazezë | 10.562 | 46,43% |
| Serbë | 7.989 | 35,12% |
| Kroatë | 1.304 | 5,73% |
| Rusë | 482 | 2,12% |
| Përkatësi rajonale | 236 | 1,04% |
| Jugosllavë | 150 | 0,66% |
| Ukrainas | 118 | 0,52% |
| Të padeklaruar | 1.204 | 5,29% |
Gjuha
Në regjistrimin e vitit 2023, gjuhët më të përdorura zakonisht në Komunën e Kotorrit ishin serbishtja dhe malazishtja.[6]
| Gjuha e përdorur zakonisht | Numri | Përqindja |
|---|---|---|
| Serbisht | 10.046 | 44,17% |
| Malazisht | 9.241 | 40,63% |
| Serbokroatisht | 820 | 3,61% |
| Rusisht | 491 | 2,16% |
| Kroatisht | 363 | 1,60% |
| Shqip | 28 | 0,12% |
Feja
Shumica e popullsisë së komunës i përket krishterimit ortodoks. Komuna ka gjithashtu një traditë të rëndësishme katolike, veçanërisht në vendbanimet historike të gjirit.[6]
| Feja | Numri | Përqindja |
|---|---|---|
| Ortodoksë | 18.132 | 79,72% |
| Katolikë | 2.302 | 10,12% |
| Myslimanë | 333 | 1,46% |
| Të krishterë të tjerë | 183 | 0,80% |
| Ateistë | 634 | 2,79% |
| Të padeklaruar | 887 | 3,90% |
Ekonomia
Ekonomia e Komunës së Kotorrit lidhet kryesisht me turizmin, shërbimet, veprimtaritë portuale, tregtinë, ndërtimin dhe trashëgiminë kulturore. Qendra historike e Kotorrit, Perasti, Risani, bregdeti i gjirit dhe peizazhi malor e bëjnë komunën një nga destinacionet më të njohura turistike në Mal të Zi.
Turizmi i kroçerave dhe vizitat ditore kanë rëndësi të madhe ekonomike, por njëkohësisht sjellin presion mbi qendrën historike, rrugët e ngushta, mjedisin detar dhe jetën e banorëve vendas. Për këtë arsye, zhvillimi i turizmit lidhet ngushtë me çështjen e ruajtjes së trashëgimisë dhe menaxhimit të qëndrueshëm të territorit.
Në zonat përreth gjirit dhe Grbaljit zhvillohen edhe veprimtari bujqësore, ndërsa tradita detare mbetet pjesë e identitetit ekonomik dhe kulturor të komunës.
Trashëgimia kulturore dhe UNESCO
Zona natyrore dhe historiko-kulturore e Kotorrit është pjesë e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s që nga viti 1979. Siti përfshin qytetin e vjetër të Kotorrit, fortifikimet, pjesë të gjirit të brendshëm, vendbanime historike dhe peizazhin malor përreth. Sipërfaqja e pasurisë së regjistruar është 14.600 hektarë, ndërsa zona mbrojtëse përreth është 36.491 hektarë.[2]
Vlera e zonës lidhet me cilësinë e arkitekturës së qyteteve dhe vendbanimeve të fortifikuara, me integrimin e tyre në peizazhin bregdetar dhe me rolin që Kotorri pati në përhapjen e kulturave mesdhetare drejt Ballkanit.[2]
Në vitin 2017, fortifikimet e Kotorrit u përfshinë edhe në sitin transnacional të UNESCO-s “Veprat mbrojtëse veneciane ndërmjet shekujve XVI dhe XVII: Stato da Terra – Stato da Mar perëndimor”.[7]
Kultura
Komuna e Kotorrit ka një trashëgimi të pasur kulturore, të lidhur me traditën detare, arkitekturën veneciane, komunitetet fetare, muzikën, karnavalet dhe jetën urbane të qyteteve bregdetare. Kotorri dhe Perasti janë ndër qendrat më të njohura kulturore të Bokës së Kotorrit.
Në territorin e komunës ndodhen muze, kisha, pallate historike, fortifikime, arkiva dhe institucione kulturore. Muzeu Detar i Malit të Zi në Kotor ruan një pjesë të rëndësishme të kujtesës detare të rajonit.
Transporti
Komuna lidhet me pjesën tjetër të bregdetit malazez përmes rrugëve bregdetare që e lidhin Kotorin me Tivatin, Budvën dhe Herceg-Novin. Tuneli i Vërmacit e lidh qytetin me Tivatin dhe me aeroportin ndërkombëtar të Tivatit.
Porti i Kotorrit ka rëndësi turistike dhe shërben si pikë ndalimi për kroçera, jahte dhe anije turistike. Për shkak të konfigurimit të gjirit dhe rritjes së fluksit turistik, trafiku rrugor është një nga sfidat kryesore të komunës gjatë sezonit veror.
Sporti
Sporti në Komunën e Kotorrit lidhet veçanërisht me vaterpolon, futbollin dhe sportet detare. Klubi i vaterpolos Primorac Kotor është një nga klubet më të njohura të qytetit, ndërsa FK Bokelj përfaqëson Kotorin në futboll.
Shih edhe
Referime
- 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by Sex and Age" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 22 maj 2026.
- 1 2 3 4 "Natural and Culturo-Historical Region of Kotor" (në anglisht). UNESCO World Heritage Centre. Marrë më 22 maj 2026.
- ↑ "Generalni urbanistički plan Škaljari: tekst plana" (PDF) (në serbisht). Opština Kotor. Marrë më 22 maj 2026.
- ↑ "Javni i poslovni adresar za opštinu Kotor: naselja" (në serbisht). PlanPlus. Marrë më 22 maj 2026.
- ↑ "Vladimir Jokić ponovo izabran za predsjednika Opštine Kotor" (në serbisht). Opština Kotor. 6 mars 2025. Marrë më 22 maj 2026.
- 1 2 3 "The 2023 Census of Population, Households, and Dwellings: Population of Montenegro by National, i.e. Ethnical Affiliation, Religion, Mother Tongue, and Language a Person Usually Speaks" (PDF) (në anglisht). MONSTAT. 15 tetor 2024. Marrë më 22 maj 2026.
- ↑ "Venetian Works of Defence between the 16th and 17th Centuries: Stato da Terra – Western Stato da Mar" (në anglisht). UNESCO World Heritage Centre. Marrë më 22 maj 2026.
Lidhje të jashtme
 | ||