Chycina

Chycina
wieś
Ilustracja
Kościół, widok od strony łagodniejszego wzniesienia
Państwo

 Polska

Województwo

 lubuskie

Powiat

międzyrzecki

Gmina

Bledzew

Liczba ludności (2022)

134[1]

Strefa numeracyjna

95

Kod pocztowy

66-350[2]

Tablice rejestracyjne

FMI

SIMC

0178502

Położenie na mapie gminy Bledzew
Mapa konturowa gminy Bledzew, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Chycina”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Chycina”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Chycina”
Położenie na mapie powiatu międzyrzeckiego
Mapa konturowa powiatu międzyrzeckiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Chycina”
Ziemia52°28′56″N 15°25′41″E/52,482222 15,428056[3]

Chycina – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Bledzew.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gorzowskiego.

W miejscowości, nad jeziorem Chycina znajduje się ośrodek dydaktyczno-socjalny Akademii Wychowania Fizycznego im. Eugeniusza Piaseckiego w Poznaniu[4].

Nazwa

Od XIV wieku miejscowość notowana w dokumentach jako Wycense. Po raz pierwszy w 1303 Wycense, 1305 Wisenze, 1313 Weissensese, 1352 Chyczina, 1354 Wissenze, Vycziasche, 1355 Wizenssee, 1384 Wysense, 1403 Chicino, 1405 Choczino, 1424 Chycziny, 1944 Weißensee[5][6][7].

Miejscowość nosiła dwie nazwy: polską Chycina oraz niemiecką Weißensee[8]. Nazwa polska pochodzi od nazwy osobowej Chycza z dodatkiem sufiksu -ino, -ina[6]. Nazwa osobowa jest etymologicznie powiązana ze staropolskim słowem chycza oznaczającym chatę, zagrodę chłopską, dom[9]. Niemiecka nazwa składa się z dwóch wyrazów weiß – biały, czysty oraz See – jezioro[6].

Od nazwy wsi pochodzi polskie, szlacheckie, odmiejscowe nazwisko Chycińskich, którzy od średniowiecza byli właścicielami miejscowości[7].

Historia

Chycina jako Chyciny na historycznej mapie Wielkopolski sporządzonej w 1888 roku według danych zaczerpniętych z Kodeksu dyplomatycznego[10].

Historycznie wieś jest częścią Wielkopolski co wielokrotnie odnotowują dokumenty zebrane w Kodeksie dyplomatycznym Wielkopolski[10][11][a][7].

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak wcześniej niż odnotowują to zachowane zapisy historyczne. W pobliżu miejscowości znajdują się relikty dobrze zachowanego wczesnośredniowiecznego grodziska tzw. Góra Zamkowa leżące w dawnym zakolu rzeki Obry, które datowane są przez archeologów na VII-X wiek[12].

Miejscowość leżała na pograniczu Wielkopolski oraz Nowej Marchii i początkowo była własnością szlachecką należącą do lokalnej szlachty polskiej z rodu Chycińskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1476 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1303 była siedzibą własnej parafii [7].

Pierwszy zapis o wsi pochodzi z 1303 roku gdzie miejscowość wymieniona została w łacińskim dokumencie jako Wycense. Dokument był aktem darowizny komesa Chyciny Wisława (Vizlavus comes in Wycense) oraz Borzysława (Borislavus comitis Gothzlay), którzy podarowali cystersom z Paradyża dwie części dziedziny miejscowości Pieski Małe. Dokument odnotował również jako świadka miejscowego plebana Fridericus in Wycense[5][7].

W 1305 Bartłomiej wraz z braćmi Janem, Gerlachem i Wisławem z Chyciny wystawili we wsi dokument lokacyjny dla sołtysa wsi Pieski Małe. W 1307 Henryk opat klasztoru w Paradyżu oraz Bartłomiej, Jan, Gerlach i Wisław z Chyciny synowie zmarłego komesa oraz kasztelana międzyrzeckiego Dziersława poświadczyli, że klasztor posiadał w Pieskach Małych dwie części czynszu (łac. „duas partes in pactu et censu”), a wspomniani bracia posiadali tamże dożywotnio sądownictwo wyższe i niższe, a po ich zgonie klasztor miał posiadać to sądownictwo w dwóch częściach. W 1330 Piotr odnotowany jako „de Lossow” (od wsi zwanej obecnie Włostów koło Gorzowa Wielkopolskiego, która należała wówczas w Nowej Marchii sprzedał cystersom z Paradyża „castrum Lubenow” (obecnie to Lubrza, 8 km na południowy zachód od Paradyża, leżącej wówczas w Nowej Marchii) wraz z przynależnościami oświadczając, że w tych dobrach Wisław z Chyciny nic nie posiada[7].

W latach 1352-1362 odnotowany został Dzierżek z Chyciny. W 1354 był kasztelanem w Kębłowie, w 1359 podkomorzy poznański. W 1352 był współuczestnikiem konfederacji szlachty wielkopolskiej zwanej Konfederacją Maćka Borkowica. W 1354 Ludwik VI Rzymianin margrabia brandenburski zastawił Dzierżkowi z Chyciny wójtostwo w Drossen (obecnie Ośno Lubuskie) i Sternberg (obecnie to Torzym), wyłączając dobra biskupstwa i kapituły lubuskiej, Łagów należący do zakonu joannitów oraz miasto Sulęcin. Wszystkie odnotowane miejscowości znajdowały się w granicach Nowej Marchii i zostały zastawione przez Ludwika Rzymianina za 2410 grzywien brandenburskich. W transakcji za Dzierżka poręczyli starosta generalny wielkopolski Wierzbięta z Paniewic, Paszek z Ptaszkowa i brat Dzierżka Genskin. W 1355 margrabia brandenburski Ludwik Rzymianin nadał w lenno Dzierżkowi z Chyciny wójtowi z Drossen (obecnie Ośno Lubuskie) imiennie wyliczone wsie, które położone były w Nowej Marchii. W 1359 zawarto ugodę pomiędzy Wiąckiem sołtysem ze wsi Kernin (obecnie to Karnin wówczas leżący w Nowej Marchii) a klasztorem w Paradyżu. Poręczyciele sołtysa poręczają na ręce Dzierżka z Chyciny podkomorzego poznańskiego i jego brata Wincentego. W 1362 Ludwik Rzymianin margrabia brandenburski, powierzył Henskinowi de Waldow wójtostwo w leżących w Nowej Marchii wsiom Ośnie Lubuskim i Sulęcinie i zabronił swym lennikom słuchać Dzierżka z Chyciny lub kogokolwiek innego[7].

W latach 1359-1390 odnotowano również brata Dzierżka Wincentego z Chyciny. W 1384 Wincenty był komesem z Niałka i dziedzicem w Chycinie. Wraz z synami Dzierżkiem, Teodorykiem i Mikołajem toczył spór sądowy z cystersami z opactwa w Paradyżu odstępując od roszczeń do nie wymienionej sumy pieniędzy po zmarłym stryju Dzierżku oraz do dziedziny Pieski Małe, które od dawna uważał za swe dziedzictwo. W 1390 odnotowany jako dziedzic Chyciny. W tym roku za zgodą synów Dzierżka, Teodoryka i Mikołaja sprzedał za 300 grzywien cystersom w Ząbrsku, a potem w Bledzewie opustoszałe dziedziny Rojewo i Kalsko wraz z jeziorami Głębokie, Głęboczek, Kalsko, Grosgense i Żabno[7].

W latach 1399-1407 odnotowany został Dzierżek z Chyciny Chyciński, który od nazwy wsi przyjął odmiejscowe nazwisko, w 1402 notowany także jako dziedzic Niałka. W 1406 wspomniano jego żonę Grzymkę Chycińską oraz syna Wincentego z Chyciny. Dzierżek był ojcem Jana, Jakuba i Dziersława. W latach 1403-1405 Dzierżek Chyciński został pozwany przez Erazma Naramowskiego mieszczanina poznańskiego o 10 grzywien i 10 groszy uznając swój dług. W 1413 jego żona lub wdowa po nim Grzymka z Niałka Wielkiego toczyła proces z Barbarą żoną Sasina z Goruńska wygrywając 20 grzywien szer. groszy z tej sumy zastawnej, jaką Barbara posiadała u swojego wuja Mikołaja z Chyciny[7].

W latach 1412-1429 odnotowany został Jan Chyciński syn Dziersława. W 1412 zwolnił on Stefana, Andrzeja, Fabiana i Henryka Konopków z Bukowca koło Międzyrzecza od przysięgi dotyczącej 120 grzywien szkód i kosztów załogi (łac. „obstagium”), ponieważ chciał on pozwać winnego. W 1429 odnotowany jako brat Jakuba Chycińskiego. W latach 1413-1422 notowano Mikołajz z Chyciny, Chycińskiego syna Wincentego z Chyciny. W latach 1424-1452 wspomniano Sędziwója z Chyciny, Chycińskiego. W 1424 Wilaham z Brzeźna koło Międzychodu w sporze z nim dowodził, że gdy Sędziwój wykupił od niego Goruńsko, to nie pozwolił mu tam złożyć zboża, przez co Wilaham poniósł szkody w wysokości 100 grzywien oraz że Sędziwój przyrzekł mu zapłacić 20 grzywien za budowę domu. W 1452 Sędziwój z Chyciny i Goruńska pozwany został przez Fabiana Konopkę z Bukowca koło Międzyrzecza[7].

W latach 1461-1483 odnotowany został Dziersław Chyciński z Chycina. W 1461 był patronem kościoła parafialnego w Chycinie. W 1476 wspomniany jako wuj Bernarda z Gorzycy koło Międzyrzecza. W 1462 był dłużny 26 złotych węgierskich Stanisławowi Nowowiejskiemu. W 1476 Jakub, Jerzy i Marcin bracia niedzielni niegdyś z Bukowca koło Międzyrzecza zapisali Dziersławowi Chycińskiemu 6 grzywien czynszu rocznego na sołectwie w Goruńsku. W 1476 Dzierżsław sprzedał opatowi i konwentowi z Bledzewa jezioro w Chycinie zwane „Cisie” za 60 grzywien z zastrzeżeniem prawa wykupu. W 1483 zapisał żonie Annie po 100 grzywien posagu i wiana na swej części w Goruńsku, na czynszu 6 grzywien zapisanym na sołectwie w tej wsi, na młynie w Chycinie oraz na Kleszczewie [7].

W XVI wieku dokumenty historyczne notują właściciela miejscowości Jana Chycińskiego, który był burgrabią zamku w Grabowie w ziemi wieluńskiej w 1522 został on zwolniony z wyprawy wojennej i wyznaczony do obrony zamku w Międzyrzeczu[13]. Od 1545 właścicielem Chyciny oraz sąsiedniego Goruńska był Zygmunt Bukowiecki, któremu te wsie wniosła w posagu żona Anna Chycińska[14][7].

Miejscowość wymieniona jest w XVI wiecznych dokumentach podatkowych. W 1563 właściciel wsi płacił pobór od 3 1/4 łana oraz 2 młynów napędzanych kołem wodnym. W miejscowości znajdowała się wówczas karczma oraz 1 komornik. W 1577 płatnikiem poboru był właściciel wsi Abraham Bukowiecki. W 1580 dokumenty podatkowe odnotowują istnienie kościoła parafialnego we wsi. Właścicielem miejscowości był wówczas Adam Bukowiecki, który płacił podatki od 3,5 łana. We wsi były także 2 młyny, 12 zagrodników, 2 osadników płacących od 1 pługa, 65 owiec i 3 pasterzy[11][7].

W XVI wieku miejscowość została objęta reformacją, podczas której miejscowy kościół zajęli początkowo luteranie, a później Bracia czescy przybyli z Czech do Rzeczypospolitej Obojga Narodów uciekający do Polski przed prześladowaniami religijnymi. W 1640 dziedzic wsi nie pozwolił archidiakonowi pszczewskiemu Braneckiemu odbyć wizyty w kościele[11].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793 r., miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. Po zwycięskim dla Polaków powstaniu wielkopolskim 1806 roku miejscowość w latach 1807–1815 leżała w departamencie poznańskim Księstwa Warszawskiego. Od 1818 podobnie jak inne miejscowości wielkopolskie ponownie znalazła się w zaborze pruskim i należała do powiatu międzychodzkiego Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Według opisu statystycznego Wielkopolski z 1841 autorstwa Ludwika Platera Chycino liczyło 268 mieszkańców[15].

Pod koniec XIX wieku jako wieś i folwark leżące w powiecie międzyrzeckim dwukrotnie odnotował miejscowość XIX wieczny Słownik geograficzny Królestwa Polskiego. Wieś miała wówczas 28 domów i 247 mieszkańców. Liczyła w sumie 5194 morg powierzchni i należała do niemieckiej familii Kalkreuthów[16].

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest[17]:

  • dwór szachulcowy z XVIII/XIX, XX, nie istnieje.

Przyroda

W Chycinie (na terenie leśnictwa Chycina) rośnie okazały dąb szypułkowy, to drzewo o obwodzie 707 cm (w 2012 roku)[18].

Uwagi

  1. ↑ Akronim „K. W.” w SgKP oznacza Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski.

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 161 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 17007.
  4. ↑ Ośrodek Dydaktyczno-Socjalny AWF Poznań w Chycinie.
  5. 1 2 Praca zbiorowa 1878 ↓.
  6. 1 2 3 Rymut 1997 ↓, s. 111.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Chmielewski 1982 ↓, s. 253-254.
  8. ↑ Weißensee (Meseritz) – GenWiki. [dostęp 2015-07-20]. (niem.).
  9. ↑ Nitsch 1953 ↓, s. 272–273.
  10. 1 2 Szulc 1881 ↓.
  11. 1 2 3 Chycina, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 1: Abablewo – Januszowo, Warszawa 1900, s. 335.
  12. ↑ Grodzisko Chycina.
  13. ↑ Chmielewski 1982 ↓.
  14. ↑ Żychliński 1880 ↓, s. 6,85.
  15. ↑ Plater 1841 ↓, s. 127.
  16. ↑ Chycina, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. I: Aa – Dereneczna, Warszawa 1880, s. 666.
  17. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 22. [dostęp 2015-05-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)]. (pol.).
  18. ↑ Krzysztof Borkowski, Robert Tomusiak, Paweł Zarzyński. Drzewa Polski. 2016. s. 270.

Bibliografia

  • Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski, t. II C-D. Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Języka Polskiego, 1997, s. 111. ISBN 83-85579-64-8.
  • Kazimierz Nitsch: Słownik staropolski, t. I A-Ć. Wrocław: Polska Akademia Nauk, Zakład imienia Ossolińskich, 1953, s. 272–273.
  • Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, t. 1, hasło „Chycina”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982. ISBN 83-04-00938-2.
  • Leon Plater: Opisanie jeograficzno-historyczno-statystyczne województwa poznańskiego. Paryż: Towarzystwo Literackie Polskie w Drukarni Polskiej Juliusza Marylskiego, 1841, s. 127.
  • Tadeusz Szulc: Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, tom IV suplement, Historyczna mapa Wielkopolski w epoce piastowskiej. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Nauk, 1881.
  • Praca zbiorowa: Kodeks Dyplomatyczny Wielkopolski, tom II. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Nauk, Nakładem Biblioteki Kórnickiej, 1878.
  • Teodor Żychliński: Złota Księga Szlachty Polskiej, rocznik drugi. Poznań: Jarosław Leitgeber, 1880, s. 6, 85.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.