Eudialit
 | |
| Właściwości chemiczne i fizyczne | |
| Skład chemiczny |
Na4(Ca,Ce)2(Fe2+,Mn2+)ZrSi8O22(OH,Cl)2 |
|---|---|
| Twardość w skali Mohsa | |
| Przełam | |
| Łupliwość | |
| Pokrój kryształu |
grubotabliczkowy, krótkosłupkowy[1] |
| Układ krystalograficzny | |
| Właściwości mechaniczne | |
| Gęstość |
2,74–3,10 g/cm³[3] |
| Właściwości optyczne | |
| Barwa |
różowa, czerwonoróżowa, czerwonobrunatna, czerwona, fioletowa, wiśniowa, żółtobrunatna, żółta[1], kremowa[2] |
| Rysa | |
| Połysk | |
| Współczynnik załamania |
1,606–1,613 (jednoosiowy)[3] |
| Inne |
dodatni lub ujemny dwójłomność: 0,004[3] pleochroizm: słaby[3] |
| Dodatkowe dane | |
| Klasyfikacja Strunza |
9.CO.10[3] |
Eudialit – minerał zaliczany do gromady krzemianów. Jest krzemianem pierścieniowym. Nazwa minerału pochodzi od złożenia dwóch greckich słów eu = dobrze i dialitos = rozkładalny, co nawiązuje do łatwości rozpuszczenia tego minerału w kwasach[1]. Potocznie eudialit nazywa się krwią północy.
Charakterystyka
Krystalizuje w układzie trygonalnym. Eudialit tworzy kryształy o pokroju grubotabliczkowym, krótkosłupkowym i izometrycznym[2]. Czasem przejmuje postać romboedrów[1]. Występuje jako wrosły minerał w postaci zbitych[2] i ziarnistych skupień[1]. Jest kruchym i przeświecającym minerałem o szklistym połysku na świeżej powierzchni[1]. Połysk ten „tłuścieje” wraz z wietrzeniem powierzchni kryształu. W płytkach cienkich jest minerałem bezbarwnym oraz nie wykazuje pleochroizmu. Często zawiera niewielkie ilości ceru, lantanu, itru, manganu, niobu oraz potasu[1]. Minerał ten współwystępuje z mikroklinem, nefelinem, egirynem, lamprofyllitem, lorenzenitem, murmanitem, arfvedsonitem, sodalitem, enigmatytem, rinkitem, lavenitem, tytanitem oraz magnetytem, cyrkonem, sodalitem, molibdenitem, skaleniami, albitem, apatytem i astrofyllitem[2][4][3].
Skład chemiczny
Zazwyczaj minerał ten zawiera do 12% ZrO2 oraz 0,3–2,9% (Ce,La,Y)2O3. Występują także odmiany zasobne w FeO i NbO5 – nazywane są eukolitem.
| Składnik | (1) % wag. | (2) % wag. | Składnik | (1) % wag. | (2) % wag. |
|---|---|---|---|---|---|
| SiO2 | 50,35 | 50,14 | SrO | 0,11 | 0,47 |
| TiO2 | 0,38 | 0,46 | Na2O | 12,53 | 14,06 |
| ZrO2 | 11,80 | 11,83 | F | 0,23 | – |
| Al2O3 | 0,44 | 0,07 | Cl | 1,47 | 1,82 |
| REE2O3 | 6,40 | 0,37 | H2O+ | 1,64 | 1,07 |
| Fe2O3 | 0,19 | 0,50 | H2O- | – | 0,12 |
| Nb2O5 | 0,69 | 0,11 | P2O5 | 0,03 | – |
| FeO | 2,41 | 5,32 | S | – | 0,04 |
| MnO | 1,34 | 0,60 | -O=(F,Cl)2 | 0,43 | 0,41 |
| MgO | 0,13 | 0,24 | ************* | ************* | ************* |
| CaO | 9,74 | 11,18 | Suma | 99,88 | 99,38 |
Wzory empiryczne z powyższych analiz
- (1) Na3,85(Ca1,65REE0,19K0,17)Σ=2,01(Fe2+0,32Mn2+0,18Nb0,06Mg0,03)Σ=0,59(Zr0,91Al0,08Ti0,04Fe3+0,001)Si8,02O22(OH2Cl0,39)Σ=2,12 – Kipawa Lake, Kanada
- (2) Na4,29(Ca1,88K0,28REE0,02)Σ=2,18(Fe2+0,70Mn2+0,08Mg0,06Nd0,01)Σ=0,85(Zr0,98Fe3+0,13Ti0,05Al0,01)Σ=0,1,17Si7,90O22(OH1,12Cl0,43)Σ=1,55 – Masyw Chibiński, Półwysep Kolski, Rosja
Krystalochemia
- Grupa punktowa 3−2/m
- Grupa przestrzenna R3−m
- Parametry komórki elementarnej, a=13,95-14,29Å (b=a), c=29,89-30,49Å
- Z=12
Geneza
Minerał ten powstaje w procesach krystalizacji magmowej powiązanej z powstawaniem masywów sjenitów nefelinowych, granitów alkalicznych i skał z nimi związanych[3] (fojaity, agpaity, lujawuryty, chibinity itp.)[1]. Może również powstawać w wyniku pomagmowych procesów pegmatytowych[1] (tzw. pegmatyty agpaitowe) na skutek działającej tam pneumatolizy. Także jako minerał skałotwórczy[2].
Występowanie
Jest to minerał niezwykle rzadki. Występuje głównie na Półwyspie Kolskim w Rosji (Masyw Chibiny i Łowoziero) wśród sjenitów nefelinowych[1]. Poza Masywem Murmańskim można na niego natrafić w Szwecji (Ostergotland), Norwegii (Langesundfjord), Kanadzie w rejonie Kipawa Lake w Quebec, Grenlandii (Julianehaab i Kangerdluarssuk) oraz na Madagaskarrze, USA (Montana, Arkansas), Brazylia (Minas Gerais, São Paulo), Południowej Afryce, Gwinei i Namibii[1][4][3].
Zastosowanie
- kolekcjonerstwo
- drobna galanteria ozdobna
Przypisy
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 Jerzy Żaba, Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wydawnictwa Videograf SA, 2024, s. 128–129, ISBN 978-83-8293-231-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Rupert Hochleitner, Minerały, kamienie szlachetne, skały, Multico Oficyna Wydawnicza, 15 kwietnia 2022, s. 284, ISBN 978-83-7073-816-7.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Eudialyte, [w:] Mindat.org [online], Hudson Institute of Mineralogy [dostęp 2025-06-17] (ang.).
- 1 2 3 Walter Schumann, Minerały świata, Alma-Press, 2003, s. 92, ISBN 978-83-7020-313-9.
Literatura
- Bolewski A., Mineralogia szczegółowa, Wydanie III, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1982, ISBN 83-220-0151-7.
- Bolewski A., Manecki A., Mineralogia szczegółowa, Wydawnictwo PAE. Warszawa 1993, ISBN 83-85636-03-X.
- Borkowska M., Smulikowski K., Minerały skałotwórcze, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1973
- Majerowicz A., Wierzchołowski B., Petrologia skał magmowych, Wydawnictwa Geologiczne, Warszawa 1990, ISBN 83-220-0335-8.
- Manecki A, Muszyński M., Przewodnik do petrografii, Uczelniane Wydawnictwa Naukowo-Dydaktyczne AGH, Kraków 2008, ISBN 978-83-7464-110-4.
- Coдoдoвa Ю.П., Aндреекo З.Д., Грaнaдчикова В.Г., Определитељ ювелирных и поделочных камней, Изд. „НЕДРА”, Москва 1985
- Żaba J., Ilustrowana encyklopedia skał i minerałów, Wyd. Videograf II, Chorzów 2006, ISBN 978-83-7183-385-7.