Bitwa pod Dompaire

Groupement Langlade ruszyła w kierunku Vittel, rozbijając niemieckie linie obrony i zdobywając miasto 11 września, gdzie wzięła wielu jeńców. Mniej więcej w tym samym czasie Niemcy pod dowództwem gen. Johannesa Blaskowitza i Hasso von Manteuffla przemieścili swoje siły pancerne, aby spróbować zablokować natarcie aliantów^[11]. Po dowiedzeniu się o francuskim natarciu Hitler zignorował rozkaz – zamiast tego nakazał 112 Brygadzie Pancernej płk. Horsta von Usedoma z 12 Dywizji Pancernej podzielić się na dwie grupy z zamiarem odbicia Vittel. Wieczorem 12 września, z bazy w Épinal, 1. batalion 29 Pułku Pancernego, składający się z około 45 czołgów Panzer V Panther, wkroczył do miasta Dompaire na zachód od Épinal. Druga grupa, 2112. batalion pancerny, składający się z 45 czołgów Panzer IV, posuwała się na zachód w kierunku miasta Darney^[12].

Leclerc założył swoje stanowisko dowodzenia na wschód od Vittel wkrótce po jego wyzwoleniu^[5]. Groupement Langlade kontynuował marsz na wschód i utrzymywał tam swoje bazy. W nocy tuż przed Dompaire i Damas-aux-Bois – wioski położonej ok. 3 km na południowy wschód od Dompaire. Francuscy cywile ostrzegli żołnierzy przed niemieckim natarciem w tym rejonie. Niemcy tymczasem posunęli się na zachód, ale nie przeprowadzili rozpoznania^[13]. Druga grupa 2 Dywizji Pancernej znajdowała się na północy i południu, gdzie jednostka rozpoznawcza ppłk. Nicolasa Roumiantsoffa osłaniała prawą flankę^[14].

Pomimo potężnego uzbrojenia pancernego, wartość niemieckiej brygady pancernej ograniczał jej brak doświadczenia. Załogi czołgów składały się z bardzo młodych, choć zmotywowanych rekrutów. Ponadto, w porównaniu z siłami aliantów, Niemcom brakowało wsparcia powietrznego i odpowiedniej ilości artylerii^[15].

Wieczorem 12 września niemieckie czołgi dotarły do Dompaire – von Usedom wysłał batalion czołgów Panther, aby okrążył pozycje między miastem a wioskami Madonne-et-Lamerey, gdzie nieświadomie zostały odsłonięte od zachodu. Miał do dyspozycji jedynie sześć dział przeciwpancernych i pięć haubic. Znacznie dalej na południowy wschód batalion czołgów Panzer IV pozostał nieruchomy w Darney; załogi czołgów chroniły się przed deszczem, który padał w nocy. Oznaczało to, że oba bataliony nie miały ze sobą kontaktu. Von Usedom miał jednak nadzieję, że zła pogoda uziemi alianckie samoloty^[17].

Francuzi, którzy bez trudu zajęli pozycje wyjściowe, zamierzali zaskoczyć Niemców. Groupement Massu dotarła do wzgórz na południe i południowy zachód od Dompaire, aby przejąć kontrolę nad miastem. Załogi 40 Shermanów i siedmiu M10 spędziły godziny w ciemności, uzupełniając paliwo i przezbrajając się^[17]. W ciemności, na południowo-zachodnich obrzeżach, francuska grupa rozpoznawcza z 4. szwadronu pancernego pod dowództwem por. Jeana Bailauda po raz pierwszy nawiązała kontakt z Niemcami. W krótkiej potyczce zniszczono jeden czołg Panther, będący jednocześnie czołgiem dowodzenia, wraz z dwoma działami przeciwpancernymi. W zamian stracono jednego Shermana, a drugi został uszkodzony. Francuzi wycofali się, co pozwoliło Niemcom kontynuować marsz na południowy zachód od Dompaire^[18]. Obie strony prowadziły wymianę ognia, gdy zapadał zmrok, podczas gdy francuska artyleria ostrzeliwała wszystkie wejścia do wioski, blokując wszelkie możliwe ruchy przeciwnika. W tym samym czasie Langlade zorganizował wsparcie lotnicze aliantów^[19].

W międzyczasie Groupement Minjonnet z Ville-sur-Illon wysłała silny oddział rozpoznawczy w kierunku Damas. Kontyngent Pułku Blindé de Fusiliers-Marins, obsadzony przez personel francuskiej marynarki wojennej pod dowództwem por. Durville’a w trzech niszczycielach czołgów o nazwach własnych „Siroco”, „Mistral” i „Simoun”, ruszył w kierunku wioski, ale nie napotkał oporu. Gdy Francuzi wkroczyli na przedmieścia, trafili na grupę czołgów Panther^[20]. W wymianie ognia dwa niemieckie czołgi zostały trafione i zniszczone, co zmusiło Niemców do odwrotu, podczas gdy Francuzi stracili dwa jeepy i pojazd półgąsienicowy. Francuzi wycofali się następnie do Ville-sur-Illon, rozmieszczając baterie artyleryjskie wzdłuż częściowo zalesionych wzgórz na południe od Dompaire^[16].

Następnego ranka francuska piechota, wspierana przez pięć Shermanów, wyparła Niemców z pobliskiej wioski Lavieville. Następnie Francuzi dotarli do samego Dompaire, niemal otaczając miasto. Tymczasem czołgi Panther posuwały się na południe od Madonne-et-Lamerey po pagórkowatym i zalesionym terenie w kierunku wschodnich obrzeży miasta^[3]. Francuzi rozmieścili na zboczach niszczyciele czołgów M10 z Régiment blindé de Fusiliers-Marins, gotowe do zasadzki. Niszczyciele czołgów „Orage” i „Tempête” wkrótce wykryły i zaatakowały trzy Pantery w odległości 900 metrów, natychmiast zatrzymując niemieckie natarcie. Ponadto francuskie haubice kal. 105 mm z Groupement Minjonnet rozpoczęły ostrzeliwanie Niemców, a następnie zaatakowały Damas, zdobywając je w niecałe dwie godziny. Następnie udało im się wydostać z miasta i wyprzeć Niemców z wioski Maison Rouges, biorąc do niewoli 50 Niemców. W rezultacie Francuzi odcięli główną drogę między Dompaire a Épinal^[21].

Do Groupement Langlade został przydzielony amerykański czołg łączności taktycznej dowodzony przez płk. Towera. Zorganizował on wraz z Massu koordynację wsparcia lotniczego przy użyciu samolotów RAF-u Hawker Typhoon, ale były one już w powietrzu i zostały „zarezerwowane” do innej misji^[4]. Zamiast tego był w stanie koordynować ataki myśliwców bombardujących P-47 Thunderbolt z 406 Grupy Myśliwsko-Bombowej z XIX Dowództwo Lotnictwa Taktycznego^[22]. O godzinie 8 rano myśliwce P-47D Thunderbolt zaatakowały niemieckie czołgi w Madonne-et-Lamerey rakietami, bombami i ogniem działek; według Francuzów atak zdezorganizował niemiecką kolumnę, a co najmniej osiem czołgów zostało poważnie uszkodzonych, zniszczonych lub porzuconych. Miasto również doznały poważnych uszkodzeń^[16].

Francuskie grupy zmechanizowane próbowały okrążyć Niemców w Dompaire, zajmując główne drogi. Kolumna czołgów M4 Sherman z Lavieville posuwała się w kierunku zachodnich obrzeży Dompaire. W tym czasie inne pojazdy pancerne i pluton niszczycieli M10 wjechały na wzgórza w kierunku Bouzemont za Niemcami. Niszczyciele czołgów Durville’a zniszczyły kolejne dwie Pantery, podczas gdy reszta Groupement Minjonnet zablokowała drogę do Épinal^[23].

O godzinie 11:00, 13 września, myśliwce bombardujące P-47 rozpoczęły drugi z czterech ataków^[24]. Francuzi użyli flar do identyfikacji celów i, pomimo pewnych problemów z odróżnieniem ich od francuskich pojazdów pancernych na obrzeżach Dompaire, ataki dodatkowo zdezorganizowały siły niemieckie, które wpadły w panikę. Wielu młodych czołgistów próbowało uciec, porzucając swoje pojazdy^[22].

Sytuacja batalionu Panter była teraz krytyczna. Batalion czołgów Panzer IV, wraz z grenadierami pancernymi stacjonującymi w Darney, został wezwany na pomoc, posuwając się od południa w kierunku Dompaire^[2].

W miarę postępu Niemcy wkrótce postawili Francuzów w trudnej sytuacji; Groupement Minjonnet była zagrożona atakiem z dwóch stron, a dodatkowo stanowisko dowodzenia płk. Langlade znajdowało się we wsi Ville-sur-Illon, na wzgórzach na południe od miasta, dokładnie na drodze kontrataku Niemców. Niemiecki ostrzał uderzył w kwaterę główną Langlade, wywołując spore zamieszanie. Francuzi zauważyli Niemców około 13:30, ale grenadierzy pancerni postanowili splądrować napotkany przy drodze skład zaopatrzenia, tracąc w rezultacie kontakt ze swoimi czołgami^[16]. Langlade zareagował szybko i zorganizował improwizowany ostrzał artyleryjski wzdłuż głównej drogi, wspomagany przez niewielką liczbę czołgów M4 Sherman z 12 Pułku Strzelców Afrykańskich, niszczycieli czołgów M10 i dział przeciwpancernych^[15]. Czołgi Panzer IV wpadły najpierw pod ostrzał karabinów maszynowych, a następnie pocisków przeciwpancernych i natychmiast poniosły straty: Shermany strzelały w gąsienice pojazdów, najpierw unieruchamiając je, a następnie trafiając w boczny pancerz. Dwa niemieckie czołgi zostały zniszczone z bliskiej odległości, a trzy kolejne w zasadzce trafione przez M10. Tymczasem niemiecka piechota dotarła na pole bitwy, ale została unieruchomiona przez ogień francuskich karabinów maszynowych z dwóch francuskich jeepów^[25]. Langlade postanowił najpierw ewakuować swoje stanowisko dowodzenia do Gelvecourt, a następnie dołączyć do większości Groupement Minjonnet, która została rozmieszczona w pobliżu Dompaire. Leclerc tymczasem otrzymał wiadomości o trwającej bitwie i okazał zaniepokojenie. Niemniej jednak Groupement Billotte pod dowództwem doświadczonego weterana wojsk pancernych Pierre’a Billotte’a (w 1940 roku w ataku pod Stonne dowodził ciężkimi czołgami Char B1, które zniszczyły trzynaście niemieckich pojazdów) został sprowadzony z północy w celu udzielenia wsparcia; Billotte zgodził się z Langlade i Massu, aby nie wycofywać się z zajmowanych pozycji i kontynuować walkę z Niemcami^[3].

W międzyczasie batalion czołgów Panther, zablokowany w Dompaire, doznał po południu dwóch kolejnych ataków powietrznych ze strony P-47, które wyrządziły dalsze szkody. Niemieckie czołgi Panzer, wraz z małymi grupami czołgów na południu i wschodzie, przeprowadziły serię słabych ataków, próbując przełamać krąg utworzony przez Francuzów na wzniesieniu. Próby te okazały się kosztowne – niemieckie czołgi zostały zaskoczone i trafione na flankach z bliskiej odległości przez francuskie pojazdy pancerne z Groupement Massu i Groupement Minjonnet. Francuzi starannie umocnili się na zboczach wzgórz i ukryli się dobrze wśród sosen i jabłoni, tworząc strefę rażenia^[18].

Do końca dnia niemiecka brygada pancerna straciła większość swoich czołgów – zablokowany batalion czołgów Panther w Dompaire wciąż dysponował tylko czterema pojazdami, podczas gdy batalion Panzer IV, który zaatakował Ville-sur-Illon, stracił większość swoich czołgów, a towarzyszący mu grenadierzy pancerni zostali odparci. Pozostawali w akcji z zaledwie 17 sprawnymi czołgami^[26].

Ocalali Niemcy opuścili Dompaire, odchodząc od północy. Massu wkroczył następnie do miasta, które zostało poważnie zniszczone w walkach; Francuzi znaleźli tam wraki 33 niemieckich czołgów, z których 13 zostało trafionych przez ich pojazdy pancerne. 16 Panter zostało w jakiś sposób unieruchomionych przez ataki powietrzne, a cztery znaleziono w nienaruszonym stanie, porzucone przez załogi^[26]. Langlade, wzmocniony przez Groupement Putz, odbił Ville-sur-Illon jeszcze tego samego wieczoru, zastając wioskę opuszczoną^[27].

Niemieckie dowództwo zdołało zorganizować odsiecz dla brygady pancernej von Usedoma w Dompaire. 14 września weteran walk w Normandii płk Hans von Luck podjął próbę natarcia na zachód od Hennecourt z Kampfgruppe złożoną z czołgów i grenadierów pancernych z 21 Dywizji Pancernej. Groupement Minjonnet również została wzmocniona przez Groupement Putz na północ od Ville-sur-Illon^[3] Pod Hennecourt Niemcy zostali szybko unieruchomieni przez francuską artylerię polową. Kompania Panzer IV uderzyła w kierunku Damas, ale straciła pięć czołgów w krótkim odstępie czasu i została zmuszona do odwrotu. Kolejny atak w kierunku Masion Rouge również został odparty^[28]. Po tych niepowodzeniach niemieckie dowództwo zdecydowało się zrezygnować z dalszych ataków – Kampfgruppe wycofała się wraz z ocalałymi ze 112 Brygady Pancernej, kierując się w kierunku Épinal. Von Luck zamierzał zachować swoje siły na kontrofensywę w Lotaryngii, zarządzoną odgórnie przez Hitlera^[26].