Cyprian z Kartaginy

Święty
Cyprian z Kartaginy

Thascius Caecilius Cyprianus

biskup i męczennik
Mozaika przedstawiająca Cypriana (IV wiek)
Data i miejsce urodzenia	ok. 200-210 Kartagina
Data i miejsce śmierci	14 września 258 Kartagina
Czczony przez	Kościół katolicki Cerkiew prawosławną kościoły orientalne wspólnotę anglikańską Kościół ewangelicko-augsburski
Wspomnienie	16 września (kościół rzymskokatolicki)[a] 31 sierpnia[b] 13 września[c]
Atrybuty	Ewangelia, krzyż, księga, gałązka palmowa, miecz, paliusz, pastorał

Cyprian z Kartaginy (łac. Thascius Caecilius Cyprianus, cs. Священномученик Киприа́н, епископ Карфагенский; ur. ok. między 200 a 210 w Kartaginie, zm. 14 września 258 tamże) – biskup Kartaginy i męczennik za wiarę, pisarz apologeta chrześcijaństwa, jeden z ojców Kościoła, święty katolicki i prawosławny. Wymieniany jest w Modlitwie Eucharystycznej Kanonu rzymskiego.

Urodził się około między 200 a 210 roku, najprawdopodobniej w Kartaginie w senatorskiej rodzinie^[1.1][2]. W młodości oddawał się przyjemnościom, do momentu nawrócenia za sprawą kapłana Cecyliusza^[2]. Około 246 albo 247 roku przyjął chrzest, a następnie został wybrany biskupem Kartaginy^[1.1]. W 250 roku podczas prześladowań chrześcijan za panowania Decjusza ludność domagała się od cesarza skazanie Cypriana na śmierć przez pożarcie przez lwy, wobec czego biskup schronił się poza miastem^[1.1][2]. Rok później powrócił do Kartaginy i usiłował zaopiekować się chrześcijanami, którzy wyparli się wiary podczas prześladowań^[1.1]. Opowiedział się wówczas za papieżem Korneliuszem przeciwko Nowacjanowi i wziął udział w synodzie w Kartaginie^[1.1]. Wkrótce potem wybuchła zaraza Cypriana, podczas której biskup skupił się na pomocy charytatywnej^[1.1]. W 254 roku popadł w ostry spór z papieżem Stefanem I w sprawie ponownego udzielania chrztu przez heretyków^[1.1]. W 255 i 256 roku odbyły się dwa synody przeciwko donatystom, na które powoływali się zwolennicy papieża^[1.1]. W 257 roku cesarz Walerian I wznowił prześladowania chrześcijan, podczas których Cyprian został aresztowany i zesłany do Curubis^[1.1]. Rok później został sprowadzony do Kartaginy, gdzie skazano go na śmierć^[1.1]. Wyrok przez ścięcie został wykonany tamże 14 września 258^[2].

Lista^[1.2]:

• „Jedność Kościoła katolickiego” (De Catholicae Ecclesiae unitate) – opus magnum powstałe w 251 roku przy okazji wyboru Korneliusza i synodu w Kartaginie; porusza kwestie związane z prymatem papieskim^[1.3]
• „Trzy księgi świadectw przeciw Żydom do Kwiryna” (Ad Quirinium, Testimoniorum libri tres adv. Judaeos) – trzy świadectwa z Pisma Świętego bez konkretnych cytatów^[1.4]
• „Do Donata” (Ad Donatum) – zachęta do przyjęcia chrztu i autobiografia^[1.4]
• „Do Demetriana” (Ad Demetrianum) – napisane w trakcie zarazy, w którym broni wiernych przed tezami, że ich niewierność wobec pogaństwa przyczyniła się do epidemii^[1.4]
• „O postępowaniu dziewic” (De habitu virginum) – zachęta do godnej służby Bogu^[1.4]
• „O upadłych” (De lapsis) – traktat, w którym autor ubolewa nad osobami które uległy prześladowcom i wyparły się wiary^[1.4]
• „O modlitwie Pańskiej” (De dominica oratione) – komentarz do modlitwy Ojcze nasz^[1.4]
• „O śmierci” (De mortalitate) – list napisany po wybuchu zarazy, poruszający kwestie śmierci i zbawienia^[1.4]
• „O uczynności i jałmużnach” (De opere et ecleemosynis) – zachęta do miłości bliźniego^[1.4]
• „O pożytku cierpliwości” (De bono patientiae) – kazanie dotyczące wznowieniu chrztu i naśladowaniu Chrystusa^[1.5]
• „O zazdrości i zawiści” (De zelo et livore) – wezwanie do miłości w czasie schizmy Nowacjana^[1.5]
• „Do Fortunata zachęta do męczeństwa” (Ad Fortunatum de exhortiane martyrii) – cytaty biblijne w kontekście prześladowań chrześcijan^[1.5]

Był autorem sentencji: extra Ecclesiam nulla salus („poza Kościołem nie ma zbawienia”) oraz „nie może mieć Boga za swego Ojca ten, kto nie ma Kościoła za swą matkę”^[3].

Szczególną wartość zachowują jego listy. Stanowią one wartość szczególnie dla poznania historii Kościoła tego czasu. Dwadzieścia siedem z nich wysłał ze swego miejsca schronienia za prześladowania zarządzonego przez cesarza Decjusza. Cyprian był głównym autorytetem dla pisarzy łacińskich, do czasu kiedy rolę tę przejął Augustyn z Hippony (354-430)^[4].

W społeczeństwie politeistycznym, wiara oznaczała przyjęcie Boga, który dał się poznać człowiekowi przez Objawienie biblijne i uznanie bożków za wytwory rąk ludzkich. Pytanie o wiarę w owych czasach nie dotyczyło istnienia Boga, gdyż zazwyczaj nikt wtedy tego nie podważał, lecz spełnienia przez Boga Jego obietnic. Ogólnie taki też rys miała wiara biblijna^[5]. Na próbę wiary wierni byli wystawieni często z powodu prześladowań. Według Cypriana, gwarantem wierności Boga jest to, kim On jest jako wszechmogący, prawdomówny i stały w swoich zbawczych decyzjach. Wiara daje moc do stawienia czoła trudnościom, gdyż sam Chrystus działa poprzez nią w wierzących. Biskup Cyprian wiele o wierze mówił w kontekście walki z demonami, posługując się słownictwem wojskowym. Życie człowieka i Kościoła postrzegał jako nieustanną walkę z tymi duchowymi nieprzyjaciółmi Boga, a wiara jest najlepszą bronią.

Drugim nurtem nauczania o wierze były dyskusje wobec ważności chrztu grup schizmatyckich. Cyprian kładł nacisk na jedność pomiędzy wiarą i Kościołem. Tylko ktoś, kto jest w komunii z Kościołem może mieć prawdziwą wiarę, a w konsekwencji może ważnie udzielać sakramentów. Błędna wiara nie daje dostępu do tego co prawdziwe^[6].

Swoje stanowisko Cyprian wywodził ze zdania z Listu do Efezjan 4,4-5: „jedno ciało, jeden duch, jedna nadzieja wezwania naszego. Jeden Pan, jedna wiara, jeden chrzest”^[7]. Nauczanie Cypriana nie zostało w pełni zaakceptowane przez papieża Stefana I. Później uzupełnił je św. Augustyn z Hippony, wprowadzając rozróżnienie na ważność i godziwość. Chrzest dawany przez schizmatyków jest ważny, gdyż jest udzielany w wierze Kościoła, i dlatego jest w nim Jezus Chrystus i łaska – lecz niegodziwy, gdyż udzielany w stanie niesprawiedliwości z powodu braku jedności z Kościołem. Jest niejako wykradany Kościołowi. Jeśli jednak sacramentum-znak we chrzcie jest zachowany, czyli woda, oraz treść wiary w której się chrzci jest zgodna z wiarą Kościoła, czyli zanurzenie jest w imię Trójcy Świętej – res sakramentu chrztu, tzn. jego łaska i charakter, który wyciska na osobie przyjmującej chrzest jest jak najbardziej obecna^[8].

Po śmierci Cypriana wierni nasączyli ręczniki krwią męczennika, traktując je jak relikwie^[9]. Jego ciało pogrzebano na miejscowym cmentarzu, a relikwie przeniesiono do Kartaginy i Compiègne^[9]. Jest jednym z ważniekjszych świętych chrześcijańskich w północnej Afryce^[9].

Dzień obchodów

Jego wspomnienie liturgiczne w Kościele katolickim obchodzone jest 16 września^[2].

Cerkiew prawosławna wspomina męczennika 31 sierpnia/13 września^[d], tj. 13 września według kalendarza gregoriańskiego^[9].

Ikonografia

W ikonografii wschodniej Święty przedstawiany jest w biskupich szatach z centralnie trzymaną Ewangelią^[9]. Ma charakterystyczne długie, spadające na plecy włosy i krótką brodę^[9].

W sztuce zachodniej jego atrybutami są typowe dla biskupa-męczennika: krzyż, księga, gałązka palmowa, miecz, paliusz, pastorał^[2].

• kult świętych
• męczennicy chrześcijańscy
• modlitwa za wstawiennictwem świętego
• święci i błogosławieni Kościoła katolickiego
• święci prawosławni

• O jedności Kościoła katolickiego Świętego Cypriana – Ultra montes, Kraków 2004-2010 (systematyczny zbiór dokumentów papieskich i soborowych).
• Akta procesów Świętego Cypriana
• ,,O śmiertelności''
• Dzieła Cypriana z Kartaginy w bibliotece Polona