IRINS Dena

Dena
Ilustracja
Klasa

fregata rakietowa

Typ

Mowj

Historia
Stocznia

Shahid Darvishi, Bandar-e Abbas Iran

Położenie stępki

2012

Wodowanie

2015

 Marynarka Wojenna Islamskiej Republiki Iranu
Wejście do służby

14 czerwca 2021

Zatopiony

4 marca 2026

Dane taktyczno-techniczne
Wyporność

1500 t (pełna)

Długość

94,5 m

Szerokość

11,1 m

Zanurzenie

4,3 m

Napęd
4 silniki wysokoprężne o mocy 20 000 KM, 2 śruby[a]
Prędkość

28 węzłów

Zasięg

3650 Mm przy 18 węzłów

Uzbrojenie
1 armata uniwersalna 76 mm
1 armata plot. 40 mm
2 armaty plot. 20 mm
2 km 12,7 mm
4 wyrzutnie pocisków pokr. Noor/Ghader
2 wyrzutnie pocisków plot. Mehrab
2×III wt zop 324 mm
Wyposażenie lotnicze
lądowisko śmigłowca
Załoga

125

IRINS Dena (farsi: دنا) – irańska lekka fregata rakietowa typu Mowj (Moudge/Modż) z początku XXI wieku. Nosiła numer burtowy: 75. Została zbudowana w Iranie, wodowana w 2015 roku i przyjęta do służby w Marynarce Wojennej Iranu w 2021 roku. Uczestniczyła w pierwszym rejsie okołoziemskim irańskich okrętów ukończonym w 2023 roku. Zatopiona przez amerykański okręt podwodny 4 marca 2026 roku koło Cejlonu.

Wyporność okrętu wynosiła około 1500 ton, a długość 94,5 m. Napędzały go cztery silniki wysokoprężne. Uzbrojenie stanowiły cztery wyrzutnie pocisków przeciwokrętowych, dwie wyrzutnie pocisków przeciwlotniczych średniego zasięgu i działo uniwersalne kalibru 76 mm uzupełnione przez lekką artylerię przeciwlotniczą i torpedy przeciw okrętom podwodnym. Mógł przenosić śmigłowiec.

Budowa

„Dena” była czwartym zbudowanym okrętem z serii irańskich lekkich fregat typu Mowj (Moudge), określanych też w literaturze z uwagi na małe rozmiary jako korwety[1]. Ich konstrukcja wywodziła się z budowanych w Wielkiej Brytanii dla Iranu w latach 70. XX wieku fregat eksportowego typu Saam (Alvand), których projekt został zaadaptowany w Iranie na przełomie XX i XXI wieku do budowy własnych jednostek[1]. Na skutek rozciągniętej w czasie budowy poszczególne okręty różniły się znacząco od siebie[1]. Należy zaznaczyć jednak, że z uwagi na naturę reżimu w Iranie, ilość ujawnianych informacji o okrętach i ich konstrukcji była ograniczona, a ich poziom szczegółowości był niewielki. W Iranie okręty oficjalnie zaklasyfikowano jako niszczyciele, mimo znacznie mniejszej wielkości i słabszego uzbrojenia[2].

Stępkę pod budowę fregaty „Dena” położono w 2012 roku[3][4]. Budowę prowadzono w stoczni marynarki Shahid Darvishi w Bandar-e Abbas[5][b]. Okręt otrzymał nazwę od góry w Iranie. Wodowano go w 2015 roku[1][3]. Planowano wcielić okręt w lutym 2020 roku, ale termin ten nie został dotrzymany i został on oddany do służby 14 czerwca 2021 roku[2][6][c]. Otrzymał numer burtowy: 75[1].

Opis

Skrócony opis konstrukcji

Sylwetka
„Dena” od rufy

Fregaty typu Mowj mają kadłub gładkopokładowy, z lądowiskiem dla śmigłowca na rufie i wydłużoną nadbudową na śródokręciu[7]. Podobnie jak pierwsze dwa okręty tego typu, a odmiennie niż trzeci, „Dena” miała przestarzałą już klasyczną schodkową konfigurację nadbudowy i nadbudówki na niej, z pionowymi ścianami[5][7]. Odróżniała się natomiast od nich bardziej masywnym i wyższym trójnożnym masztem z antenami radarów, bez osobnego postumentu dla anten za masztem[7].

Wyporność pełna wynosiła około 1500 ton[2]. Podawana była także wartość wyporności: ponad 1300 ton[6] lub przedział 1300–1500 ton[8][d]. Długość wynosiła 94,5 m, szerokość 11,1 m, a zanurzenie 4,3 m[3].

Załoga pierwszych okrętów typu liczyła 125 osób z możliwością zakwaterowania dalszych 21[3].

Napęd stanowiły cztery irańskie silniki wysokoprężne Bonyan 4 o mocy po 5000 KM, łącznie 20 000 KM[1][8]. Napędzały one przez przekładnie redukcyjne dwie śruby[9][a].

Prędkość okrętów wynosiła 28 węzłów, a zasięg 3650 mil morskich przy 18 węzłach[3]. Na okręcie zainstalowano ster strumieniowy na dziobie[8].

Uzbrojenie

„Dena” (w głębi) podczas ćwiczeń Maritime Security Belt 2022, z krążownikiem „Wariag” – widoczna armata i dwie wyrzutnie pocisków plot.
„Dena” po powrocie do portu z rejsu okołoziemskiego – widoczny maszt i anteny

Główne uzbrojenie artyleryjskie stanowiło automatyczne działo uniwersalne Fajr-27 kalibru 76 mm w wieży na dziobie, stanowiące kopię włoskiego OTO Melara 76 mm[1]. Strzela ono pociskami o masie 6 kg z szybkostrzelnością do 50 strz./min[3]. Donośność sięga 16 km[3]. Uzbrojenie przeciwlotnicze tak jak na pierwszych okrętach stanowiła armata kalibru 40 mm Fath-40 z tyłu nadbudowy[1]. Uzupełniały je dwa działka 20 mm (na nadbudówce) i dwa karabiny maszynowe kalibru 12,7 mm[5][3].

Uzbrojenie rakietowe przeciw okrętom obejmowało cztery kontenerowe wyrzutnie przeciwokrętowych pocisków odrzutowych Noor (pochodna chińskich C802) lub prawdopdobniej ulepszonych pocisków Ghader (Quader)[10][5]. Zasięg pocisków wynosi odpowiednio do 120 lub 200 km, a masa głowicy bojowej 165 kg[3]. Od drugiej jednostki typu wyrzutnie umieszczone były na nadbudowie za kominem, skierowane ku przeciwległym burtom[3]. Przeciwlotnicze uzbrojenie rakietowe stanowiły wyrzutnie pocisków średniego zasięgu Mehrab, skopiowanych z amerykańskich SM-1MR Standard (spotykane jest też oznaczenie Sayyad)[1][5]. Zasięg pocisków szacowany był na 38 km[3]. W odróżnieniu od prototypowego okrętu, zastosowano tylko wyrzutnie dwóch pocisków, zainstalowane poziomo w kontenerach na nadbudowie przed pomostem dowodzenia, w kierunku przeciwległych burt, bez pocisków zapasowych[8][e]. Uzbrojenie przeciwlotnicze oceniane było przez to jako słabe[5]. Deklarowano na etapie budowy wyposażenie okrętu w pionową wyrzutnię nowszych pocisków przeciwlotniczych, ale do tego nie doszło[5].

Do zwalczania okrętów podwodnych służyły dwie potrójne wyrzutnie lekkich torped przeciw okrętom podwodnym kalibru 324 mm, w wnękach nadbudowy w części rufowej[3]. Na okręcie mógł bazować uniwersalny śmigłowiec typu Agusta-Bell AB 212, ale bez możliwości hangarowania[10]. Mógł on przenosić torpedy przeciw okrętom podwodnym lub pociski rakietowe AS.12[11].

Wyposażenie

Wyposażenie radioelektroniczne stanowił przede wszystkim stosunkowo nowoczesny irański radar trójwspółrzędny Asr z płaską anteną fazowaną[10]. Ponadto zastosowano radar artyleryjski z systemem kierowania ogniem, w jajowatej osłonie: holenderski Signaal WM25 lub analogiczny, zainstalowany w odróżnieniu od poprzednich okrętów na szczycie masztu[10]. Okręty tego typu posiadały też radar artyleryjski Contraves Sea Hunter na dachu mostka[3]. Według Iranu, na „Denie” zainstalowano nowocześniejsze wyposażenie elektroniczne w stosunku do poprzednich okrętów i system kierowania ogniem zapewniający śledzenie 40 celów i angażowanie pięciu z nich[8]. Radar Asr został ulepszony i jego zasięg był podawany przez Iran na 300 km[8]. Sonar jest nieznany[3].

Służba

Początek służby 2021–2025

„Dena” po powrocie z rejsu okołoziemskiego 20 maja 2023
Ceremonia powitania po rejsie okołoziemskim – widoczne skrzydło pomostu i tabliczka z nazwą okrętu („Niszczyciel I.A.A Dena”)

IRINS „Dena” została uroczyście wcielona do służby w Marynarce Wojennej Islamskiej Republiki Iranu 14 czerwca 2021 roku[2][c]. Otrzymała numer burtowy: 75[1]. Od 21 stycznia 2022 roku brała udział w ćwiczeniach Maritime Security Belt 2022 (CHIRU-2022) z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej[12]. 29 marca 2022 roku została wysłana na międzynarodowe ćwiczenia na Oceanie Indyjskim[13].

Między 20 września 2022 roku a 20 maja 2023 roku, „Dena” wraz z okrętem-bazą „Makran” (zaadaptowanym z tankowca) odbyły rejs dookoła świata, jako 86. Flotylla[14]. Zespół wypłynął z Bandar-e Abbas, płynąc przez Ocean Indyjski, Cieśninę Malakka, Ocean Spokojny i Polinezję Francuską, odwiedzając po drodze Mumbaj i Dżakartę[15]. W dniach 23–30 stycznia zespół miał złożyć wizytę w Brazylii, ale zgoda została odsunięta z powodu nacisków amerykańskich i planowanej wizyty prezydenta Luli w USA[16][17][f]. 3 lutego na okręty zostały nałożone sankcje amerykańskie za dostarczanie przez Iran Rosji dronów (m.in. typu Shahed) podczas wojny z Ukrainą[18][19]. Zespół zamierzał przepłynąć Kanał Panamski, na co otrzymał zgodę 7 lutego (połączoną m.in. z koniecznością uiszczenia opłat tranzytowych)[16]. Ostatecznie jednak okręty irańskie nie przepłynęły tamtędy, lecz pożeglowały na południe i przedostały się na Atlantyk Cieśniną Magellana[15][20]. Mimo to, irańska propaganda podkreślała, że USA nie zdołały uniemożliwić zespołowi przepłynięcia Kanału Panamskiego[18]. 26 lutego 2023 roku zespół ostatecznie złożył oficjalną wizytę w Rio de Janeiro w Brazylii[17]. Zespół następnie przepłynął Atlantyk i na początku kwietnia odwiedził Kapsztad[19]. 20 maja 2023 roku uroczyście witane okręty 86. Flotylli powróciły do Bandar-e Abbas[14]. Zespół przepłynął ok. 65 tysięcy kilometrów i czterokrotnie przekroczył równik[18]. Był to najdłuższy rejs irańskiego zespołu okrętów do tamtej pory[14].

W dniach 12–14 marca 2024 roku „Dena” ponownie wzięła udział w morskiej fazie ćwiczeń Maritime Security Belt 2024 z marynarkami Rosji i Chin w Zatoce Omańskiej[21]

Zatopienie

Moment storpedowania fregaty
Tonąca „Dena” sfotografowana przez peryskop

Między 18 a 25 lutego 2026 roku „Dena” brała udział w międzynarodowych ćwiczeniach Milan-2026 organizowanych przez Indyjską Marynarkę Wojenną w Zatoce Bengalskiej, z fazą portową w Visakhapatnam[22][23]. Okręt wchodził wówczas w skład 99. Flotylli[24]. Według niektórych doniesień, zgodnie z protokołem ćwiczeń okręt nie posiadał na pokładzie amunicji lub posiadał jej niewielką ilość[23][25]. W drodze powrotnej, po amerykańsko-izraelskiej agresji na Iran, 4 marca 2026 roku około godziny 6.00 rano czasu lokalnego fregata została zatopiona ok. 40 km na południe od Galle na Sri Lance torpedą okrętu podwodnego[26]. Dwa dni później ujawniono, że atakującym okrętem był amerykański USS „Charlotte” (SSN-766), który wystrzelił dwie ciężkie torpedy Mk 48[27]. Silny wybuch torpedy nastąpił pod częścią rufową z lewej burty, unosząc okręt i powodując szybkie zatonięcie rufą w dół[22]. Fregata zdążyła nadać sygnały wezwania o pomoc, na skutek których akcję ratunkową podjęła Marynarka Wojenna Sri Lanki[27]. Uratowano 32 członków załogi i odnaleziono 87 ciał ze 180 osób, które według ówczesnych doniesień miały znajdować się na pokładzie[22][g]. Liczba ofiar była później wskazana jako 104 osoby[25]. Wśród uratowanych był dowódca okrętu, a część osób była rannych, odtransportowanych do szpitala w Galle[22].

Amerykański Sekretarz Wojny Pete Hegseth potwierdził na konferencji zatopienie okrętu „który myślał, że jest bezpieczny na wodach międzynarodowych” przez amerykański okręt podwodny[26]. Był to pierwszy przypadek zatopienia okrętu przez amerykański okręt podwodny po II wojnie światowej[28]. Szef sztabu armii Indii gen. Upendra Dwivedi ujawnił następnie, że Indie przekazywały Izraelowi informacje o pozycji fregaty po opuszczeniu przez nią wód terytorialnych Indii, na mocy sojuszu zakładającego wymianę informacji wywiadowczych z Izraelem[25].

Uwagi

  1. 1 2 Według części literatury, we fregacie „Dena” cztery silniki napędzały cztery śruby (Grotnik 2024 ↓, s. 80 i Charuk 2024 ↓), jednakże informacja ta podaana jest jako niepewna i jej poziom wiarygodności jest nieznany.
  2. ↑ Według Grotnik 2024 ↓, s. 80 okręt zbudowała Iran Shipbuilding & Offshore Industries Complex w Bandar Shahid Rejaya (zniekształcona nazwa pobliskiego portu Port Shahid Rajaee w pobliżu Bandar-e Abbas), natomiast starsze źródło Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 podawało położenie stępki pod budowę czwartego okrętu bez podanej nazwy w 2012 roku w Khoramshahr Shipyard.
  3. 1 2 Grotnik 2024 ↓, s. 80 podaje 13 czerwca 2021 roku, jednakże relacje prasowe podawały poniedziałek 14 czerwca.
  4. ↑ Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 podawał wyporność pełną dla pierwszych okrętów 1372 tony, .
  5. ↑ Źródła podają na ogół uzbrojenie fregat typu Mowj w cztery pociski plot. (np. Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 i Charuk 2024 ↓), lecz irański artykuł ''Get familiar with Iran's newest destroyer, Dena'' [online] [zarchiwizowane z adresu 2022-01-29]. podaje dla „Deny” dwa pociski, tak samo Sutton 2021 ↓. W odróżnieniu od prototypu, na seryjnych okrętach typu Mowj brak jest kontenerów z pociskami zapasowymi przed dwoma wyrzutniami, co jest zgodne ze zdjęciami (np. Grotnik 2024 ↓, s. 78).
  6. ↑ Prawdopodobnie plany te stały się przyczyną spotykanych doniesień o wizycie okrętów w Rio de Janeiro w ostatniej dekadzie stycznia (np. Syed Zafar Mehdi: Iranian flotilla returns after round-the-world cruise amid tensions with US. aa.com.tr.).
  7. ↑ Według niepotwierdzonych nieoficjalnych doniesień, uratowano 79 osób, w tym rannych (Rafał Muczyński: Irańska fregata zatonęła w pobliżu Sri Lanki. milmag.pl, 4 marca 2026.)

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Charuk 2024 ↓.
  2. 1 2 3 4 Dorian Archus, Iran commissions indigenous destroyer “Dena” and minehunter “Shahin” [online], navalpost.com, 15 czerwca 2021 (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385
  4. ↑ Grotnik 2024 ↓, s. 80.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 Sutton 2021 ↓.
  6. 1 2 Dena destroyer, Shahin minehunter join Iran's Navy [online], Mehr News Agency, 14 czerwca 2021 [zarchiwizowane z adresu 2021-06-14] (ang.).
  7. 1 2 3 Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 385 (rysunki) i Charuk 2024 ↓
  8. 1 2 3 4 5 6 Get familiar with Iran's newest destroyer, Dena. iranpress.com, 29 stycznia 2022. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).
  9. ↑ Marcin Chała, Nowa irańska korweta w służbie [online], ZBiAM, 5 grudnia 2023.
  10. 1 2 3 4 Grotnik 2024 ↓, s. 78-80.
  11. ↑ Jane’s Fighting Ships 2015–2016 ↓, s. 387.
  12. ↑ Dzirhan Mahadzir: Russian Navy Announces More Major Fleet Exercises as Drills End with China, Iran. news.usni.org, 21 stycznia 2022. (ang.).
  13. ↑ Iranian Navy's Moudge-class frigate Dena joins exercise in the Indian Ocean. armyrecognition.com, 29 marca 2022. (ang.).
  14. 1 2 3 Syed Zafar Mehdi: Iranian flotilla returns after round-the-world cruise amid tensions with US. aa.com.tr, 23 maja 2023. (ang.).
  15. 1 2 Iranian Navy’s 100th International Mission. WANA News, 18 lutego 2025. (ang.).
  16. 1 2 Florencia Montaruli: In “Warning Sign” For US, Iranian Warships Are Reportedly Sailing Toward Panama Canal. iranwire.com, 8 lutego 2023. (ang.).
  17. 1 2 Rodrigo Viga Gaier, Gabriel Araujo: Brazil allows two Iranian warships to dock in Rio despite US pressure. Reuters, 27 lutego 2023. (ang.).
  18. 1 2 3 US failed to prevent Iranian Navy flotilla from crossing Panama Canal: Navy cmdr. presstv.it, 14 maja 2023. (ang.).
  19. 1 2 Sam LaGrone: Iranian Navy Surface Action Group Docked in South Africa, Satellite Photos Reveal. USNI News, 6 kwietnia 2023. (ang.).
  20. ↑ Next Destination for Iran’s Warships: Antarctica. maritime-executive.com, 21 maja 2023. (ang.).
  21. ↑ Dzirhan Mahadzir: Russia, China and Iran Finish Drills in Gulf of Oman. news.usni.org, 14 marca 2024. (ang.).
  22. 1 2 3 4 Uditha Jayasinghe, Idrees Ali, Phil Stewart, U.S. sub sinks Iranian warship off Sri Lanka, killing 87 and expanding war zone [online], Reuters, 4 marca 2026 (ang.).
  23. 1 2 ‘Execution at sea’: Was IRIS Dena, Iranian frigate sunk by US in the Indian Ocean, unarmed?. thestatesman.com, 5 marca 2026. (ang.).
  24. ↑ Iran's Navy Makes It to the Parade. maritime-executive.com, 9 marca 2025. (ang.).
  25. 1 2 3 “India Revealed IRIS Dena’s Exact Location”: Army Chief’s Statement Sparks Global Shock After Iranian Frigate Sunk by US Submarine Near Sri Lanka [online], defencesecurityasia.com, 9 marca 2026 (ang.).
  26. 1 2 Rafał Muczyński: Irańska fregata zatonęła w pobliżu Sri Lanki. milmag.pl, 4 marca 2026.
  27. 1 2 Alain Servaes: Charlotte Sank Iranian Frigate IRIS Dena With Two MK-48 Torpedoes. armyrecognition.com, 6 marca 2026. (ang.).
  28. ↑ How the US torpedo strike on Iran’s IRIS Dena turned India’s maritime neighbourhood into a war zone [online], thestatesman.com, 5 marca 2026 (ang.).

Bibliografia