Agnieszka Sylwanowicz

Agnieszka Sylwanowicz
Evermind, Evermind Took, Evermind HS Took, Silvana
Data urodzenia

1960

Zawód, zajęcie

anglistka, tłumaczka anglojęzycznej literatury pięknej

Alma Mater

Uniwersytet Warszawski

Agnieszka Sylwanowicz, ps. „Evermind”[1], „Evermind Took”[2], „Evermind HS Took”[3], „Silvana”[4] (ur. 1960)[5] – polska anglistka i tłumaczka anglojęzycznej literatury pięknej. Specjalistka w zakresie twórczości J.R.R. Tolkiena, działaczka fandomu tolkienowskiego.

Życiorys

Absolwentka XXI Liceum Ogólnokształcącego im. Hugona Kołłątaja w Warszawie (1977)[1]. Ukończyła filologię angielską na Uniwersytecie Warszawskim (praca magisterska na temat Władcy Pierścieni)[1][2].

W latach 80. i 90. XX wieku publikowała przekłady opowiadań w fanzinach („Gwaihir” 01 (01) 1984)[6], antologiach (Droga do science fiction 4, Don Wollheim proponuje 1988 i 1989) oraz miesięcznikach „Fenix” i „Nowa Fantastyka”[7][8]. W latach 1990–1993 jej tłumaczenia fragmentów utworów Tolkiena ukazały się w fanzinie „Gwaihirzę” Sekcji Tolkienowskiej Śląskiego Klubu Fantastyki, miesięczniku wydawanym do 1997 roku[2][9]. Znawczyni twórczości i przekładów Tolkiena[10][11] oraz prac edytorskich jego syna Christophera Tolkiena, redaktora wydawanych pośmiertnie dzieł pisarza, które tłumaczyła na język polski[12]. Część jej przekładów tolkienowskich jest podpisana nazwiskiem wraz z przydomkiem „Evermind”[13][a]. Publikowała je m.in. w wydawnictwach Amber[15], Prószyński Media[16] i Zysk i S-ka[17].

Przekłady książek J.R.R. Tolkiena

Tłumaczenia Agnieszki Sylwanowicz znalazły się także w zbiorze opowiadań Tolkiena Opowieści z Niebezpiecznego Królestwa (2008)[32], Silmarillionie w przekładzie Marii Skibniewskiej (wydanie z 2017 roku, tłumaczenie listu Tolkiena do Miltona Waldmana i wskazówek dotyczących wymowy)[33] oraz w polskim wydaniu przełożonych przez Tolkiena średniowiecznych angielskich poematów Pan Gawen i Zielony Rycerz, Perła i Pan Orfeo (2025, tłumaczenie prozy)[34]. Uczestniczyła w polskich wydaniach innych utworów Tolkiena, przekładając wstęp i objaśnienia Douglasa A. Andersona w polskiej edycji książki Hobbit z objaśnieniami (The Annotated Hobbit, wyd. ang. 1988, wyd. pol. 2012)[35].

Przekłady książek o J.R.R. Tolkienie

Tłumaczyła również książki adresowane do miłośników twórczości Tolkiena, w tym Encyklopedię Śródziemia Roberta Fostera (1998, wraz z Andrzejem Kowalskim i Tadeuszem A. Olszańskim)[36], książki Michaela Corena (J.R.R. Tolkien. Człowiek, który stworzył Władcę Pierścieni, 2001)[37] i Lina Cartera (Tolkien: świat „Władcy Pierścieni”, 2003)[38], dwa opracowania tolkienisty Davida Daya (Bitwy w świecie Tolkiena, 2016[39]; Atlas Tolkienowski, 2017)[40] oraz monografię Humphreya Carpentera J.R.R. Tolkien: wizjoner i marzyciel (1997), wznowioną w 2016 roku pod tytułem Tolkien. Biografia[41]. W 2020 roku ukazał się jej przekład książki biograficznej Johna Gartha o młodzieńczym okresie życia pisarza, Tolkien i pierwsza wojna światowa: u progu Śródziemia[42].

Inne tłumaczenia literackie

W jej dorobku translatorskim znajdują się komiksy (od 1998 roku)[43] i utwory innych twórców fantastyki, m.in. opowiadania Teda Chianga, Harlana Ellisona i Larry’ego Nivena oraz powieści C.J. Cherryh (m.in. Ogień z nieba, 1998[44]), Robin Hobb (m.in. Złocisty błazen, 2004[45]), Guya Gavriela Kaya (m.in. Tigana, 1998[46]; Ysabel, 2007[47]; Dzieci ziemi i nieba, 2021[48]; Dawno temu blask, 2023[49]), Rogera Zelazny’ego (Bramy w piasku, 1993) i Ursuli Le Guin (Słowo „las” znaczy „świat”, 1991; Jesteśmy snem, 1991; Oko czapli, 1992; Malafrena, 1997), a także zbiór opowiadań Ursuli Le Guin Opowieści orsiniańskie (1999)[1][8]. W 2019 roku wydała przekład tomu Cała Orsinia (ang. The Complete Orsinia), zawierającego wszystkie utwory Ursuli Le Guin poświęcone Orsinii, wymyślonemu przez amerykańską pisarkę państwu w Europie Środkowo-Wschodniej[50].

W latach 2009–2018 opublikowała tłumaczenia pierwszych pięciu tomów cyklu urban fantasy Zapadlisko autorstwa amerykańskiej pisarki Kim Harrison (Przynieście mi głowę wiedźmy, 2009; Dobry, zły i nieumarły, 2010; Każda magia jest dobra, 2010; Za garść amuletów, 2017; Za kilka demonów więcej, 2018)[51]. W 2017 roku ukazały się jej przekłady powieści historycznej Hilda Nicoli Griffith[52] oraz zbioru esejów Wszyscy powinniśmy być feministami nigeryjskiej autorki Chimamandy Ngozi Adichie[53]. W 2022 roku wydała tłumaczenie powieści Budowniczowie Pierścienia Larry’ego Nivena[54].

Przekłady z zakresu socjolingwistyki

Przetłumaczyła dwie książki amerykańskiej socjolingwistki Deborah Tannen: Ty nic nie rozumiesz! Kobieta i mężczyzna w rozmowie (1994)[55] oraz Co to ma znaczyć? Jak style konwersacyjne kobiet i mężczyzn wpływają na to, kto jest wysłuchany, kto zbiera laury i co jest zrobione w pracy (1997)[56].

Działalność w fandomie tolkienowskim

Członkini Światowego Kongresu Fantastyki[1], współzałożycielka Sekcji Tolkienowskiej Śląskiego Klubu Fantastyki[57]. Jest redaktorką ds. tłumaczeń Almanachu Tolkienowskiego „Aiglos”[58]. Aktywnie zaangażowana w działalność fandomu, od początku lat 90. XX wieku bierze udział w Programach Tolkienowskich w trakcie konwentów miłośników fantastyki w Polsce i za granicą[59], w tym w Polconie i Euroconie; prezentuje filmy dokumentalne, uczestniczy w panelach dyskusyjnych i panelach tłumaczy[4][60], w seminariach literackich[61]. Posiada tytuł Smoka Fandomu, przyznawany przez Polcon[57]. Występuje gościnnie na konwentach[3][57] i jako prelegentka na konferencjach poświęconych przekładom Tolkiena (wraz z innymi znawcami i badaczami uniwersum stworzonego przez brytyjskiego pisarza, m.in. Michałem Leśniewskim i Jakubem Z. Lichańskim)[62][63]. Autorka artykułów i recenzji o tematyce tolkienowskiej publikowanych w „Feniksie”, „Nowej Fantastyce”[64] i „Aiglosie” (od pierwszego numeru pisma w 2004 roku)[31], a także w serwisie internetowym Sekcji Tolkienowskiej Śląskiego Klubu Fantastyki[65]. Uczestniczy w popularyzujących Tolkiena audycjach Polskiego Radia[66] (Program II i Program III)[11][67]. Cytowana jako tolkienistka w opracowaniach naukowych, wyrobiła sobie markę autorytetu w tym zakresie[10][68].

Uwagi

  1. ↑ „Evermind” (simbelmynë) to nazwa jednego z kwiatów w mitologii Śródziemia, porastającego kopce grobowe królów Rohanu[14].
  2. ↑ Pierwsze wydanie przekładu Listów ukazało się w 2000 roku nakładem wydawnictwa Zysk i S-ka[17]. Poprawione wydanie tłumaczenia, opublikowane w 2010 roku przez wydawnictwo Prószyński i S-ka, zwyciężyło w plebiscycie na Tolkienowskie Wydarzenie Roku 2010 zorganizowanym w środowisku fanów Tolkiena[19].
  3. ↑ Tłumaczka Katarzyna Staniewska (ur. 1976) podpisywała swoje przekłady nazwiskiem wraz z przydomkiem „Elring”[28] (imię jednego z hobbitów z Shire)[29]. Publikowała artykuły w czasopiśmie „Simbelmynë”, wydawanym przez Sekcję Tolkienowską Śląskiego Klubu Fantastyki[30], a także utwory poetyckie w „Aiglosie”[31].

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 Grażyna Róziewicz, Wojciech Klata, Agnieszka Sylwanowicz, [w:] Grażyna Róziewicz, Galeria VIP-ów Kołłątaja. Wybitni absolwenci XXI Liceum Ogólnokształcącego imienia Hugona Kołłątaja w Warszawie, XXI Liceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja w Warszawie, Warszawa 2016, s. 120–121 [dostęp 2025-11-06].
  2. 1 2 3 O Sekcji Tolkienowskiej. Sekcja Tolkienowska Śląskiego Klubu Fantastyki. [dostęp 2025-11-06].
  3. 1 2 Goście. Agnieszka „Evermind HS Took” Sylwanowicz. Śląskie Dni Fantastyki, 2025. [dostęp 2025-11-10].
  4. 1 2 Agnieszka „Achika” Szady: Płomykówki i gadzinówki. Esensja, 30 października 2023. [dostęp 2025-11-06].
  5. ↑ Sylwanowicz, Agnieszka (1960– ). Katalog Centralny NUKAT. [dostęp 2025-11-06].
  6. ↑ Gwaihir 01 (01) 1984, [w:] Encyklopedia Fantastyki [online] [dostęp 2025-11-10].
  7. ↑ Kategoria:Przekład Agnieszka Sylwanowicz, [w:] Encyklopedia Fantastyki [online] [dostęp 2025-11-06].
  8. 1 2 Sylwanowicz Agnieszka w „Polskiej Bibliografii Literackiej” IBL PAN w Warszawie, Pracownia Bibliografii Bieżącej w Poznaniu (jako tłumaczka). Instytut Badań Literackich PAN. [dostęp 2025-11-06].
  9. ↑ Jakub Z. Lichański: Bibliografia Tolkienowska. Tolkien.com.pl, 1996. [dostęp 2025-11-10].
  10. 1 2 Paulina Drewniak. Are we there yet? A snapshot in the haphazard history of Wiedźmin’s English translations. W: Wiedźmin – polski fenomen popkultury. Robert Dudziński, Joanna Płoszaj (red.). Wrocław: Stowarzyszenie Badaczy Popkultury i Edukacji Popkulturowej „Trickster”, 2016, s. 175. ISBN 978-83-64863-05-9. (ang.).
  11. 1 2 Urodziny Tolkiena, czyli toast za Profesora (plik audio „O korespondencji J.R.R. Tolkiena”). Polskie Radio Program II, 3 stycznia 2014. [dostęp 2025-11-06].
  12. ↑ Wywiad z Agnieszką Sylwanowicz. Tolkienowski Serwis Informacyjny (elendilion.pl). [dostęp 2017-11-21].
  13. 1 2 J.R.R. Tolkien, Opowieść o Kullervo, tłum. Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Prószyński Media, Warszawa 2016. ISBN 978-83-8391-099-4.
  14. ↑ J.R.R. Tolkien Encyclopedia. Scholarship and Critical Assessment, Michael D. C. Drout (ed.), Routledge, New York, London 2007, s. 513. ISBN 978-0-415-96942-0. (ang.)
  15. 1 2 J.R.R. Tolkien, Dzieci Húrina, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Amber, Warszawa 2007. ISBN 978-83-241-2815-0.
  16. 1 2 J.R.R. Tolkien, Legenda o Sigurdzie i Gudrun, tłum. Katarzyna Staniewska „Elring”, Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Prószyński Media, Warszawa 2009. ISBN 978-83-7648-276-7.
  17. 1 2 3 J.R.R. Tolkien, Listy, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2000, ISBN 83-7150-667-8.
  18. ↑ J.R.R. Tolkien, Niedokończone opowieści Śródziemia i Númenoru, tłum. Paulina Braiter, Agnieszka Sylwanowicz, Atlantis-Rubikon, Warszawa 1994. ISBN 83-86284-10-2.
  19. ↑ Poprawione wydanie Listów J.R.R. Tolkiena Tolkienowskim Wydarzeniem Roku 2010!. Tolkienowski Serwis Informacyjny (elendilion.pl). [dostęp 2025-11-12].
  20. ↑ J.R.R. Tolkien, Listy. Wydanie rozszerzone, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2025. ISBN 978-83-8335-699-0.
  21. ↑ J.R.R. Tolkien, Upadek króla Artura, tłum. Katarzyna Staniewska „Elring”, Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Prószyński Media, Warszawa 2013. ISBN 978-83-7839-657-4.
  22. ↑ J.R.R. Tolkien oraz Sellic Spell, Beowulf. Przekład i komentarz, tłum. Katarzyna Staniewska „Elring”, Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2015. ISBN 978-83-8069-167-4.
  23. ↑ J.R.R. Tolkien, Beren i Lúthien, tłum. Katarzyna Staniewska „Elring”, Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Prószyński Media, Warszawa 2017. ISBN 978-83-8123-073-5.
  24. ↑ J.R.R. Tolkien, Upadek Gondolinu, tłum. Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2019. ISBN 978-83-8169-171-0.
  25. ↑ J.R.R. Tolkien, Ballady Beleriandu, tłum. Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, wiersze przełożyła Katarzyna Staniewska „Elring”, seria „Historia Śródziemia” 3, Zysk i S-ka, Poznań 2023. ISBN 978-83-8335-031-8.
  26. ↑ J.R.R. Tolkien, Księga zaginionych opowieści. Cz. 2, tłum. Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, przekład wierszy Katarzyna Staniewska „Elring”, seria „Historia Śródziemia” 2, Zysk i S-ka, Poznań 2023. ISBN 978-83-8202-849-2.
  27. ↑ J.R.R. Tolkien, Kształtowanie Śródziemia. Quenta, Ambarkanta oraz Kroniki wraz z najwcześniejszym „Silmarillionem” i pierwszą mapą , tłum. Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, wiersz Rogi Ylmira przełożyła Katarzyna Staniewska „Elring”, seria „Historia Śródziemia” 4, Zysk i S-ka, Poznań 2024. ISBN 978-83-8335-202-2.
  28. ↑ Staniewska, Katarzyna (1976– ). Biblioteka Narodowa w Warszawie. [dostęp 2025-11-10].
  29. ↑ Robert Foster, Encyklopedia Śródziemia, tłum. Andrzej „Bilbo” Kowalski, Tadeusz A. „Halbarad” Olszański, Agnieszka „Evermind” Sylwanowicz, Amber, wyd. 3, Warszawa 2012, s. 177. ISBN 978-83-241-4387-0.
  30. ↑ Katarzyna „Elring” Staniewska. Uchylone drzwi, kuszący mrok.... „Simbelmynë”. Nr 29, s. 29–32, Przedwiośnie 2005. Katowice: Sekcja Tolkienowska Śląskiego Klubu Fantastyki. [dostęp 2025-11-10].
  31. 1 2 Spis zawartości numerów 1–20 „Aiglosa”. Almanach Tolkienowski „Aiglos”. [dostęp 2025-11-12].
  32. ↑ J.R.R. Tolkien, Opowieści z Niebezpiecznego Królestwa, tłum. Agnieszka Sylwanowicz et al., Amber, Warszawa 2008. ISBN 978-83-241-3209-6.
  33. ↑ J.R.R. Tolkien, Silmarillion, tłum. Maria Skibniewska, przekład Wstępu do najnowszego wydania, Z listu J.R.R. Tolkiena do Miltona Waldmana, Wskazówek dotyczących wymowy Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Zysk i S-ka, Poznań 2017. ISBN 978-83-8116-096-4.
  34. ↑ Pan Gawen i Zielony Rycerz, Perła, Pan Orfeo, przekład oryginału i komentarze J.R.R. Tolkien, przekład wierszy Katarzyna Staniewska „Elring”, przekład prozy Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Prószyński i S-ka, Warszawa 2025. ISBN 978-83-8391-174-8.
  35. ↑ J.R.R. Tolkien, Hobbit albo Tam i z powrotem, z objaśnieniami, tłum. powieści Andrzej Polkowski, tłum. wstępu i objaśnień Agnieszka Sylwanowicz „Evermind Took”, Bukowy Las, Wrocław 2012. ISBN 978-83-62478-62-0.
  36. ↑ Robert Foster, Encyklopedia Śródziemia, tłum. Andrzej „Bilbo” Kowalski, Tadeusz A. „Halbarad” Olszański, Agnieszka „Evermind” Sylwanowicz, Amber, Warszawa 1998. ISBN 83-7169-695-7.
  37. ↑ Michael Coren, J.R.R. Tolkien. Człowiek, który stworzył Władcę Pierścieni, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Media Rodzina, Poznań 2001. ISBN 83-7278-036-6.
  38. ↑ Lin Carter, Tolkien: świat „Władcy Pierścieni”, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Iskry, Warszawa 2003. ISBN 83-207-1707-8.
  39. ↑ David Day, Bitwy w świecie Tolkiena, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2016. ISBN 978-83-8116-487-0.
  40. ↑ David Day, Atlas Tolkienowski, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2017. ISBN 978-83-65521-95-8.
  41. ↑ J.R.R. Tolkien Wizjoner i marzyciel, [w:] Encyklopedia Fantastyki [online] [dostęp 2025-11-08].
  42. ↑ John Garth, Tolkien i pierwsza wojna światowa: u progu Śródziemia, tłum. Agnieszka Sylwanowicz „Evermind”, Zysk i S-ka, Poznań 2020. ISBN 978-83-8116-856-4.
  43. ↑ Agnieszka Sylwanowicz. Aleja Komiksu. [dostęp 2025-11-10].
  44. ↑ C.J. Cherryh, Ogień z nieba, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Mag, Warszawa 2002. ISBN 83-89004-30-5.
  45. ↑ Robin Hob, Złocisty błazen, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Mag, Warszawa 2004. ISBN 83-89004-74-7.
  46. ↑ Guy Gavriel Kay, Tigana, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 1998. ISBN 83-7150-181-1.
  47. ↑ Guy Gavriel Kay, Ysabel, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Mag, Warszawa 2007. ISBN 978-83-7480-060-0.
  48. ↑ Guy Gavriel Kay, Dzieci ziemi i nieba, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2021. ISBN 978-83-8202-256-8.
  49. ↑ Guy Gavriel Kay, Dawno temu blask, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2023. ISBN 978-83-8335-015-8.
  50. ↑ Ewelina Sikorska: Ursula K. Le Guin „Cała Orsinia” – recenzja. Paradoks.net.pl, 2020-01-18. [dostęp 2025-11-10].
  51. ↑ Cykl książek Zapadlisko. Lubimyczytać.pl. [dostęp 2025-11-12].
  52. ↑ Nicola Griffith, Hilda, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2017. ISBN 978-83-8116-118-3.
  53. ↑ Chimamanda Ngozi Adichie, Wszyscy powinniśmy być feministami, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2017, ISBN 978-83-8116-196-1.
  54. ↑ Larry Niven, Budowniczowie Pierścienia, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Zysk i S-ka, Poznań 2022, ISBN 978-83-8202-476-0.
  55. ↑ Deborah Tannen, Ty nic nie rozumiesz! Kobieta i mężczyzna w rozmowie, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa 1994, ISBN 83-85554-25-4.
  56. ↑ Deborah Tannen, Co to ma znaczyć? Jak style konwersacyjne kobiet i mężczyzn wpływają na to, kto jest wysłuchany, kto zbiera laury i co jest zrobione w pracy, tłum. Agnieszka Sylwanowicz, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 1997, ISBN 83-7150-218-4.
  57. 1 2 3 Goście. Agnieszka Sylwanowicz, [w:] Informator Konwentowy. Łódzki Festiwal Fantastyki Kapitularz 2023 (Polcon), Kapitularz.pl, 2023, s. 11, 39, 60 [dostęp 2025-11-09].
  58. ↑ Aiglos, [w:] Encyklopedia Fantastyki [online] [dostęp 2025-11-06].
  59. ↑ B. Wilkinson: Fans Across the World. Newsletter 6 August 1991. eFanzines.com. Science fiction fanzines on-line, 6 sierpnia 1991. [dostęp 2025-11-06]. (ang.).
  60. ↑ Tomasz Gubała: Eurocon-Baltcon-Polcon 2000. Program Tolkienowski – relacja. Niezapominka. Serwis Sekcji Tolkienowskiej ŚKF (parmadili.pl). [dostęp 2025-11-06].
  61. ↑ Agnieszka „Achika” Szady: Sami swoi („Inspiracje Tolkienowskie – Seminarium Literackie 2004” – recenzja). Esensja, 25 czerwca 2004. [dostęp 2025-11-10].
  62. ↑ O Tolkienie w Poznaniu. KulturaPoznan.pl, 23 marca 2022. [dostęp 2025-11-09].
  63. ↑ Protokół ze spotkania Sekcji do Badań Kultury i Literatury Popularnej Polskiego Towarzystwa Retorycznego 4.01.2004 r.. Tolkien.com.pl, 2004. [dostęp 2025-11-10].
  64. ↑ Sylwanowicz Agnieszka w „Polskiej Bibliografii Literackiej” IBL PAN w Warszawie, Pracownia Bibliografii Bieżącej w Poznaniu (jako autorka). Instytut Badań Literackich PAN. [dostęp 2025-11-06].
  65. ↑ Agnieszka Sylwanowicz: Nowy przekład Władcy Pierścieni. Niezapominka. Serwis Sekcji Tolkienowskiej ŚKF (hosting na serwerze AGH w Krakowie). [dostęp 2025-11-06].
  66. ↑ O Dzieciach Húrina w Polskim Radiu. Tolkienowski Serwis Informacyjny (elendilion.pl). [dostęp 2025-12-12].
  67. ↑ Średniowieczne legendy widziane oczami Tolkiena (plik audio). Polskie Radio Program III, 10 grudnia 2015. [dostęp 2025-11-12].
  68. ↑ Matylda Gackiewicz, Aleksandra Jaklik. Controversy Surrounding Jerzy Łoziński’s Translation of The Lord of the Rings Trilogy. W: New Vistas in Language Studies. Young Scholars’ Perspectives. Rzeszów: Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2022, s. 22–23. ISBN 978-83-8277-036-0. (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.