Ceradz Dolny

Ceradz Dolny
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

szamotulski

Gmina

Duszniki

Liczba ludności (2025)

598

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

64-553[1]

Tablice rejestracyjne

PSZ

SIMC

0583020

Położenie na mapie gminy Duszniki
Mapa konturowa gminy Duszniki, blisko prawej krawiędzi nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Ceradz Dolny”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Ceradz Dolny”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Ceradz Dolny”
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa konturowa powiatu szamotulskiego, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Ceradz Dolny”
Ziemia52°25′33″N 16°34′38″E/52,425833 16,577222[2]

Ceradz Dolny (pol. hist. Ceradz Nowy[3]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Duszniki[4]. W Ceradzu znajdują się dwa osiedla: starsze - Osiedle Przy Stawie i nowsze - Osiedle Nowy Ceradz.

Historia

Wieś pierwotnie związana była z Wielkopolską. Istnieje od pierwszej połowy XV wieku i ma metrykę średniowieczną. Po raz pierwszy odnotowana została w języku staropolskim w łacińskim dokumencie z 1418 jako „ Nowa Czeradz”, 1427 „Czeracz”, 1435 „Ceradz Nowy”, 1443 „Ceradz Minor”, 1466 „Czeradz”, 1467 „Czaracz”, 1493 „Nowy Ceracz”, 1505 „Czeracz”, 1510 „Nowa Czyeracz, Czeradz Nowy” [3]. Dawniej wieś nosiła również nazwy Ceradź Dolny i Czeradź Nowy[5][6]

Miejscowość była początkowo własnością szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Ceradzkich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Więckowskich, Krzesińskich, Czackich, Nagórskich, Jaktorowskich. W 1467 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 należała do parafii Ceradz Stary[3].

W latach 1415-1427 właścicielem we wsi był Marcin z Nowego Ceradza. W 1415 toczył on proces z Mikołajem i Dziersławem oraz innymi braćmi z Ceradza Starego, którzy powinni przed starostą generalnym wielkopolskim zeznać o podziale majątku dokonanym pomiędzy obu dziedzinami ceradzkimi tj. między Ceradzem Nowym a Ceradzem Starym oraz przenieść na Marcina Ceradzkiego połowę prawa patronatu kościoła w Ceradzu Starym. W wyniku 1415 podział między dziedzinami czeradzkimi. W 1418 Marcin z Nowego Ceradza toczył kolejny proces z Piotrkiem z Grzebieniska o kopce graniczne[3].

W 1423 dziesięciny z Nowego Ceradza płacono dla dziekana poznańskiego. Niektórzy szlachcice zajęli kilka łanów kmiecych i z nich oddawali dziesięcinę snopową płaconą od snopa, lecz nie dawali dziesięciny z lnu. Natomiast kmiecie płacili zarówno dziesięcinę snopową jak i z lnu. W 1430 w sporze między Strzeżkiem kanonikiem poznańskim a Stanisławem włodarzem i 13 wieśniakami z Nowego Ceradza o porwanie przez nich dziesięciny snopowej, po nałożeniu na nich kary ekskomuniki strony zawarły ugodę. Wieśniacy zobowiązali się zapłacić za tę dziesięcinę 7 grz. W 1510 z łanów kmiecych, także tych opustoszałych., uprawianych przez panów) płacono dziesięcinę dla dziekana poznańskiego, a dla plebana dziesięcinę z folwarku oraz opłatę zwaną meszne[3].

W 1434 bracia Maciej i Jan dali Ceradz Nowy bratu przyrodniemu Andrzejowi z zastrzeżeniem prawa wykupu, a Andrzej zapisał żonie Marcie posag na wsi. W 1435 Jan z Chojnicy toczył spór z Andrzejem Ceradzkim zaprzysięgając, iż nie jest obowiązany do uwolnienia połowy Ceradza Nowego zgodnie z dokumentem wyderkafu. W 1443 odnotowany został Jan z Ceradza Nowego. W 1446 Andrzej, Maciej, Jan i Mikołaj z Ceradza Nowego byli współpatronami kościoła parafialnego w Ceradzu Starym. W 1462 Małgorzata żona Jana z Ceradza Nowego sprzedała za 50 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu Mikołajowi swemu szwagrowi z Ceradza Nowego części w Czeszewie, Mikuszewie i Chlebowie koło Miłosławia. W 1466 wspomniany został Jan z Ceradza Nowego. W 1467 Jan Ceradzki zapisał swojej żonie Małgorzacie po 125 grzywien posagu oraz wiana na połowie części w Ceradzu. W 1467 Mikołaj Kotowiecki, jego bratanek Jakub oraz jego siostra Małgorzata żona Jana Czeradzkiego za 180 grzywien sprzedali Iwanowi z Goliny koło Jarocina części Czeszewa, Mikuszewa, Chlebowa i Łojewa koło Miłosławia, spadłe na nich po zmarłej Katarzynie z Czeszewa[3].

W 1454 Andrzej z Ceradza Nowego odnotowany został na liście jeńców jacy dostali się w niewolę u krzyżaków po bitwie pod Chojnicami jaka miała miejsce w czasie wojny trzynastoletniej [3].

Miejscowość odnotowały również historyczne rejestry podatkowe. W 1508 wieś zapłaciła wiardunki wojenne z 9 półłanków i jednej kwarty, a karczma zapłaciła 6 groszy. W 1510 we wsi było 24 łany. W części należące do Piotra Więckowskiego, a w części do Marcina Krzesińskiego 2 kmieci, jeden na kwarcie roli, drugi na półłankach. Pan sam uprawiał łan niegdyś kmiecy i należała do niego 1/3 części folwarku. Odnotowano także, ze w innym miejscu było 7 łanów w Ceradzu Nowym oraz dwóch panów. W części Więckowskiego: 4 łany osiadłe, 1 i 1/4 łana opuszczonego, a w części Marcina Krzesińskiego: 1 i 1/4 łany osiadłe i jeden łan opuszczony. Łany opustoszałe uprawiali panowie. We wsi był folwark, karczma, w której karczmarz uprawiał także ziemię w części folwarku. W 1513 Małgorzata Czacka córka Jana Ciołka, żona Jana Ceradzkiego otrzymała od Barbary wdowy po Sędziwoju Czackim jej dobra oprawne. W 1563 miał miejsce pobór z 6 łanów oraz od karczmy. W 1577 wieś w ramach tenuty dzierżawił Marcin Nagórski. W 1580 płatnikiem poboru podatkowego był Feliks Jaktorowski, który zapłacił go z 6 i 1/4 łana oraz od dwóch zagrodników[3].

Wieś szlachecka Czeradz noua położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów a jej właścicielem był Feliks Jaktorowski Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[7][6].

Pod koniec XIX wieku w Ceradź Dolny liczył 153 mieszkańców; wszyscy byli katolikami[5]. Majątek, o powierzchni 2245 mórg obejmował wieś szlachecką Ceradz Dolny oraz młyn Wymysłowo, z 8 domostwami i 140 mieszkańcami[5].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego[8]. W 2011 w Ceradzu Dolnym mieszkały 354 osoby[9].

Zabytki

We wsi znajduje się zabytkowy park z poł. XIX wieku[10].

Gospodarka

W Ceradzu Dolnym znajdowała się gorzelnia[8].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 141 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 14777.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 Chmielewski 1982 ↓, s. 172-173.
  4. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 231, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-03-31].
  5. 1 2 3 Ceradź, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 533.
  6. 1 2 Czeradz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 362.
  7. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 7
  8. 1 2 Jan Maj, Alicja Dziewulska: Mapa topograficzna Polski N-33-129/130: Poznań. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-150-X.
  9. ↑ woj. wielkopolskie >> pow. szamotulski >> gmina Duszniki. Wszystkie dane dla miejscowości Ceradz Dolny. [w:] Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-03-31].
  10. ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 212. [dostęp 2015-03-31]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.