Grand Duo concertant

Grand Duo concertant
Ilustracja
Okładka pierwszego wydania francuskiego
Kompozytor

Fryderyk Chopin, Auguste Franchomme

Opus/Oznaczenie

WN 16A

Forma muzyczna

potpourri/fantazja z introdukcją

Czas powstania

1832–1833

Miejsce powstania

Paryż

Dedykacja

Adèle Forest

Grand Duo concertant E-dur na temat z opery Robert Diabeł Giacomo Meyerbeera – utwór kameralny na fortepian i wiolonczelę skomponowany przez Fryderyka Chopina wspólnie z Auguste’em Franchomme’em[1][2][3] w latach 1832–1833[4][5]. Jeden z czterech utworów kameralnych Chopina.

Wydany został bez numeracji opusowej przez Maurice’a Schlesingera w 1833[2][6][a].

Historia

Krótko po przyjeździe Chopina do Paryża Robert Diabeł Giacomo Meyerbeera stał się popularną operą[3][8][9], o której sam Chopin wypowiadał się pozytywnie[3][7]. Parafraza na jej temat została zamówiona w grudniu 1831 przez Maurice’a Schlesingera[10], który podobne propozycje złożył u innych znanych w Paryżu kompozytorów[3][7]. W tym czasie Chopin postanowił pozostać w Paryżu co najmniej trzy lata, jednocześnie prosząc Ferdinando Paëra o pomoc przy urzędowych formalnościach[11].

Chopin poznał Auguste’a Franchomme’a wiosną 1832 zapoznany przez Ferdinanda Hillera[12] lub na obiedzie u Ferenca Liszta[13]. Latem tego samego roku Chopin przebywał w Turenii u rodziny Franchomme’a, gdzie prawdopodobnie wspólnie pracowali nad Grand Duo concertant[14]. W rękopisie utworu partia fortepianu została spisana przez Chopina, wiolonczeli zaś, przez Franchomme’a[3][12]. Zdaniem Roberta Schumanna udział Franchomme’a w komponowaniu był niewielki[12].

Wedle relacji Emilii Borzęckiej (uczennicy Chopina w latach 1846–1847) opublikowanej w 1900 r. przez Ferdynanda Hoesicka w tygodniku „Kraj”, Grand Duo concertant miało zostać wykonane przez Chopina i Franchomme’a podczas przyjęcia w mieszkaniu Chopina czemu, prócz Borzęckiej, mieli przysługiwać się m.in. Adam Jerzy Czartoryski, Anna Zofia Czartoryska, Władysław Czartoryski, Izabella Czartoryska, Marcelina Czartoryska, George Sand i Delfina Potocka[b][15].

Utwór dedykowany został Adèle Forest[1][16], 16-letniej uczennicy Chopina i córki wiolonczelisty-amatora, który przyjaźnił się z Franchomme’em[12].

Budowa

Początek utworu (wyd. Breitkopf & Härtel, 1880)

Grand Duo concertant jest jednym z czterech utworów kameralnych stworzonych przez Chopina[17], w tym jednym z trzech utworów skomponowanych na fortepian i wiolonczelę[18]. W dorobku kompozytorskim Chopina jest to utwór marginalny[12][19].

Utwór rozpisany został w 366 taktach[20]. Stanowi potpourri[21] skomponowane w stylu brillant[12][22] odmiany paryskiej[23]. Rozpoczyna się introdukcją, po której następuje fantazja na podstawie trzech tematów z Roberta Diabła: tematu romanzy Alicji z I aktu (w E-dur), tematu pochodzącego z introdukcji do I aktu (Allegretto w A-dur; w oryginale wykonywane przez chór) oraz tematu z finalnego tercetu „O, mon fils, ma tendresse” z V aktu (Andante cantabile w h-moll)[3][12]. Utwór zakończony jest codą w A-dur[3].

Według Mieczysława Tomaszewskiego „każdy z tematów wzięty z Meyerbeera zostaje rozwinięty (...) na sposób arcykonwencjonalny, poprzez diminucję, czyli rozdrobnienie i ornamentację lub przez tzw. sekwencyjne powtórzenia. Jeszcze kiedy indziej – przez prowadzenie śpiewu wiolonczeli na tle fortepianowego tremolanda o czysto operowej proweniencji”[12].

Zdaniem Jamesa Hunekera utwór „jest w stylu salonu roku 1833. Proste i nużące, niewiele przewyższa podobne utwory Beriota czy Osborne’a. Duet ten, pełen giętkiej wytworności i pustych pasaży – jest z pewnością utworem pisanym ad hoc, dla pieniędzy”[12].

Wydania

Utwór ukazał się we Francji 6 lipca 1833[16][24][c]. Przygotowany dla wydawcy rękopis, liczący 22 strony[25], przechowywany jest w Bibliotece Narodowej Francji (sygn. MS-10310)[25][26]. Na pierwszej stronie opatrzony jest numerem wydawniczym M.S.1376[26].

W 1838 w Berlinie nakładem A. M. Schlesingera[27] ukazała się wersja na fortepian na 4 ręce przygotowywana od 1833[4]. Według wydawanego przez Schlesingera[28] tygodnika „Revue et gazette musicale de Paris” (nr 8 z 24 lutego 1839) instrumentacja została dokonana przez samego Chopina. Ta sama gazeta informowała w nr 3 z 19 stycznia 1834 o istnieniu wersji na fortepian i skrzypce[24][29], która ukazała się jako czterostronicowa partia skrzypiec dołączona do wydania A. M. Schlesingera, które pojawiło się na przełomie września i października 1833[29][30]. O takiej wersji wspomina również karta tytułowa brytyjskiego wydania[29].

W Londynie utwór ukazał się w grudniu 1833 nakładem Wessel & Co[31]. Brytyjski wydawca samowolnie oznaczył utwór jako opus 12[d][2].

Nagrania

Grand Duo concertant nagrali m.in. André Navarra i Jeanne-Marie Darré (1963) oraz Frédéric Lodéon i François-René Duchâble (ok. 1983)[32].

Uwagi

  1. ↑ Wszystkie nieopusowane utwory Chopina powstawały na zamówienie. Komponowane były w latach 1832–1841[7].
  2. ↑ Zob. Ferdynand Hoesick, Z rozmów o Chopinie (III), „Kraj”, XIX (33), 31 sierpnia 1900, s. 450.
  3. ↑ Tego lata Chopin ponownie przebywał u rodziny Franchomme’a[16].
  4. ↑ W rzeczywistości tym numerem opatrzone są Variations brillantes[2] B-dur na temat „Je vends des Scapulaires” z opery Ludovic, skomponowane przez Chopina latem 1833. Christian Wessel zaczął wydawać utwory Chopina od czerwca 1833, nadając im – mimo sprzeciwu kompozytora – własne tytuły[16].

Przypisy

  1. 1 2 Zamoyski 1985 ↓, s. 267.
  2. 1 2 3 4 Sydow 1949a ↓, s. 13.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 Tomaszewski 2010 ↓, s. 501.
  4. 1 2 Iwaszkiewicz 1983 ↓, s. 249.
  5. ↑ Chomiński 1978 ↓, s. 243.
  6. ↑ Zamoyski 1985 ↓, s. 95–96, 267.
  7. 1 2 3 Tomaszewski 2010 ↓, s. 172.
  8. ↑ Zamoyski 1985 ↓, s. 95.
  9. ↑ Chomiński 1978 ↓, s. 79.
  10. ↑ Zamoyski 1985 ↓, s. 83, 95.
  11. ↑ Zamoyski 1985 ↓, s. 83.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Tomaszewski ↓.
  13. ↑ Zamoyski 1985 ↓, s. 89.
  14. ↑ Tomaszewski 2010 ↓, s. 61.
  15. ↑ Czartkowski i Jeżewska 2013 ↓, s. 344, 348.
  16. 1 2 3 4 Tomaszewski 2010 ↓, s. 63.
  17. ↑ Tomaszewski 2010 ↓, s. 498.
  18. ↑ Tomaszewski 2010 ↓, s. 499.
  19. ↑ Chomiński 1978 ↓, s. 80, 197, 234.
  20. ↑ Incypity dzieł Fryderyka Chopina w układzie alfabetycznym, Chopin.pl [zarchiwizowane 2026-02-23].
  21. ↑ Tomaszewski 2010 ↓, s. 460.
  22. ↑ Chomiński 1978 ↓, s. 89.
  23. ↑ Tomaszewski 2010 ↓, s. 500.
  24. 1 2 Grand Duo Concertant pour Piano et Violoncelle sur des Themes de Robert le Diable (1), Chopin.nifc.pl [zarchiwizowane 2026-02-23].
  25. 1 2 Chomiński i Turło 1990 ↓, s. 79.
  26. 1 2 Grand duo concertant E-dur Dbop. op. 16A, Chopin.nifc.pl [zarchiwizowane 2026-02-23].
  27. ↑ Sydow 1949b ↓, s. 89–90.
  28. ↑ Zamoyski 1985 ↓, s. 103.
  29. 1 2 3 Chomiński i Turło 1990 ↓, s. 80.
  30. ↑ Grand Duo Concertant pour Piano et Violoncelle sur des Themes de Robert le Diable (2), Chopin.nifc.pl [zarchiwizowane 2026-02-23].
  31. ↑ Souvenir du Robert le Diable. Grand duo concertant op. 16A, Chopin.nifc.pl [zarchiwizowane 2026-02-23].
  32. ↑ Kański 1986 ↓, s. 39.

Bibliografia

  • Józef Michał Chomiński, Chopin, Kraków: PWM, 1978, OCLC 462214174.
  • Józef Michał Chomiński, Teresa Dalila Turło, Katalog dzieł Fryderyka Chopina, Kraków: PWM, 1990, ISBN 83-224-0407-7.
  • Adam Czartkowski, Zofia Jeżewska, Fryderyk Chopin, wyd. 7, Warszawa: PIW, 2013, ISBN 978-83-06-03338-0.
  • Jarosław Iwaszkiewicz, Chopin, wyd. 5, Kraków: PWM, 1983, ISBN 83-224-0196-5.
  • Józef Kański, Dyskografia chopinowska: historyczny katalog nagrań płytowych, Kraków: PWM, 1986, ISBN 83-224-0340-2.
  • Edward Bronisław Sydow, Bibliografia F. F. Chopina, Warszawa: Towarzystwo Naukowe Warszawskie, 1949a, OCLC 835930644.
  • Bronisław Edward Sydow, Dzieło Chopina, [w:] Almanach Chopinowski, Warszawa: Czytelnik, 1949b, OCLC 7209197.
  • Mieczysław Tomaszewski, Chopin: człowiek, dzieło, rezonans, wyd. 2, Kraków: PWM, 2010, ISBN 978-83-224-0857-5.
  • Mieczysław Tomaszewski, Grand duo concertant E-dur na tematy z opery „Robert Diabeł” Dbop. 16A, [w:] Cykl audycji „Fryderyka Chopina Dzieła Wszystkie”, Polskie Radio Program II [online], Chopin.nifc.pl [zarchiwizowane 2026-02-21].
  • Adam Zamoyski, Chopin, Warszawa: PIW, 1985, ISBN 83-06-01234-8, OCLC 15507867.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.