Bitwa pod Krwawym Borem

Bitwa pod Krwawym Borem

wojna polsko-bolszewicka
Czas	27–28 września 1920
Miejsce	okolice Papierni i Feliksowa[1]
Przyczyna	pościg za wojskami bolszewickimi wycofującymi się po klęsce nad Niemnem
Wynik	decydujące zwycięstwo Polaków
Strony konfliktu
Polska  Rosyjska FSRR
Dowódcy
Jan Rządkowski Władimir Łazariewicz
Siły
2200 żołnierzy nieznane
Straty
130 zabitych, 230 rannych, kilkudziesięciu w niewoli kilkuset poległych i rannych, 1 tysiąc w niewoli, 12 dział i 15 ckm-ów utraconych
brak współrzędnych

Bitwa pod Krwawym Borem (znana też jako bitwa nad Lebiodą lub bój pod Papiernią) – bitwa stoczona 27 i 28 września 1920 roku w lasach na ziemi lidzkiej, nad rzeką Lebiodą koło Papierni przez oddziały polskie 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej z siłami 3 Armii sowieckiej.

W czasie bitwy niemeńskiej 1 Dywizja Litewsko-Białoruska generała Jana Rządkowskiego tworzyła z 1 Dywizją Piechoty Legionów i z 2 oraz 4 Brygadą Jazdy, Północną Grupę Uderzeniową 2 Armii, która wykonywała manewr przez skrawek terytorium Litwy na głębokie tyły 3 Armii sowieckiej dowodzonej przez Władimira Łazariewicza, broniącej Grodna^[2]. 26 września wojska Łazariewicza pod naciskiem 2 Armii polskiej rozpoczęły odwrót na Lidę. O odwrocie Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego powiadomiło generała Rządkowskiego z opóźnieniem (rozkaz wydany 25., dotarł z 24-godzinnym opóźnieniem). 27 września o świcie generał Rządkowski siłami mińskiego i wileńskiego pułku strzelców ruszył na przeprawy na rzece Lebioda, aby uniemożliwić Sowietom odwrót. W Wasiliszkach pułk miński (około 1100 żołnierzy) zaskoczył i zmusił do odwrotu 5 Brygadę Strzelców z 2 Dywizji Strzelców, po czym dalej zmierzał w kierunku przeprawy. Za nim szedł pułk wileński (1200 żołnierzy), artyleria, dowództwo i tyły. O 13:00 pułk miński zajął Papiernię i jego II batalion ruszył na przeprawę. Równocześnie w jej stronę zbliżały się siły główne 3 Armii (2, 5, 6 i 56 Dywizja Strzelców), cofające się na Lidę. Część 2 Dywizji Strzelców i 6 Dywizji Strzelców przeprawiła się i odpoczywała na wschodnim brzegu. II batalion pułku mińskiego, po wyjściu z Krwawego Boru trafił na drodze pod Feliksowem na nieubezpieczonych Rosjan, uderzył z marszu i rozbił ich. Polacy opanowali Feliksów i zmusili sztab 3 Armii kwaterujący we wsi Lebioda do ucieczki. Przed opuszczeniem wsi Łazariewicz wydał rozkaz 5 i 6 Dywizji Strzelców natarcia z zachodu i wschodu i odbicie przeprawy. Sztab 3 Armii pod polskim ostrzałem wycofał się do Lidy, jednak stracił łączność z dywizjami. 18 Brygada Strzelców z 6 Dywizji Strzelców uderzyła na II batalion polski od wschodu, a oddziały sowieckie 2 i 5 Dywizji Strzelców uderzyły od zachodu i zepchnęły polski batalion do Krwawego Boru. Tutaj batalion wytrwał w obronie do przybycia I i II batalionu pułku mińskiego. Wzmocnieni Polacy przeszli do natarcia i przez kilka godzin toczyli bój o Feliksów i Lebiodę z przeważającymi siłami Sowietów. Wieczorem Polacy cofnęli się do Krwawego Boru. Sowieci opanowali drogę na Lidę, którą ruszyły oddziały 3 Armii.

Około godziny 19:00 nadszedł opóźniony pułk wileński. Zorganizowano nowe natarcie i opanowano przeprawę na Lebiodzie. Pułk wileński zajął obronę na rzece, a wykrwawiony pułk miński przeszedł do odwodu z jednym batalionem wysunięty do Krwawego Boru. Żołnierzom wieczorem przekazano informację, że Polacy wdarli się do Grodna. Ta wiadomość spowodowała błędny wniosek generała Rządkowskiego, że jeśli walki toczą się pod Grodnem, to nie należy oczekiwać sił głównych 3 Armii, które musiały dopiero rozpocząć odwrót znad Niemna. Rzeczywiście Sowieci opuścili Grodno w nocy 25/26 września. Około godziny 20:00 do przepraw na Lebiodzie podeszła 56 Dywizja Strzelców. Jej pułki o 21:00 uderzyły na odcinku 2–3 kilometrów siłami kilku tysięcy żołnierzy. Masy piechoty sowieckiej wdarły się w polską obronę. Doszło do walki wręcz. Pułki wileński i miński zostały przytłoczone liczebnością Rosjan. Jednocześnie od wschodu uderzyły sowieckie 2 i 6 Dywizja Strzelców. Rosjanie z determinacją walczyli o odblokowanie drogi na Lidę. Podczas walk w nocy oddziały polskie i sowieckie przemieszały się. Walczono na granaty i bagnety. Obie strony nie brały jeńców. 28 września o 1 w nocy Polacy zostali zepchnięci do Krwawego Boru. Rosjanie opanowali szosę, którą do 4 rano trwał przemarsz 3 Armii na Lidę.

Bitwę pod Krwawym Borem tak zapamiętał jeden z jej uczestników, podporucznik Bolesław Waligóra^[3]:

Bój pod Krwawym Borem zdezorganizował dowodzenie w 3 Armii. Sztab Łazariewicza uciekł do Lidy. Tam został zaatakowany przez 1 Dywizję Piechoty Legionów i musiał wycofywać się dalej na wschód, jeszcze przed nadejściem czołowych oddziałów armii. Bitwa pod Krwawym Borem opóźniła marsz 3 Armii na Lidę, w wyniku czego 1 Dywizja Piechoty Legionów zdążyła opanować miasto i zagrodzić przeciwnikowi drogę odwrotu na wschód.

W bitwie Polacy stracili 130 poległych, 230 rannych i 410 zaginionych. Większość żołnierzy zaginionych była rozproszona i w następnym dniu wróciła do szeregu. Kilkudziesięciu jeńców Sowieci rozstrzelali 28 września w lasach pod Lidą. Straty 3 Armii sowieckiej to kilkuset poległych i rannych, 1000 jeńców, 12 dział i 15 ckm-ów.

Walki żołnierzy polskich pod Krwawym Borem zostały upamiętnione na Grobie Nieznanego Żołnierza w Warszawie, napisem na jednej z tablic w II RP „KRWAWY BÓR k/PAPIERNI 27–28 IX 1920” i po 1990 roku – „KRWAWY BÓR pod PAPIERNIĄ 27–28 IX 1920”.

• Janusz Odziemkowski: Leksykon wojny polsko – rosyjskiej 1919 – 1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Rytm”, 2004. ISBN 83-7399-096-8.
• Janusz Odziemkowski, Lida 1920, Wydawnictwo Bellona, Warszawa 1994.