Gustav Laabs
 | |
 SS-Hauptscharführer | |
| Data i miejsce urodzenia |
20 grudnia 1902 |
|---|---|
| Data śmierci |
12 marca 1980 |
| Przebieg służby | |
| Formacja | |
| Jednostki | |
| Stanowiska |
kierowca mobilnej komory gazowej w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem |
| Główne wojny i bitwy | |
Gustav Laabs (ur. 20 grudnia 1902 w Eleonorenhof, zm. 12 marca 1980[1]) – niemiecki zbrodniarz nazistowski, SS-Hauptscharführer, kierowca mobilnej komory gazowej w obozie zagłady w Chełmnie nad Nerem.
Życiorys
Syn Hermanna. Urodził się w Eleonorenhof w powiecie Greifenberg i. Pom.[2] Pracował jako mleczarz i kierowca. Od 1932 roku był członkiem NSDAP i Schutzstaffel[3].
Od 1938 roku pełnił służbę w Sicherheitsdienst w Szczecinie, był także funkcjonariuszem Kriminalpolizei[3]. Służył także we flocie transportowej Reichssicherheitshauptamt. W kwietniu lub na początku maja 1942 roku został przeniesiony do służby w obozie zagłady w Chełmnie. Wcześniej poinformowano go, że ma zostać przeniesiony do Sonderkommando w Poznaniu i nakazano podpisać zobowiązanie do milczenia[4].
Wraz z Oskarem Heringiem zgłosił się do Gestapo w Poznaniu, gdzie przeszli badania medyczne i zostali poinformowani o wysłaniu ich do Chełmna. Następnie odebrał ich Walter Burmeister, który zawiózł ich do Chełmna[4]. Po kilkunastu dniach pobytu w obozie Hans Bothmann po raz pierwszy nakazał im obsługiwać mobilne komory gazowe[4]. Następnie Gustav Laabs pełnił służbę jako kierowca komory gazowej do końca funkcjonowania obozu[5][6], podczas mordowania ofiar obozu był jedną z osób, które podłączały i uruchamiały aparaturę gazującą[7][8][9]. Podczas likwidacji obozu w kwietniu 1943 roku był odpowiedzialny za odstawienie komór gazowych do Koła[10]. W czerwcu 1943 roku został przedstawiony do odznaczenia Krzyżem Zasługi Wojennej[3].
Po likwidacji obozu został przydzielony do służby w 7 Ochotniczej Dywizji Górskiej SS „Prinz Eugen” w Jugosławii[11]. W marcu 1944 roku powrócił do Chełmna, gdzie obóz miał ponownie podjąć działalność[12]. Laabs ponownie pełnił funkcję głównego kierowcy komory gazowej[13]. Odpowiedzialny był także m.in. za pozbywanie się popiołów i fragmentów kości ze skremowanych ciał ofiar obozu, wrzucając je do Neru z mostu w Zawadce[14]. Pod koniec 1944 roku wraz z Johannesem Runge odwiózł mobilne komory gazowe do Berlina[15]. Po likwidacji obozu na rozkaz Hansa Bothmanna wraz z Aloisem Häfele i Erichem Kretschmerem przewiózł część dokumentów poznańskiego Gestapo (możliwe, że wśród nich były dokumenty dotyczące Chełmna) do biura Sicherheitsdienst w Brandenburgii. Następnie służył w jednym z pułków SS i trafił do amerykańskiej niewoli, z której został zwolniony w 1946 roku[16].
26 listopada 1960 roku został zatrzymany przez zachodnioniemiecką policję. 5 lipca 1962 roku jemu i 11 innym członkom załogi obozu postawiono zarzuty udziału w masowych morderstwach[17] – Laabsa oskarżono o udział w zamordowaniu 100 000 Żydów i osobiste rozstrzeliwanie osób, które przeżyły gazowanie[18]. 30 marca 1963 roku został skazany na karę 15 lat więzienia i utraty praw publicznych na okres 10 lat. Po apelacji kara została zmniejszona do 13 lat więzienia[19], według uzasadnienia wyroku spowodowane było to tym, że Laabs nie chciał służyć w obozie w Chełmnie[20].
W kulturze
Latem 1979 roku Claude Lanzmann próbował przeprowadzić z nim wywiad na potrzeby filmu Shoah[21][22].
W filmie The World Will Tremble z 2025 roku w jego rolę wcielił się George Lenz[23].
Przypisy
- ↑ Laabs Gustav [online], Encyklopedia Powiatu Działdowskiego, 10 listopada 2020 [dostęp 2026-01-14] (pol.).
- ↑ IPN BU 2586/169 [online], Inwentarz Archiwalny IPN [dostęp 2026-01-14] (pol.).
- 1 2 3 Loose 2024 ↓, s. 590.
- 1 2 3 Montague 2012 ↓, s. 80.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 81.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 201.
- ↑ Krakowski 2009 ↓, s. 169.
- ↑ Curilla 2011 ↓, s. 102.
- ↑ Różycki, Grzanka i Nieradko 2021 ↓, s. 117.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 145.
- ↑ Loose 2024 ↓, s. 591.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 151.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 162.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 165.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 170.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 225.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 179.
- ↑ Five-month ‘chelmno Trial’ Ends; Six Imprisoned for Killing Jews, Jewish Telegraphic Agency, 1 kwietnia 1963 [dostęp 2026-01-14] (ang.).
- ↑ Krakowski 2009 ↓, s. 216.
- ↑ Montague 2012 ↓, s. 180.
- ↑ Gustav Laabs and Lettre Becker, United States Holocaust Memorial Museum, 1985 [dostęp 2026-01-14] [zarchiwizowane z adresu 2025-02-27] (ang.).
- ↑ Philip Oltermann, Philip Oltermann European, ‘The most important thing was getting to the truth’: how Claude Lanzmann broke all the rules to create Shoah [online], The Guardian, 18 lutego 2025 [dostęp 2026-01-14] (ang.).
- ↑ The World Will Tremble w bazie IMDb (ang.)
Bibliografia
- Wolfgang Curilla, Der Judenmord in Polen und die deutsche Ordnungspolizei 1939-1945, Paderborn–München–Wien–Zürich: Verlag Ferdinand Schöningh, 2011, ISBN 978-3-506-77043-1.
- Shmuel Krakowski, Chelmno: A Small Village in Europe: The First Nazi Mass Extermination Camp, Jerusalem: Yad Vashem, 2009, ISBN 978-965-308-332-5.
- Ingo Loose (red.), Volume 10: Poland. Annexed Territories August 1941–1945, The Persecution and Murder of the European Jews by Nazi Germany, 1933–1945., Berlin–Boston: De Gruyter Oldenbourg, 2024, ISBN 978-3-11-068742-2 (ang.).
- Patrick Montague, Chelmno and the Holocaust: The History of Hitler’s First Death Camp, University of North Carolina Press, 2012, ISBN 978-0-8078-3527-2.
- Sebastian Różycki, Bartłomiej Grzanka, Agnieszka Nieradko, Obóz zagłady Kulmhof, Warszawa–Chełmno nad Nerem: Wydział Geodezji i Kartografii Politechniki Warszawskiej, 2021, ISBN 978-83-946085-5-2.