Myszyniec

Myszyniec

miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Bazylika kolegiacka Trójcy Przenajświętszej w 2024 roku.
Herb Flaga
Państwo	Polska
Województwo	mazowieckie
Powiat	ostrołęcki
Gmina	Myszyniec
Data założenia	przed 1650
Prawa miejskie	1791- , 1993
Burmistrz	Sławomir Ceberek
Powierzchnia	10,74 km²
Populacja (2016-12-31) • liczba ludności • gęstość	3397[1] 301,2 os./km²
Strefa numeracyjna	+48 29
Kod pocztowy	07-430[2]
Tablice rejestracyjne	WOS
Położenie na mapie gminy Myszyniec Myszyniec
Położenie na mapie Polski Myszyniec
Położenie na mapie województwa mazowieckiego Myszyniec
Położenie na mapie powiatu ostrołęckiego Myszyniec
53°22′50″N 21°20′59″E/53,380556 21,349722[3]
TERC (TERYT)	1415084
SIMC	0514928[4]
Urząd miejski pl. Wolności 60 07-430 Myszyniec
Strona internetowa

Myszyniec – miasto w Polsce, w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim^[4][5]. Leży nad Rozogą. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Myszyniec.

Miasto leży na Mazowszu, w historycznej ziemi łomżyńskiej^[6]. Myszyniec uzyskał lokację miejską około 1798 roku, zdegradowany został 1 czerwca 1869 roku^[7], ponowne nadanie praw miejskich w 1993 roku^[8]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do woj. ostrołęckiego. Myszyniec przez wielu uznawany jest za stolicę Kurpi^[9].

Najstarsze poświadczenia nazwy to zapisy oboczne: Myszeniec z 1727 r. i Myszenice z 1778 r.^[10], choć nazwa Myszyniec pojawiła się jeszcze wcześniej, w dokumencie z 22 grudnia 1650 r. informującym o nadaniu zezwoleń na trzy targi: w święto Zwiastowania NMP, w wigilię Trójcy Świętej i w wigilię św. Marcina. Zyski z targów przeznaczone miały być na uposażenie nowo wybudowanej kaplicy. 15 lutego 1654 r. król Jan Kazimierz powtórnym przywilejem potwierdził prawo jezuitów do pobytu przy tejże kaplicy, nadając im grunt pod budowę domu, założenie ogrodu i zezwalając na wyrąb drzew z puszczy. Jezuici otrzymali także od biskupa płockiego nadania upoważniające do posługi duszpasterskiej na terenie puszczy w starostwach łomżyńskim i ostrołęckim. Nadania te rozszerzył król Jan III Sobieski w 1677 r. Przeznaczył na potrzeby jezuitów trzy łany w lasach starostwa ostrołęckiego, przyzwalając tym samym na wybudowanie szkoły, browaru i karczmy. Osadę tę nazywano Misją Myszyniecką. Do kolejnego poszerzenia przywilejów doszło 19 listopada 1718 r. za sprawą Augusta II. Jezuici otrzymali zezwolenia na odbywanie cotygodniowych targów w wiosce Myszyniec, z których dochody miały być przeznaczone na budowę kościoła i utrzymanie zakonników. W dokumencie tym zamiennie z nazwą Myszyniec używano nazwy Jezupole. Jezupole, spolszczone łacińsko-greckie wyrażenie Iesupolis, czyli „miasto Jezusa”. Określenie to jest pierwotne w stosunku do nazwy Myszyniec, gdyż przebywający tymczasowo w puszczy zakonnicy organizowali sobie miejsce postoju, które „od wyrazu jezuita zwać się poczęło Jezupole, bo też i polko sobie wykarczowali…”, a zorganizowanej w tym miejscu stałej osadzie… „nadano (…) nazwisko Myszyniec, od wyrazu misja…”^[11].

W tym czasie funkcjonowały też nazwy Poświętne i Poświątne, oznaczające grunt nadany kościołowi. Różne etymologie nazwy Myszyniec podważył Adam Chętnik, który pojawienie się nazwy datował wcześniej, nawet jeszcze przed przybyciem jezuitów. Wywodził ją od nazwy „rośliny bagiennej, zwanej w tych stronach od dawna myszyńcem, mysieńcem, albo mysiańcem (…) rosnącej tylko na miejscach wilgotnych”^[11].

Urszula Bijak wspomina o możliwości utworzenia nazwy wsi od słów Miszyn lub Myszyn^[12]. Stanisław Rospond za podstawę słowotwórczą uznał przezwisko Mysz, do którego dodany został przyrostek -iniec^[13].

Po kasacji zakonu jezuitów postanowieniem Stanisława Augusta Poniatowskiego z 13 stycznia 1774 r. misję jezuicką w Myszyńcu zamieniono na probostwo, a jezuici stali się księżmi diecezjalnymi. Osadzie nadano wówczas nazwę Myszyniec Kościelny lub Poświętno/Poświętne. Parafia liczyła 34 wioski, a pod duszpasterską opieką miała też miasta i wsie w Prusach^[14].

• 1651 – osada założona przez jezuitów, którym król Jan Kazimierz na podstawie przywileju do „rządu duszami”^[15] pozwolił wybudować kaplicę i przeciwdziałać rozwijającemu się w okolicy protestantyzmowi.
• 1708 – zniszczony w wyniku walk Kurpiów ze Szwedami podczas bitwy pod Kopańskim Mostem (22/23 stycznia 1708), na czele Kurpiów według legendy stał Stach Konwa^[16].
• 1774 – połączenie dwóch osad, w wyniku czego powstaje Nowy Myszyniec.
• 1791 – nadanie praw miejskich^[17].
• 9 marca 1863 – bitwa oddziałów kurpiowskich pod dowództwem Z. Padlewskiego z oddziałami armii rosyjskiej zakończona zwycięstwem Polaków.
• 1869 – odebranie praw miejskich Myszyńcowi, miejscowość stała się wówczas osadą miejską i największą miejscowością w powiecie ostrołęckim zaraz po Ostrołęce, stolicy powiatu^[18].
• 1902 – powstanie Ochotniczej Straży Pożarnej^[19].
• 1909–1922 – budowa kościoła pw. Św. Trójcy – proj. Adolf Schimmelpfennig.
• 1914 – ludność Myszyńca ucieka bądź zostaje zmuszona do ewakuacji przez Rosjan z powodu działań wojennych. Mieszkańcy wsi udali się wówczas do lewobrzeżnych od rzeki Narew gmin powiatu ostrołęckiego^[20]
• 1914–1918 – w wyniku działań wojennych spłonęły 234 budynki, a jedynie 104 ocalały^[20]
• 1920 – zwycięska dla strony polskiej bitwa pod Myszyńcem podczas wojny polsko-bolszewickiej.
• 1928 – powstanie Placówki Straży Granicznej II linii „Myszyniec”. Placówka była jednym z pięciu komisariatów podlegających pod obwód Straży Granicznej w Przasnyszu na pograniczu z Prusami Wschodnimi^[18].
• 1939 – bitwa pod Myszyńcem podczas kampanii wrześniowej w wyniku agresji Niemiec na Polskę. Miejscowość została wówczas zaatakowana przez 1. Brygadę Kawalerii 3 Armii Wehrmachtu. Niemiecki meldunek służb tyłowych informował, że w walkach brały udział dwie polskie kompanie i część ludności cywilnej, która powróciła do miasta. Szczegółowe raporty z potyczki nie wspominają jednak o udziale polskich cywili. Jochen Böhler stwierdził, że w rzeczywistości wojska niemieckie zostały ostrzelane z broni maszynowej przez dwie polskie kompanie, które czekały na nich spędzając noc w lesie. Niemiecki 1. Pułk Kawalerii odpowiedział na atak ogniem z karabinów maszynowych z samochodu pancernego, co zmusiło polskie kompanie do wycofania się z Myszyńca. Na skutek tego starcia śmierć ponosiło 53 polskich żołnierzy i jeden niemiecki^[21]. Polegli polscy żołnierzy zostali pochowani i upamiętnieni pomnikiem na cmentarzu w Myszyńcu^[22].
• 24 stycznia 1945 – do miejscowości wkracza Armia Czerwona^[18].
• 1972 – powstanie Regionalnego Centrum Kultury Kurpiowskiej im. ks. Władysława Skierkowskiego^[23].
• 1993 – przywrócenie praw miejskich Myszyńcowi.
• 1999 – podniesienie świątyni w Myszyńcu do godności kolegiaty.
• 2013 – nadanie kościołowi pw. Trójcy Przenajświętszej godności bazyliki mniejszej^[24].
• 2025 - Procesja Bożego Ciała w Myszyńcu wpisana na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego^[25][26].

Według Powszechnego Spisu Ludności z 1921 roku ówczesną osadę miejską zamieszkiwały 1872 osoby: 934 było wyznania rzymskokatolickiego, 4 prawosławnego, 21 ewangelickiego a 912 mojżeszowego. Jednocześnie 1151 mieszkańców zadeklarowało polską przynależność narodową, a 721 żydowską. Było tu 212 budynków mieszkalnych^[27].

Myszyniec ma połączenia drogowe do innych miast poprzez przebiegające drogi:

• krajowe
  • 53 Olsztyn – Szczytno – Rozogi – Myszyniec – Kadzidło – Ostrołęka.
• wojewódzkie
  • 614 Chorzele – Myszyniec.
  • 645 Myszyniec – Łyse – Nowogród – Łomża.

W Myszyńcu znajduje się dworzec autobusowy obsługujący połączenia regionalne i dalekobieżne.

W Myszyńcu była również wąskotorowa stacja kolejowa, obecnie nie działająca. Najbliższe stacje znajdują się w Ostrołęce i Szczytnie.

Największą i jednocześnie najstarszą imprezą odbywającą się w Myszyńcu jest Miodobranie Kurpiowskie^[28]. Impreza odbywa się co roku w ostatnią niedzielę sierpnia, a organizatorem jest Regionalne Centrum Kultury Kurpiowskiej im. ks. Władysława Skierkowskiego w Myszyńcu. Po raz pierwszy odbyła się w 1976 r. przy szkole podstawowej, w 1977 roku została przeniesiona na polanę w Zawodziu k. Myszyńca, a od 2015 roku Miodobranie odbywa się w Kurpiowskiej Krainie w miejscowości Wykrot^[29]. Na Miodobraniu wystąpiło wiele znanych zespołów m.in. Kombi, Jamal, Big Cyc, Enej, Volver, Ewa Farna, Krzysztof Krawczyk, Raz, Dwa, Trzy, Red Lips, Czerwone Gitary, Anna Dąbrowska, Zakopower, Stachursky^[30][31][32]. Od 2011 r., w ostatnią sobotę sierpnia, odbywa się także Miodobraniowa Noc Kabaretowa. Miodobranie jest jedną z największych imprez północno-wschodniego Mazowsza, co roku bawi się na nim ok. 15 tys. ludzi^[33].

Innymi imprezami, które odbywają się na terenie Myszyńca są również Noc Sobótkowa^[34] (w czerwcu) oraz Jarmark Kurpiowski^[35] czy Spotkania na Kopańskim Moście^[36].

Zespoły folklorystyczne

W Myszyńcu działa siedem zespołów folklorystycznych, które promują kulturę i twórczość ludową:

Organizacje pozarządowe^[37]

Lista organizacji pozarządowych działających w Myszyńcu:

1. ALDO „Bartnik” w Myszyńcu - Paweł Lis
2. Akademia Piłkarska Kurpie Myszyniec - Daniel Dziekoński
3. Miejski Klub Lekkoatletyczny w Myszyńcu - Robert Michajłow
4. Uczniowski Klub Sportowy Predator MMA Myszyniec - Rafał Gnatkowski
5. Związek Stowarzyszeń "Kurpsie Razem" - Magdalena Walijewska
6. Lokalna Grupa Działania „Kurpsie Razem” - Magdalena Walijewska
7. Stowarzyszenie "Młodzi dla Myszyńca" - Aneta Ertman
8. Towarzystwo Inicjatyw Regionalnych "POL-ITAL" - Halina Pękała – Drężek
9. Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Kurpiowskiej Im. Biskupa Edwarda Samsela - Stefania Prusaczy
10. Stowarzyszenie Rozwoju Wsi Wykrot - Tadeusz Lipka
11. Towarzystwo Rozwoju Ziemi Kurpiowskiej - Halina Danuta Kostewicz
12. Towarzystwo Przyjaciół Myszyńca - Katarzyna Olszewska
13. Koło Łowieckie „KURP” - Krzysztof Drężek
14. Towarzystwo Przyjaciół Dzieci – Oddział Gminny w Myszyńcu - Danuta Gnoza
15. Myszynieckie Stowarzyszenie Wędkarzy (stowarzyszenie zwykłe) - Leszek Kabacik
16. Fundacja „Kulturalne Kurpie” - Barbara Wojciulewicz
17. Towarzystwo Ochrony Dziedzictwa Kurpiowszczyzny im. Adama Chętnika - Mieczysław Olender
18. Stowarzyszenie Abstynentów „Nowa Droga” (Stowarzyszenie zwykłe) - Janina Antoczenko-Ropiak
19. Stowarzyszenie zwykłe „Zespół Folklorystyczny Kurpiowszczyzna” (stowarzyszenie zwykłe) - Mariusz Józef Pliszka
20. Kurpiowskie Stowarzyszenie Twórczości Ludowej i Agroturystyki - Ewa Honorata Krzyżewska
21. Stowarzyszenie „Myszynianki” - Aneta Ertman
22. Stowarzyszenie „Inicjatywa dla Zalesia” - Jarosław Drężek
23. Koło Gospodyń Wiejskich w Zalesiu - Grażyna Drężek
24. Koło Gospodyń Wiejskich w Drężku - Elżbieta Drężek
25. Koło Gospodyń Wiejskich w Niedźwiedziu - Monika Bałdyga
26. Koło Gospodyń Wiejskich w Białusnym Lasku - Marlena Kur
27. Kółko Rolnicze "KURPSIE LEŚNE" w Wykrocie Agnieszka Niksa
28. Fundacja „Akademia Źródeł” i Kurpiowska Akademia Smyczkowa^[38] - Paweł Dąbkowski^[39]
29. Fundacja Mówimy - Lidia Rydel
30. Fundacja Kurpiowski Nurt Tradycji - Joanna Turek
31. Ochotnicza Straż Pożarna w Myszyńcu - Artur Archacki
32. Ochotnicza Straż Pożarna w Wykrocie - Sławomir Golon
33. Ochotnicza Straż Pożarna w Wolkowych - Mieczysław Kowalczyk
34. Ochotnicza Straż Pożarna w Zdunku - Paweł Brzóska
35. Ochotnicza Straż Pożarna w Krysiakach - Wiktor Żołądź

2 grudnia 2012 r. w budynku Regionalnego Centrum Kultury Kurpiowskiej zostało otwarte zamiejscowe studio Radia Nadzieja nadającego na częstotliwości 103,6 MHz. Uczniowie z ZSP w Myszyńcu mają swoją audycję na falach regionalnego radia Nadzieja^[40]. Działa także Radio Myszyniec^[41].

Myszyniec jest miastem wielokulturowym i wieloreligijnym^[42] zamieszkiwanym przez rzymsko-katolików^[43], Żydów^[44][45][46], prawosławnych^[47], ewangelików^[48][49][50], Świadków Jehowy^[51][52]. W Myszyńcu znajduje się Cmentarz Żydowski^[53][54] oraz się dom cerkiewny przekazany Dozorowi Szkolnemu po 1925 roku^[55]. W Myszyńcu znajduje się bazylika kolegialna parafii Trójcy Przenajświętszej. W maju 2025 r. procesja Bożego Ciała w Myszyńcu trafiła na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego^[26].

W miejscowości działa, założony w 1995 roku, klub piłkarski ALDO Bartnik Myszyniec. W sezonie 2024/2025 klub ten występuje w ciechanowsko-ostrołęckiej A-klasie^[56]. Znajduje się tu Miejski Stadion Piłkarski, a także boisko tartanowe do gry w piłkę nożną, siatkową, koszykową oraz kort tenisowy (na terenie Publicznej Szkoły Podstawowej im. Kazimierza Stefanowicza przy drodze krajowej nr 53).

• Cmentarz żydowski w Myszyńcu

• Myszeniec Nowy (2), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VI: Malczyce – Netreba, Warszawa 1885, s. 839 .