Goiás

Goiás
Stan
Ilustracja
Jardim de Maytrea w Parku Narodowym Chapada dos Veadeiros
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Brazylia

Siedziba

Goiânia

Kod ISO 3166-2

BR-GO

Powierzchnia

340 243 km²

Populacja (2022)
• liczba ludności


7 055 228

• gęstość

20,7 os./km²

Położenie na mapie
Położenie na mapie
15°53′S 49°50′W/-15,883333 -49,833333
Strona internetowa

Goiás (wymowaⓘ [ɡoˈjas]) – stan w Brazylii położony w środkowej części kraju, w Regionie Środkowo-Zachodnim[1]. Powierzchnia stanu wynosi 340 243 km² (4,0% powierzchni kraju), a liczba ludności w 2022 roku – 7 055 228 osób (3,5% ludności kraju)[2]. Stolicą i największym miastem jest Goiânia[3][4].

Stan położony jest na Wyżynie Brazylijskiej, znaczną jego część zajmuje rozległy płaskowyż o wysokości 750–900 m n.p.m.[3], choć występują tu również tereny górskie[5]. Dominującą formacją roślinną są sawanny typu cerrado. Główne rzeki to Tocantins, Araguaia i Paranaíba[3]. Na terenie stanu położone są parki narodowe Chapada dos Veadeiros i Emas[6]. Oba umieszczone są na liście światowego dziedzictwa UNESCO[7], podobnie jak zabytkowe miasto Goiás, dawna stolica stanu[8].

Gospodarka Goiás opiera się przede wszystkim na rolnictwie. Na dużą skalę uprawiane są tu m.in. trzcina cukrowa, soja, kukurydza, pomidory, sorgo i fasola. Rozwinięta jest hodowla bydła, a także drobiu i trzody chlewnej. Stan jest ośrodkiem przemysłu spożywczego, biopaliwowego (produkcja etanolu), farmaceutycznego i motoryzacyjnego, a także górnictwa. Prowadzi się tu wydobycie miedzi, złota, kobaltu, niklu, niobu, fosforanów i wermikulitu[6]. Jest to jedyny w Brazylii ośrodek wydobycia azbestu (chryzotylu)[6][9].

Obszar dzisiejszego Goiás po raz pierwszy spenetrowany został przez portugalskich bandeirantes z São Paulo w drugiej połowie XVII wieku[3] w poszukiwaniu kamieni szlachetnych i niewolników indiańskich[10]. Początki stałego osadnictwa europejskiego sięgają lat 20. XVIII wieku, kiedy ekspedycja pod przewodnictwem Bartolomeu Bueno da Silvy odkryła tu bogate złoża złota[10]. Nazwa Goiás pochodzi od określenia Goyazes (Goiases, Goyá) używanego przez kolonistów w odniesieniu do ludności rdzennej[10][11]. W 1744 roku ustanowiono samodzielną kapitanię Goiás, która w 1822 roku stała się jedną z prowincji Cesarstwa Brazylii. W 1889 roku, wraz z proklamowaniem republiki federacyjnej, uzyskała ona status stanu. W 1937 roku stolicę stanu przeniesiono z miasta Goiás do wybudowanej od podstaw Goiânii[3].

W 1956 roku na terenie stanu wytypowano lokalizację nowej stolicy kraju – Brasílii. Wiązało się z tym wydzielenie z niego Dystryktu Federalnego (1960). W 1989 roku północna część Goiás została wyodrębniona, tworząc stan Tocantins[3].

Na północy Goiás graniczy ze stanem Tocantins, na północnym wschodzie z Bahia, na wschodzie i południu z Minas Gerais, na południowym zachodzie z Mato Grosso do Sul, a na zachodzie – z Mato Grosso[3]. Dystrykt Federalny, niemal całkowicie otoczony przez terytorium stanu Goiás, położony jest w części wschodniej, przy granicy ze stanem Minas Gerais[12].

Miasta

Największe miasta stanu Goiás według liczby mieszkańców (2022 r.)[4]:

Galeria

Przypisy

  1. ↑ Mapa Político da Região Centro-Oeste. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE), 2017. [dostęp 2026-08-24]. (port.).
  2. ↑ Tabela 2.1 - População residente, Área territorial e Densidade demográfica - Brasil, Grandes Regiões e Unidades da Federação - 2022, [w:] Censo Demográfico 2022: População e Domicílios – Primeiros resultados, Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE), 2023 [dostęp 2026-08-24] (port.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Goiás, [w:] Encyclopædia Britannica [dostęp 2026-08-24] (ang.).
  4. 1 2 Censo 2022 – Tabelas - População por idade e sexo. [w:] Censo Demográfico [on-line]. Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística (IBGE). [dostęp 2026-08-24]. (port.).
  5. ↑ Goiás, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2026-08-24] [zarchiwizowane 2025-02-23].
  6. 1 2 3 Goiás – Overview. Estado de Goiás. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
  7. ↑ Cerrado Protected Areas: Chapada dos Veadeiros and Emas National Parks. UNESCO World Heritage Centre. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
  8. ↑ Historic Centre of the Town of Goiás. UNESCO World Heritage Centre. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
  9. ↑ Isabel Seta: Brazil’s last asbestos miners are switching to rare earth minerals. Can they offer a brighter future?. The Guardian, 2025-07-01. [dostęp 2026-08-24]. (ang.).
  10. 1 2 3 300 anos da bandeira do Anhanguera. Jornal Opção, 2021-12-31. [dostęp 2026-08-24]. (port.).
  11. ↑ Os índios "Goyá", os fantasmas e nós, [w:] Revista UFG [online], Universidade Federal de Goiás [dostęp 2026-08-24] (port.).
  12. ↑ Caroline Souza, Gabriel Zanlorenssi: A extensão das divisas dos estados brasileiros. Nexo Journal, 2021-03-18. [dostęp 2026-08-24]. (port.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.