Ignacy Grabowski (pisarz)

Ignacy Grabowski

Ignacy Grabowski (1909)
Data i miejsce urodzenia	26 lipca 1866 Ogorzelice
Data i miejsce śmierci	29 stycznia 1933 Zalesie
Narodowość	polska
Język	polski
Alma Mater	Cesarski Uniwersytet Warszawski École de Chimie de Mulhouse
Dziedzina sztuki	literatura
Epoka	modernizm
Gatunek	dramat, komedia nowela

Ignacy Grabowski (ur. 26 lipca 1866 w Ogorzelicach, zm. 29 stycznia 1933 w Zalesiu k. Warszawy) – polski dramatopisarz, nowelista i publicysta^[1], ideolog rasistowski i działacz faszystowski.

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej o tradycjach patriotycznych jako syn Józefa Grabowskiego h. Oksza (zm. 1898) i Feliksy lub Felicji z Ciurzyńskich (zm. 1895)^[2][3]. Ukończył Gimnazjum Gubernialne w Płocku. Studiował na Wydziale Przyrodniczym Cesarskiego Uniwersytetu Warszawskiego i na Wydziale Rolniczym École de Chimie w Miluzie w Cesarstwie Niemieckim, nawiązując kontakty ze środowiskiem prawicy nacjonalistycznej^[2].

Po powrocie zajął się odziedziczonym majątkiem Kędzierzyn w powiecie płockim. W 1890 ożenił się ze Stanisławą z Iżyckich h. Bończa. W 1898 ogłosił tłumaczenie Katechizmu chemii rolnej Eugena Wildta (1884). W 1903 rozpoczął publikowanie na łamach „Kuriera Warszawskiego” serii felietonów o charakterze persyflażu, a w 1904 opublikował przekład Poczwórnego źródła twierdzenia o podstawie dostatecznej Arthura Schopenhauera. Od 1903 do 1905 był pochodzącym z wyboru sędzią gminnym, przyczynił się do wprowadzenia języka polskiego do sądów gminnych podczas rewolucji 1905 roku^[2]. W 1905 był wśród współpracowników wykupionego przez Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne „Gońca Porannego i Wieczornego”^[4]. Był więziony w okresie reakcji stołypinowskiej, w 1908–1909 przez rok przebywał w Krakowie w austriackiej Galicji, gdzie wystawił niewydane sztuki Rodzeństwo oraz Niewierny Tomek^[2].

Po powrocie do Królestwa Polskiego porzucił życie ziemiańskie i osiedlił się w Warszawie, w latach 1909–1914 był jednym z najbardziej wpływowych publicystów „Kuriera Warszawskiego” i „Tygodnika Ilustrowanego”. W 1909 jego zbiór felietonów z „Kuriera Warszawskiego” ukazał się jako Pamiętniki Rupiecia w serii Biblioteka Dzieł Wyborowych Franciszka Granowskiego z przedmową Adolfa Nowaczyńskiego. Grabowski opublikował wówczas także cykl prasowy Czarna dama (1909) i głośny dramat Grunwald (1910), otrzymał nagrodę w konkursie im. Juliusza Słowackiego za komedię heroiczną Sokół (1910). W 1912 był członkiem komitetu wyborczego Romana Dmowskiego do IV Dumy Państwowej^[2]. Po 1912 stał się obok Stanisława Pieńkowskiego głównym polskojęzycznym eksponentem światopoglądu rasistowskiego^[5]. Na łamach powołanych w tym celu dzienników „Dzień” (1914) i „Gazeta Poranna 2 Grosze” (1914–1915) propagował bojkot Żydów^[2].

W 1915 pod wpływem ofensywy niemieckiej w I wojnie światowej udał się na emigrację do Rosji, gdzie pozostał do 1918. Przebywając głównie w Kijowie, od 1917 redagował publikacje propagandowe adresowane do żołnierzy dowodzonego przez gen. Józefa Dowbora-Muśnickiego I Korpusu Polskiego w Rosji. W 1918 otrzymał stanowisko naczelnego oficera oświatowego w 3 Dywizji Strzelców Polskich gen. Wacława Iwaszkiewicza^[2].

Po przyjeździe do niepodległej Polski włączył się w akcję plebiscytową na Mazurach i na Górnym Śląsku, gdzie był współtwórcą i redaktorem związanego z Obywatelskim Komitetem Wykonawczym Obrony Państwa gen. Józefa Hallera pisma „Strażnica”^[2]. W 1921 wziął udział w założeniu tygodnika „Myśl Narodowa” i do 1922 był jego redaktorem naczelnym^[2][6].

Bezpośrednio po zabójstwie prezydenta Gabriela Narutowicza w grudniu 1922 współzałożył konspiracyjną grupę faszystowską Zakon Rycerzy Prawa, której celem było przeprowadzenie przewrotu na wzór włoski i napisał jej program ideowy^[7][2]. Wraz z zamożnym malarzem polonijnym Zygmuntem Iwanowskim i posłem Polskiego Stronnictwa Chrześcijańskiej Demokracji Ludomirem Czerniewskim tworzył niejawne kierownictwo tej organizacji, ale na tle rozdźwięku z Iwanowskim, który występując w imieniu Ignacego Paderewskiego zamierzał oprzeć ZRP na amerykańskim wolnomularstwie, już w sierpniu 1923 przystąpił na czele grupy zwolenników do Zakonu Polskich Faszystów gen. Gustawa Macewicza, a we wrześniu 1924 opuścił definitywnie ZRP^[8]. Współpracował także z innymi skrajnie prawicowymi ugrupowaniami – z Organizacją Monarchistów Polskich i Stowarzyszeniem Samopomocy Społecznej^[2].

Przełożył na język polski trzy wczesne teksty propagandy nazistowskiej, wydane nakładem Księgarni Perzyński, Niklewicz i S-ka: w 1922 Księgę win Judy (niemieckie porachunki) Paula Banga (1919)^[a] oraz wiersz Grabarze Rosji Dietricha Eckarta, wydany z przedmową ideologa NSDAP Alfreda Rosenberga, a w 1923 broszurę Rosenberga Bolszewizm, głód, śmierć!!! (1922)^[2][9][10].

Do połowy lat 20. publikował na łamach „Myśli Narodowej” oraz pism monarchistycznych „Pro Patria” i „Patria”. Współpracował jako krytyk literacki z ukazującym się od 1927 katolickim tygodnikiem „Tęcza”^[2].

Pod koniec lat 20., pracując jako urzędnik w Najwyższej Izbie Kontroli, ograniczył aktywność publiczną. Ostatnie lata spędził w mieście ogrodzie Zalesie pod Warszawą, gdzie zmarł^[2]. Pochowany na cmentarzu w Jazgarzewie^[3].

• AnnaA. Kargol AnnaA., „Pod egidą” prawa i patriotyzmu. Rzecz o zakonie faszystowskim w międzywojennej Polsce 1922–1924, „Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka”, 15 (2), 2014, s. 75–106 .