Grupa Himalii

Największe księżyce z grupy Himalii. Na osiach odłożone są odpowiednio: odległość od Jowisza w Gm oraz inklinacja orbity. Wielkość kółek reprezentuje względne rozmiary księżyców.

Grupa Himalii – grupa nieregularnych księżyców Jowisza, poruszających się ruchem prostym (zgodnie z kierunkiem obrotu planety) po orbitach o inklinacji ok. 28°. Pierwszymi znanymi księżycami z tej grupy były Himalia (największy księżyc nieregularny Jowisza) i Elara.

Międzynarodowa Unia Astronomiczna (IAU) rezerwuje nazwy pochodzące z mitologii greckiej, kończące się na „-a” dla księżyców z grupy Himalii.

Charakterystyka grupy

Księżyce nieregularne Jowisza; grupa Himalii znajduje się powyżej osi i=0, razem z księżycami Temisto i Karpo.

Księżyce zaliczane do tej grupy mają podobne wartości półosi wielkich, ale duży zakres inklinacji (27–31°)[1]. Obejmuje ona satelity o podobnej, neutralnej barwie powierzchni (wskaźniki barwy: B-V = 0,66 i V-R = 0,36), podobnej do planetoid klasy C[2]. Inne nieregularne księżyce obiegające Jowisza ruchem prostym są wyraźnie oddzielone od niej w odległości i inklinacji. Niewielki rozrzut elementów orbitalnych oraz jednorodność widmowa sugeruje, że grupa może być pozostałością po kolizji, która rozbiła macierzyste ciało: przechwyconą przez Jowisza planetoidę, pochodzącą z głównego pasa[1][2][3]. Promień macierzystego ciała wynosił prawdopodobnie około 89 km, czyli niewiele więcej niż promień Himalii, która zawiera w sobie aż 87% jego masy[1]. Duży rozrzut prędkości orbitalnych można wytłumaczyć zakładając, że po rozbiciu ciała macierzystego (którego największą częścią jest Himalia) doszło do drugiego zderzenia. W jego wyniku powstała podgrupa małych księżyców, których elementy orbitalne skupiają się wokół Lizytei[3].

Możliwość zderzeń

Analizy całkowe wskazują na wysokie prawdopodobieństwo kolizji na przestrzeni czasowej istnienia Układu Słonecznego pomiędzy członkami grupy (np. przeciętnie 1,5 kolizji między Himalią i Elarą). Wykazują także dość wysokie prawdopodobieństwo zderzenia między satelitami poruszającymi się ruchem prostym i wstecznym (np. Himalia i Pazyfae wykazują 27% prawdopodobieństwo kolizji w ciągu 4,5 mld lat). Na tej podstawie uważa się, że powstanie tej grupy może być wynikiem względnie niedawnego zderzenia, w przeciwieństwie do rozpadu przechwyconej planetoidy krótko po uformowaniu się planety, jakie najprawdopodobniej utworzyło grupy Karme i Ananke[4].

W 2000 roku zaobserwowano po raz pierwszy obiekt oznaczony S/2000 J 11, którego wstępnie określone parametry orbitalne jednoznacznie wskazywały na przynależność do tej grupy. W późniejszych latach nie został on zaobserwowany ponownie i podejrzewano, że mógł ulec zniszczeniu w kolizji z Himalią[2][5]. Dopiero obserwacje prowadzone latach 2010–2011 przy użyciu Teleskopów Magellana pozwoliły ponownie zaobserwować ten księżyc; nadano mu nazwę Dia[5].

Lista księżyców

Do grupy Himalii zaliczane są[6][7]:

Numer Nazwa Zdjęcie Półoś wielka
[tys. km]		 Nachylenie orbity
[°]		 Mimośród orbity Okres obiegu
[dni]		 Wielkość gwiazdowa
[m]		 Średnica
[km]		 Rok odkrycia
XIIILeda11 16527,460,164240,920,2181974
VIHimalia11 46127,500,162250,614,81601904
LXXIErsa11 48330,610,094252,022,932018
S/2018 J 211 49029,400,118252,023,332018
LXVPandia11 52528,150,180252,123,032017
XLizytea11 71728,300,112259,218,2381938
VIIElara11 74126,630,217259,616,6781905
S/2011 J 311 82928,660,176263,023,132011
LIIIDia12 11828,230,211287,022,442000

Przypisy

  1. 1 2 3 Scott Sheppard, David Jewitt, An abundant population of small irregular satellites around Jupiter, „Nature”, 6937, 423, 2003, s. 261–263, DOI: 10.1038/nature01584, PMID: 12748634, Bibcode: 2003Natur.423..261S (ang.).
  2. 1 2 3 Tommy Grav, Matthew J. Holman, Brett Gladman, Kaare Aksnes, Photometric Survey of the Irregular Satellites, „Icarus”, 1, 166, s. 33–45, DOI: 10.1016/j.icarus.2003.07.005, arXiv:astro-ph/0301016.
  3. 1 2 Scott S. Sheppard, David J. Tholen, Mike Alexandersen, Chadwick A. Trujillo, New Jupiter and Saturn Satellites Reveal New Moon Dynamical Families, „Res. Notes AAS”, 7, 2023, s. 100, DOI: 10.3847/2515-5172/acd766 (ang.).
  4. ↑ David Nesvorný, Jose L.A. Alvarellos, Luke Dones, Harold F. Levison, Orbital and Collisional Evolution of the Irregular Satellites, „The Astronomical Journal”, 126 (1), 2003, s. 398, DOI: 10.1086/375461 (ang.).
  5. 1 2 Scott Sheppard: Long Lost Moon of Jupiter Found. Carnegie Institution Department of Terrestrial Magnetism, 2013-05-13. [dostęp 2026-01-25].
  6. ↑ Scott S. Sheppard: Jupiter’s Known Satellites. [dostęp 2026-01-25]. (ang.).
  7. ↑ Planetary Satellite Discovery Circumstances. [w:] Solar System Dynamics [on-line]. Jet Propulsion Laboratory, 2025-04-30. [dostęp 2025-08-11]. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.