Indyjska Marynarka Wojenna

Bhāratīya Nau Senā

Godło marynarki
Państwo	Indie
Siły zbrojne	Indyjskie Siły Zbrojne
Data utworzenia	15 sierpnia 1947
Prefiks	INS
Bandera
Motto	May the Lord of the Oceans be auspicious unto us
Najwyższe dowództwa
Cywilne	Ministerstwo Obrony
Wojskowe	Nowe Delhi

Indian Navy (dewanagari: भारतीय नौ सेना, Bhāratīya Nau Senā) – indyjska marynarka wojenna, jeden z rodzajów indyjskich sił zbrojnych odpowiedzialny za prowadzenia działań bojowych na Oceanie Indyjskim. Obecnie liczy 55 tysięcy personelu, dysponuje ponad 100 okrętami, w tym lotniskowcem oraz własnym lotnictwem (Indian Naval Air Arm) liczącym ponad 200 statków powietrznych, w tym dodanymi do uzbrojenia w 2010 myśliwcami pokładowymi MiG-29K.

Marynarka w Indiach funkcjonowała pod różnymi nazwami od 1612 roku (na rzecz Kompanii Wschodnioindyjskiej) kolejno pod nazwami East India Company's Marine, Bombay Marine, Her Majesty's Indian Navy, Her Majesty's Indian Marine, a od 2 października 1937 do 26 stycznia 1950 jako Royal Indian Navy (Królewska Marynarka Indyjska) pod brytyjską banderą (od 15 października 1947 niezależnie od imperium brytyjskiego). W 1939 roku liczyła jedynie siedem okrętów i 1600 osób personelu (wówczas w większości muzułmanów), lecz w toku II wojny światowej do 1944 roku jej liczebność wzrosła do 117 okrętów (w tym siedem slupów i dziewięć korwet) i prawie 35 tys. personelu^[1]. Jako część Royal Navy, brała udział w II wojnie światowej. Po wojnie marynarka została częściowo zdemobilizowana^[1]. Po podziale Indii Brytyjskich na dwa niepodległe państwa w 1947 roku, w ramach podziału dotychczasowej floty indyjskiej między Royal Indian Navy i Royal Pakistan Navy główne okręty rozdzielono na korzyść Indii w liczbie: fregaty 2-2, slupy 4-3, trałowce morskie 6-4^[1]. 26 stycznia 1950 roku marynarka została przemianowana na Indian Navy, a przedrostek w nazwach okrętów zmieniono z HMIS na INS^[2]. Początkowo jeszcze służyli w niej brytyjscy oficerowie, a indyjski admirał objął dowództwo marynarki dopiero w 1952 roku^[1]. W swojej niepodległej historii Indyjska Marynarka Wojenna w pierwszym okresie nadal wykorzystywała brytyjskie okręty. Po podziale marynarki okrętami o największej wartości były cztery slupy typów Bittern i Black Swan, przeklasyfikowane na fregaty^[1].

W 1948 roku Indie zakupiły brytyjski przedwojenny krążownik lekki, który został okrętem flagowym marynarki, jako INS „Delhi”^[3]. W 1950 roku marynarka uzyskała trzy brytyjskie niszczyciele typu R, a w 1953 roku trzy niszczyciele eskortowe typu Hunt^[3]. Marynarka w tym czasie liczyła 11 000 ludzi (w tym 1000 oficerów)^[2]. W 1951 roku Indie utworzyły też lotnictwo morskie, wyposażone w samoloty patrolowe^[4]. W 1957 roku Indie zakupiły drugi brytyjski krążownik lekki budowy wojennej, który stał się nowym okrętem flagowym: INS „Mysore”^[3]. W latach 1958–60 do służby weszło osiem nowoczesnych fregat trzech typów zamówionych w Wielkiej Brytanii jako pierwsze nowe okręt bojowe^[4]. W tej dekadzie nabyto też sześć nowych brytyjskich trałowców (typów Ton i Ham), okręty patrolowe i tylko jeden okręt desantowy klasy LST^[5]. Najważniejszym okrętem kupionym w ramach uczestnictwa we Wspólnocie Brytyjskiej był lekki lotniskowiec typu Majestic przyjęty do służby 4 kwietnia 1961 pod nazwą INS „Vikrant” (R11)^[4]. Dzięki temu przez długi czas marynarka Indii była jedyną w regionie Azji posiadającą okręty lotnicze^[1][a]. W dniach 18–19 grudnia 1961 marynarka brała udział w odbiciu kontrolowanych przez Portugalię enklaw na Półwyspie Indyjskim i w czasie krótkich walk o Goa zatopiła portugalską fregatę^[6]. Z kolei podczas wojny z Pakistanem w 1965 roku silniejsza marynarka indyjska była nieprzygotowana, kierując wcześniej najbardziej wartościowe okręty do remontu, i działała asekuracyjnie, nie przeszkadzając stronie pakistańskiej i nie wywierając wpływu na losy wojny^[7].

Wnioski z wojny z Pakistanem oraz znaczny wzrost siły marynarki Indonezji spowodowały konieczność dalszego wzmocnienia floty Indii, w tym wprowadzenia na uzbrojenie okrętów podwodnych. Ponieważ Wielka Brytania odmówiła sprzedaży nowoczesnych jednostek, Indie przeorientowały się na ZSRR jako dostawcę uzbrojenia i od drugiej połowy lat 60. zaczęły wprowadzać na uzbrojenie w dużej liczbie nowe okręty radzieckie^[8]. W ramach pierwszej partii od 1966 roku Indie nabyły cztery okręty podwodne projektu 641 (oznaczenie zachodnie Foxtrot), pięć małych fregat proj. 159 (Petya), dwa okręty desantowe polskiej budowy proj. 771 (Polnocny) oraz kilka patrolowców i okrętów pomocniczych^[8]. Zamówiono następnie pierwsze okręty rakietowe − osiem kutrów projektu 205 (Osa I)^[8]. Okręty te brały udział w kolejnej wojnie z Pakistanem w grudniu 1971 roku^[9]. Podczas tej wojny marynarka Indii działała aktywnie, prowadziła blokadę morską i zatopiła pakistański niszczyciel „Khaibar” i okręt podwodny „Ghazi”, tracąc fregatę „Khukri”, nie licząc kilku mniejszych jednostek obu stron^[10]. Liczebność personelu marynarki w 1972 roku sięgnęła 20 tysięcy, w tym 1800 oficerów^[11]. Po wojnie w latach 70. dostarczono z ZSRR dalsze cztery okręty podwodne proj. 641 i siedem fregat proj. 159 (Pietya III), trzy korwety rakietowe proj. 1234E (Nanuchka II) i osiem kutrów rakietowych proj. 205 (Osa II)^[12]. Indie podjęły też pod koniec lat 60. samodzielną budowę fregat na bazie brytyjskiego typu Leander, z których pierwsze sześć typu Nilgiri weszły do służby między 1972 a 1981 rokiem^[12].

W latach 80. i 90. marynarka podlegała dalszemu rozwojowi jakościowemu. Zakupiono najpierw w ZSRR pięć niszczycieli rakietowych typu Rajput (proj. 61ME)^[13]. Wprowadzono następnie do służby nowocześniejsze okręty podwodne: cztery niemieckiego typu Shishumar i dziewięć radzieckiego typu Sindhugosh (proj. 877 EM)^[12][14]. W latach 80. marynarka wprowadziła na uzbrojenie myśliwce pokładowe pionowego startu i lądowania Sea Harrier, a w 1989 roku przejęła nieco nowszy brytyjski lotniskowiec INS „Viraat”, wycofując kilka lat później „Vikranta”^[15]. Dalsza budowa własnych okrętów na podstawie zdobywanych doświadczeń skutkowała serią trzech fregat typu Godavari (proj. 16, w służbie od 1983), trzech niszczycieli rakietowych typu Delhi (proj. 15, w służbie od 1997), trzech fregat typu Brahmaputra (proj. 16A, od 2000 roku) i ośmiu korwet rakietowych typów Khukri i Kora^[16]. Uzbrojenie budowanych okrętów, w tym rakietowe, oparte było przede wszystkim o systemy radzieckie^[12]. Nowe fregaty od początku lat 80. przenosiły śmigłowce pokładowe^[12]. W tym okresie wprowadzono także 12 radzieckich kutrów rakietowych proj. 1241RE (Tarantul I)^[17]. Od lat 70. do końca wieku wycofano stare okręty z czasów II wojny światowej, a następnie fregaty budowy brytyjskiej i część radzieckich^[18]. Brytyjskie trałowce zostały zaś zastąpione przez 18 radzieckich (typów Natya i Yevegnia)^[19]. W tym czasie marynarka nie toczyła wojen, lecz incydentem w czasie pokoju było zatonięcie w 1990 roku fregaty „Andaman”, pociągające 15 ofiar^[8].

Indie rozbudowały też znacznie siły desantowe, wprowadzając do służby od połowy lat 70. do lat 80. dalsze osiem średnich okrętów desantowych polskiego typu Polnocny (proj. 773), zbudowany w kraju duży okręt desantowy „Magar” projektu brytyjskiego i kilka mniejszych jednostek^[20]. W 1997 roku wcielono drugi okręt typu Magar, a w latach 2007–2009 jeszcze trzy ulepszone i amerykański duży okręt desantowy-dok „Jalashwa”^[20]. W 2015 roku w skład marynarki wchodziło 2000 żołnierzy piechoty morskiej^[21].

Na początku XXI wieku nastąpił kolejny etap odmłodzenia i wzmocnienia floty. Od 2003 roku do lat 20. wprowadzono do służby osiem nowoczesnych fregat rosyjskiego typu Talwar, a od 2010 roku trzy indyjskiego projektu 17 (Shivalik) i następnie siedem ulepszonego projektu 17A (Nilgiri)^[22][23]. Podjęto następnie budowę siedmiu indyjskich niszczycieli rakietowych nowego typu Kolkata (trzech projektu 15A i czterech ulepszonego 15B), wchodzących do służby od 2014 roku^[22]. Od 2016 roku wchodziło do służby sześć budowanych na francuskiej licencji okrętów podwodnych typu Scorpène^[14]. W 2013 roku po wieloletniej przebudowie w Rosji wszedł do służby lotniskowiec INS „Vikramaditya”, który został okrętem flagowym^[24]. W marcu 2017 roku ostatecznie wycofano lotniskowiec „Viraat”^[25]. W 2022 roku do służby wszedł pierwszy nowy lotniskowiec zbudowany w Indiach – INS „Vikrant”^[26].

W latach 1988–1992 marynarka indyjska dzierżawiła od ZSRR dla celów badawczych pierwszy atomowy okręt podwodny („Chakra” projektu 670), następnie w 2011 roku wydzierżawiono od Rosjan na okres dziesięciu lat atomowy okręt podwodny projektu 971, noszący tę samą nazwę^[27]. W roku 2015 rozpoczęto negocjacje w sprawie dzierżawy kolejnego okrętu podwodnego o napędzie jądrowym^[28]. Jednocześnie trwała budowa pięciu rodzimych atomowych podwodnych nosicieli rakiet balistycznych (SSBN) typu Arihant, z których pierwszy rozpoczął służbę pod indyjską banderą w 2016 roku, a drugi w roku kolejnym^[29]. W 2005 roku zawarto porozumienie na zakup 6 klasycznych okrętów podwodnych typu Scorpène, lokalnie nazywanych Kalvari, a w 2015 roku poinformowano o możliwości zamówienia dodatkowych 6 okrętów^[30][31].

W dniu 11 maja 2016 roku odbyła się uroczystość zakończenia eksploatacji samolotów pokładowych Sea Harrier przez lotnictwo marynarki wojennej Indii^[32]. Nowe lotniskowce wykorzystywały rosyjskie mysliwce wielozadaniowe konwencjonalnego startu MiG-29K^[33]. W 2009 roku podpisano umowę na zakup 8 samolotów patrolowych Boeing P-8I Poseidon, wszystkie weszły do służby do 2015 roku^[34][35]. W lipcu 2016 roku podpisano umowę na zakup dodatkowych 4 samolotów patrolowe Boeing P-8I Poseidon. Mają one zastąpić Tu-142^{[36][37][38][39]}. W kwietniu 2017 roku wycofano ze służby wszystkie samoloty patrolowe Tu-142^[40][41].

Flota podzielona jest na trzy dowództwa, każde jest dowodzone przez flagmana w randze wiceadmirała. W dowództwach zachodnim i wschodnim działają także komodorzy floty podwodnej. Andamany i Nikobary podlegały pod zjednoczone dowództwo wszystkich rodzajów sił zbrojnych w Nowym Delhi, gdzie znajduje się też główne dowództwo marynarki, ale w 2013 archipelagi przejęła marynarka^[42].

• Western Naval Command (WNC, dowództwo zachodnie) w Mumbaju,
  • Mumbaj – niszczyciele Kolkata, Delhi, fregaty Talwar
  • INS Vajrabahu, Mumbaj – baza okrętów podwodnych Kilo
  • INS Kadamba, Karwar (Karnataka) – INS Vikramaditya (okręt flagowy)
• Eastern Naval Command (ENC, dowództwo wschodnie) w Visakhapatnam
  • desantowiec typu Austin INS Jalashwa (okręt flagowy), niszczyciele Rajput, fregaty Talwar
  • INS Virbahu, Visakhapatnam – baza okrętów podwodnych Kilo, niszczyciele Rajput, fregaty Shivalik
  • INS Varsha – tajna baza dla atomowych okrętów podwodnych, obecnie Indie posiadają jedynie INS Chakra
• Southern Naval Command (SNC, dowództwo południowe) w Koczin
  • INS Venduruthy, Koczin
  • INS Dweeprakshak, Kavaratti
  • odpowiedzialna za szkolenie, m.in. INS Tir, patrolowce Sukanya
  • baza lotnicza INS Rajali (Arakkonam Naval Air Station) z Tu-142, Ił-38,śmigłowce
• Far Eastern Naval Command (FENC, dawniej Andaman and Nicobar Command, dowództwo archipelagu Andamarów i Nikobarów) w Port Blair
  • INS Jarawa, Port Blair – patrolowce Car Nicobar i Trinkat, desantowce Mark 3 i Północny-C/D
  • INS Kardip, Kamorta
  • INS Baaz, Wielki Nikobar – baza lotnicza, Do 228

W 2015 roku marynarka liczyła 58 350 personelu (w tym 8700 oficerów), łącznie z lotnictwem morskim (5000) i piechotą morską (2000)^[21]. Okręty używają oficjalnego prefiksu INS (Indian Navy Ship)'^[21].

• Conway’s All the world’s fighting ships 1947–1995. Robert Gardiner, Stephen Chumbley (red.). Annapolis: Naval Institute Press, 1995. ISBN 1-55750-132-7. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 1953-54. Raymond Blackman (red.). Londyn: Sampson Low, Marston & Co. Ltd., 1954. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 1972-73. Raymond Blackman (red.). Londyn: Sampson Low, Marston & Co. Ltd., 1972. (ang.).
• IHS Jane’s Fighting Ships 2015–2016. Stephen Saunders (red.). IHS, 2015. ISBN 978-0-7106-3143-5. (ang.).
• L. Kaszczejew. Wojenno-morskoj fłot w Indo-Pakistanskich konfliktach. „Morskaja Kollekcyja”. Nr 9(180)/2014, 2014. Moskwa. (ros.).