IRINS Damavand

Damavand (دماوند)

„Damavand” w 2017
Klasa	fregata rakietowa
Typ	Mowj
Historia
Stocznia	Shahid Tamiji w Bandar-e Anzali
Położenie stępki	23 lutego 2007
Wodowanie	17 marca 2013
Marynarka Wojenna Islamskiej Republiki Iranu
Nazwa	Damavand
Wejście do służby	9 marca 2015
Zatonął	10 stycznia 2018
Los okrętu	nieznany
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność	ok. 1500 t
Długość	94,5 m
Szerokość	11,1 m
Zanurzenie	4,3 m
Napęd
2 silniki wysokoprężne o mocy 20 000 KM, 2 śruby
Prędkość	28 węzłów
Zasięg	3650 Mm przy prędkości 18 węzłów
Uzbrojenie
1 armata uniwersalna 76 mm 1 armata plot. 40 mm 2 armaty plot. 20 mm 2 wkm 12,7 mm 4 wyrzutnie pocisków pokr. Ghader 2 wyrzutnie pocisków plot. Mehrab (2 pociski)
Wyrzutnie torpedowe	2×III wt zop 324 mm
Wyposażenie lotnicze
lądowisko śmigłowca
Załoga	125

IRINS Damavand (farsi: دماوند) – irańska lekka fregata rakietowa z początku XXI wieku typu Mowj (Moudge/Modż). Nosiła numer burtowy 77. Została zbudowana w Iranie, zwodowana w 2013 roku i przyjęta do służby w Marynarce Wojennej Iranu w 2015 roku. Służyła na Morzu Kaspijskim, gdzie zatonęła 10 stycznia 2018 roku.

Wyporność okrętu wynosiła około 1500 ton, a długość 94,5 m. Napędzały go silniki wysokoprężne. Uzbrojenie stanowiły początkowo cztery wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych, wyrzutnie dwóch pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu i działo uniwersalne kalibru 76 mm uzupełnione przez lekką artylerię przeciwlotniczą i torpedy przeciw okrętom podwodnym. Mógł przenosić śmigłowiec.

„Damavand” (inna wersja polskiej transkrypcji: „Demawend”) był drugim okrętem serii irańskich lekkich fregat typu Mowj lub Moudge (w polskiej transkrypcji Modż)^[1][2]. Ich konstrukcja wywodziła się z budowanych w Wielkiej Brytanii dla Iranu w latach 70. XX wieku fregat eksportowego typu Saam (Alvand), których projekt został zaadaptowany w Iranie na przełomie XX i XXI wieku do budowy własnych jednostek^[3]. Na skutek rozciągniętej w czasie budowy, dalsze okręty różniły się znacząco od prototypu i od siebie nawzajem^[4] . Należy zaznaczyć jednak, że z uwagi na politykę reżimu w Iranie, liczba ujawnianych informacji o konstrukcji okrętów była ograniczona, a ich poziom szczegółowości był niewielki. W Iranie okręty oficjalnie zaklasyfikowano jako niszczyciele, mimo znacznie mniejszej wielkości i słabszego uzbrojenia od współczesnych okrętów tej klasy, lecz na świecie są powszechnie uważane za fregaty rakietowe (lekkie), a w literaturze bywają nawet określane jako korwety^[3][5].

Stępkę pod budowę drugiego okrętu typu położono w 2007 roku^[a] – według różnych źródeł, 23 lutego^[6] lub w dniu wodowania prototypowego „Jamarana” (28 listopada 2007)^[7]. W odróżnieniu od prototypu, budowano ją w stoczni Shahid Tamiji w Bandar-e Anzali nad Morzem Kaspijskim, z przeznaczeniem dla sił Morza Kaspijskiego^[8]. Fakt rozpoczęcia budowy ujawniono jednak oficjalnie dopiero w lutym 2012 roku^[9]. Okręt, oznaczony tymczasowo jako „Jamaran-2”, zwodowano uroczyście 17 marca 2013 roku, z udziałem m.in. prezydenta Ahmadineżada^[10][b]. Okręt został ukończony i oddany do służby 9 marca 2015 roku^[1]. Według niektórych doniesień miał otrzymać nazwę „Velayat”, ale ostatecznie wszedł do służby pod nazwą „Damavand”, od wulkanu – najwyższego szczytu w Iranie^[11].

Fregaty typu Mowj miały gładkopokładowy kadłub, z lądowiskiem dla śmigłowca na rufie i wydłużoną nadbudową na śródokręciu^[12]. „Damavand” zachował architekturę i sylwetkę prototypu, z klasyczną schodkową konfiguracją nadbudowy i nadbudówki na niej, z pionowymi ścianami, niewysokim masztem kratownicowym i postumentem dla radaru za nim, ale zmieniono rozmieszczenie uzbrojenia i wyposażenie^[12].

Wyporność pełna okrętów typu Mowj wynosiła około 1500 ton^[6]. Podawane były też wartości rzędu 1400 ton^[10] lub 1372 ton^[1]. Długość wynosiła 94,5 m, szerokość 11,1 m, a zanurzenie 4,3 m^[1]. Załoga liczyła 125 osób z możliwością zakwaterowania dalszych 21^[1].

Napęd pierwszej pary okrętów stanowiły dwa silniki wysokoprężne o mocy po 10 000 KM, łącznie 20 000 KM, napędzające dwie śruby^[1]. Prędkość wynosiła 28 węzłów, a zasięg 3650 mil morskich przy 18 węzłach^[1].

Uzbrojenie

Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiło automatyczne działo uniwersalne Fajr-27 kalibru 76 mm w wieży na dziobie, będące kopią włoskiego OTO Melara 76 mm^[4] . Strzela ono pociskami o masie 6 kg z szybkostrzelnością do 50 strz./min^[1]. Donośność sięga 16 km^[1]. Uzbrojenie przeciwlotnicze stanowiła armata kalibru 40 mm Fath-40 w odkrytym stanowisku z tyłu nadbudowy^[8][1]. Uzupełniały je dwa działka Oerlikon GAM 20-B01 kalibru 20 mm^[8][c]. Umieszczono je na tym okręcie na nadbudówce przed kominem, a ponadto w skład uzbrojenia wchodziły dwa karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm^[1].

Uzbrojenie rakietowe przeciw okrętom obejmowało cztery kontenerowe wyrzutnie ulepszonych w stosunku do pierwszej jednostki pocisków odrzutowych woda-woda Ghader (pochodna chińskich C802), skierowane po dwie na burtę^[1]. Zasięg pocisków wynosi do 200 km, a masa głowicy bojowej 165 kg^[1]. W odróżnieniu od prototypu, wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych umieszczone zostały nieco niżej, na nadbudowie, między kominem a działkiem 40 mm^[1].

Przeciwlotnicze uzbrojenie rakietowe fregat typu Mowj stanowiły dwie wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu Mehrab, skopiowanych z amerykańskich SM-1MR Standard, umieszczone w poziomych kontenerach z unoszonymi pokrywami, w kierunku przeciwległych burt^[8]. Zasięg pocisków szacowany był na 38 km^[1]. W stosunku do prototypu zmieniono lokalizację wyrzutni, instalując je na nadbudowie przed pomostem dowodzenia^[1]. Zrezygnowano też z pocisków zapasowych, pozostawiając tylko dwa pociski^[d].

Do zwalczania okrętów podwodnych służyły dwie potrójne wyrzutnie lekkich torped przeciw okrętom podwodnym kalibru 324 mm, w wnękach nadbudowy w części rufowej^[1]. Na okręcie mógł bazować uniwersalny śmigłowiec typu Agusta-Bell AB 212, ale bez możliwości hangarowania^[8]. Mógł on przenosić torpedy przeciw okrętom podwodnym lub pociski rakietowe AS.12^[13].

IRINS „Damavand” został uroczyście wcielony do służby w Marynarce Wojennej Islamskiej Republiki Iranu 9 marca 2015 roku^[14]. Otrzymał numer burtowy 77^[1]. Operował na Morzu Kaspijskim, jako okręt flagowy irańskiej Floty Północnej^[4] . Stał się największym okrętem irańskim na tym akwenie^[6].

18 października 2015 roku „Damavand” z okrętami rakietowymi „Joshan” i „Peykan” wypłynęły na 12-dniowy rejs w celu złożenia wizyty w Astrachaniu w Rosji i ćwiczeń z marynarką rosyjską, lecz planowana wizyta w drodze powrotnej w Baku została odwołana^[15]. 19 października 2016 roku natomiast „Damavand” z okrętem rakietowym „Joshan” złożyły trzydniową wizytę w Baku – pierwszą wizytę irańskich okrętów w Azerbejdżanie^[16].

10 stycznia 2018 roku podczas sztormu w rejonie Bandar-e Anzali okręt został wyrzucony na skalisty falochron i zniszczony^[8]. Do wypadku przyczyniły się błędy nawigacyjne, a zginęło w jego trakcie dwóch członków załogi^[8]. Z fotografii wynika, że okręt został przełamany w części rufowej^[7]. Kadłub następnie pozostawał półzatopiony przez ok. sześć miesięcy^[17].

Dowódca marynarki Iranu deklarował 5 sierpnia 2019 roku, że okręt został odbudowany^[18]. Również irańskie media twierdziły, że został podniesiony i wszedł do służby^[19]. Brak jest jednak obiektywnego potwierdzenia tego faktu. Literatura zagraniczna wiąże natomiast deklaracje o odbudowie okrętu z budową w Bandar-e Anzali w 2018 roku nowej jednostki według ulepszonego projektu, która początkowo nosiła nazwę „Damavand” i numer burtowy 77, ale ostatecznie została przemianowana na „Deylaman” (numer 78)^[18][20]. Prawdopodobnie część wyposażenia z „Damavanda” została wykorzystana przy budowie nowych konstrukcji^[17].

• IHS Jane’s Fighting Ships 2015–2016. Stephen Saunders (red.). IHS, 2015. ISBN 978-0-7106-3143-5. (ang.).
• Andrij Charuk: Історія іранського флоту “есмінців”. militarnyi.com, 12 lipca 2024. (ukr.).
• Tomasz Grotnik. Fala za falą, czyli Iran buduje fregaty. „Wojsko i Technika”. Nr 3/2024, s. 76–82, marzec 2024. Warszawa: Zespół Badań i Analiz Militarnych.