Charciabałda

Charciabałda
wieś
Ilustracja
Centrum miejscowości (2024)
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Powiat

ostrołęcki

Gmina

Myszyniec

Liczba ludności (2021)

152[1][2]

Strefa numeracyjna

29

Kod pocztowy

07-430[3]

Tablice rejestracyjne

WOS

SIMC

0514868[4]

Położenie na mapie gminy Myszyniec
Mapa konturowa gminy Myszyniec, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Charciabałda”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Charciabałda”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, blisko górnej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Charciabałda”
Położenie na mapie powiatu ostrołęckiego
Mapa konturowa powiatu ostrołęckiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Charciabałda”
Ziemia53°20′18″N 21°16′41″E/53,338333 21,278056[5]

Charciabałda – wieś sołecka[6] w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Myszyniec[4][7].

Położenie

Miejscowość o rozproszonej zabudowie leży na Równinie Kurpiowskiej, w sąsiedztwie dużych kompleksów leśnych Puszczy Zielonej[8]. Graniczy z rezerwatem przyrody Czarnia[8] chroniącym starodrzew dawnych borów, gdzie można jeszcze zobaczyć kilka barci w sosnach z czasów, kiedy powszechnym zajęciem było tu bartnictwo[9]. Przez wieś przepływa Kanał Charcibałda[10].

Kapliczka w Charciabałdzie (2024)

Historia

Miejscowość tę założył w 1782, na mocy nadania gruntów osadnikowi Olendrowi, starosta ostrołęcki Antoni Małachowski[11].

Do miejscowości dochodziła bocznica leśna z Myszyńca i Wachu, a w 1921 wynotowano przystanek kolejowy Charcia Bałda[12]. Bocznica na pewno istniała jeszcze w 1935[12]. Nieopodal stacji znajdował się tartak[13].

W latach 1921–1931 wieś leżała w województwie białostockim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Wach (od 1931 w gminie Czarnia).

Jedna z drewnianych wiejskich chałup (2024)

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 wieś zamieszkiwało 214 osób, 209 było wyznania rzymskokatolickiego, a 5 mojżeszowego. Jednocześnie 209 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, a 5 żydowską. Było tu 35 budynków mieszkalnych[14]. Miejscowość należała do parafii rzymskokatolickiej w Myszyńcu. Podlegała pod Sąd Grodzki w Myszyńcu i Okręgowy w Łomży; właściwy urząd pocztowy mieścił się w m. Czarnia[15].

W wyniku agresji III Rzeszy na Polskę we wrześniu 1939 tereny byłej gminy znalazły się pod okupacją niemiecką i do wkroczenia Armii Czerwonej weszła w skład Landkreis Scharfenwiese, Regierungsbezirk Zichenau III Rzeszy[16].

Tablica z nazwą miejscowości (2024)

Nocą z 2 na 3 października 1944 wojska niemieckie wkroczyły do wsi w poszukiwaniu partyzantów, którzy ukryli się w kilku okolicznych wsiach z powodu zbyt dużego nagromadzenia wojsk niemieckich w strefie przyfrontowej. W zabudowaniach należących do Józefa Olendra w Charcibałdze ukrywał się dowódca IV Rejonu AK Myszyniec, Obwodu Ostrołęka, Okręgu Białystok komendant Kazimierz Stefanowicz „As”. Wraz z nim przebywał także Stanisław Stefanowicz „Nemo”, porucznik oddziału AK, dowódca kompanii Myszyniec. Kiedy Niemcy podpalili zabudowania na posesji gospodarza, u którego się ukrywali, Kazimierz Stefanowicz zdołał zbiec, ale Stanisław został zastrzelony i zginął na miejscu. Józef Olender najprawdopodobniej zginął w obozie koncentracyjnym Stutthof, choć brakuje dokumentacji potwierdzającej jego tam pobyt. Informacje o miejscu pobytu dowódców, Niemcy uzyskali od pochwyconego partyzanta Ryszarda Tokarskiego „Rysia”, od którego wymusili zeznania[17].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.

Nazwa

W 1880 podawano nazwę rozdzielną Charcia Bałda[18]. Nieco starsza nazwa tej miejscowości to Charecobałd, którą podaje Oskar Kolberg w Mazowsze cz. IV. Mazowsze Stare. Kurpie, spotyka się również nazwę Charcibałda.

Demografia

W XXI wieku wieś poważnie się wyludnia[2][19].

Liczba mieszkańców miejscowości w ciągu lat:

Zabytki

Rejestr Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie ujawnia żadnych zabytków na terenie miejscowości[20]. W miejscowości znajdują się m.in. drewniane chałupy: nr 2 z pocz. XX wieku i nr 31 z poł. XIX wieku[8].

Religia

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Trójcy Przenajświętszej w Myszyńcu[21].

Nawiązania

Bronisław Kazimierz Przybylski nazwę tej miejscowości zamieścił w tytule utworu w Czterech Nokturnach Kurpiowskich – pt. Ciemna noc nad Charcibałdą[22]. O miejscowości tej także śpiewa np. zespół No To Co w piosence pt. Dokąd jedziecie Panie Michale?.

Przypisy

  1. ↑ Wieś Charciabałda w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2024-11-30], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  2. 1 2 3 NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2024-11-30].
  3. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 139 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  4. 1 2 GUS. Wyszukiwarka TERYT.
  5. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 15071.
  6. ↑ Strona gminy, sołectwa
  7. ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP)).
  8. 1 2 3 Tomasz Krzywicki, Elżbieta Mlącka: Pisz: mapa topograficzna Polski. Wyd. 2. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 2006, s. 1–2. ISBN 978-83-7135-226-3.
  9. ↑ Rezerwaty przyrody [online], Nadleśnictwo Myszyniec [dostęp 2024-08-04] (pol.).
  10. ↑ Kurpie Zielone. Mapa atrakcji przyrodniczych. Wyd. 1. Warszawa: Euro Pilot, 2016. ISBN 978-83-8009-587-8.
  11. ↑ Ludwik Krzywicki. Artykuły i Rozprawy. Tom 6. Kurpie.
  12. 1 2 Andrzej Tajchert, Koleje wąskotorowe na Kurpiach, Rybnik: Wydawnictwo Eurosprinter, 2015, s. 25, ISBN 978-83-63652-18-0 [dostęp 2025-10-08] (pol.).
  13. ↑ Andrzej Tajchert, Koleje wąskotorowe na Kurpiach, Rybnik: Wydawnictwo Eurosprinter, 2015, s. 29, ISBN 978-83-63652-18-0 [dostęp 2025-10-08] (pol.).
  14. 1 2 Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej: opracowany na podstawie wyników pierwszego powszechnego spisu ludności z dn. 30 września 1921 r. i innych źródeł urzędowych, t. 5: województwo białostockie, 1924, s. 59.
  15. ↑ Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej z oznaczeniem terytorjalnie im właściwych władz i urzędów oraz urządzeń komunikacyjnych, Przemyśl–Warszawa 1933, s. 221.
  16. ↑ Karte: Landkreis Lomscha 1. 8. 1944 – Städte und Amtsbezirke [online], www.territorial.de [dostęp 2020-04-22].
  17. ↑ Natalia Lenda, Pacyfikacja wsi Bandysie (3 października 1944 r.), „Zeszyty Naukowe Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego”, 34, 2020, s. 99–116.
  18. 1 2 3 Charcia bałda, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 543.
  19. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  20. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo mazowieckie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026, s. 69 [dostęp 2023-10-02].
  21. ↑ Opis parafii na stronie diecezji.
  22. ↑ Ciemna noc nad Charcibałdą – nuty.pl [online], nuty.pl [dostęp 2023-10-02].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.