Iwano-Frankowe
 Widok ogólny na osiedle | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Obwód | |||||
| Powierzchnia |
1,98 km² | ||||
| Wysokość |
302 m n.p.m. | ||||
| Populacja (2022) |
| ||||
| • liczba ludności |
6346 | ||||
| • gęstość |
2931 os./km² | ||||
| Nr kierunkowy |
+380 3259 | ||||
| Kod pocztowy |
81070 | ||||
| Tablice rejestracyjne |
(UA) BC | ||||
Położenie na mapie hromady Iwano-Frankowe  | |||||
Położenie na mapie Ukrainy  | |||||
Położenie na mapie obwodu lwowskiego  | |||||
Położenie na mapie rejon jaworowskiego  | |||||
 49°55′15″N 23°43′50″E/49,920833 23,730556 | |||||
Iwano-Frankowe, Janów[1] (ukr. Івано-Франкове; do 1946 roku: Янів, Janiw) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, w rejonie jaworowskim. Siedziba hromady Iwano-Frankowe. W 2001 roku liczyło ok. 5,8 tys. mieszkańców.
Historia
W I Rzeczypospolitej miasto było centrum niegrodowego starostwa, do którego należało 11 okolicznych wsi[2]. Ewaryst Andrzej Kuropatnicki w wydanym po raz pierwszy w 1786 r. dziełku pt. „Geografia (...) Galicyi i Lodomeryi” tak pisał o Janowie: Miasto z ślicznym kościołem, kosztem niegdyś miejscowego plebana śp. Smokowskiego wymurowanym, ale dla śmierci jego wewnątrz i zewnątrz nie dokończonym, ...w stawy piękne i rybne, i w malinniki obfite, przedtem choć na warszawskim trakcie, tak było nieporządne, że prócz chleba i surowego mięsa, nic dostać do pożywienia nie można było (...)[3].
W II Rzeczypospolitej miejscowość Janów była gminą miejską w powiecie gródeckim, w województwie lwowskim. 1 kwietnia 1929 do Janowa włączono gminę Zalesie[4].
W 1940 roku pozbawiona praw miejskich, stając się siedzibą wiejskiej gminy Janów[5].
W latach 1944–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 26 Polaków[6].
W czasie okupacji niemieckiej polska mieszkanka Janowa Jadwiga Szwarc z d. Hecht udzieliła pomocy Żydówce Reginie Farb, za co w 1989 roku Instytut Jad Waszem uhonorował ją tytułem Sprawiedliwej wśród Narodów Świata[7].
W latach 1940–1941 i 1944–1962 siedziba rejonu janowskiego (od 1946 iwano-frankowskiego).
Od dawnej nazwy miejscowości bierze swoją nazwę Roztocze Janowskie – jedna z trzech części Roztocza Południowego.
Zabytki
- Kościół Świętej Trójcy – miejsce pochówku Konstancji Zofii z Czartoryskich Poniatowskiej, matki Stanisława Augusta[8]. Pamiątka grobu tej pani w kruchcie na wspaniałym marmurze wyryta – pisał w „Geografii (...) Galicyi i Lodomeryi” wspomniany wyżej hrabia Kuropatnicki[3].
- Cerkiew pw. Wniebowstąpienia Pańskiego z 1831 r.
Rzymskokatolicki kościół św. Trójcy
Tablica Konstancji Czartoryskiej
Cerkiew prawosławna
Cer. Wniebowstąpienia Pańskiego, 1831
Urodzeni we wsi
- Henryk Rewakowicz – polski działacz ruchu ludowego, polityk, dziennikarz, uczestnik powstania styczniowego, redaktor dziennika „Kurjer Lwowski”[9].
- Antoni Süss – polski działacz niepodległościowy, powstaniec styczniowy, podporucznik weteran Wojska Polskiego[10].
- Paweł Rybicki – polski socjolog, historyk nauki, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego i Uniwersytetu Wrocławskiego, dyrektor Biblioteki Śląskiej w Katowicach[11].
- Józef Zygmunt – polski wojskowy, żołnierz Legionów Polskich, podoficer Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej, kawaler Orderu Virtuti Militari.
- Edward Hecht – polski wojskowy, kapitan piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, ofiara zbrodni katyńskiej.
- Meier Eidelheit – polski matematyk, przedstawiciel lwowskiej szkoły matematycznej, członek Polskiego Towarzystwa Matematycznego
- Zenon Kohut – kanadyjski historyk pochodzenia ukraińskiego, członek rady naukowej czasopisma Ukrajinśkyj istorycznyj żurnał, doctor honoris causa Charkowskiego Uniwersytetu Narodowego.
- Wiktor Neborak – ukraiński poeta, prozaik i rockman, współtwórca grupy poetyckiej Bu-Ba-Bu.
- Adam Werschner – polski wojskowy, podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.
- Stanisław Żydaczek – polski bokser, dwukrotny medalista mistrzostw Polski.
Przypisy
- ↑ Egzonim wariantowy przyjęty na 68. posiedzeniu KSNG
- ↑ Mieczysław Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Lwowie, s. 247.
- 1 2 Ewaryst Andrzej Kuropatnicki: Geografia albo dokładne opisanie królestw Galicyi i Lodomeryi. Wyd. powtórne. Lwów: Nakładem Wojciecha Manieckiego, 1858, s. 75.
- ↑ Dz. U. z 1929 r. Nr 20, poz. 186 (ISAP)
- ↑ Amtliches Gemeinde- und Dorfverzeichnis fuer das GG
- ↑ Szczepan Siekierka, Henryk Komański, Krzysztof Bulzacki, Ludobójstwo dokonane przez nacjonalistów ukraińskich na Polakach w województwie lwowskim 1939–1947, Wrocław: Stowarzyszenie Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, 2006, s. 210, ISBN 83-85865-17-9, OCLC 77512897.
- ↑ Szwarc Jadwiga (Hecht). collections.yadvashem.org. [dostęp 2024-06-23]. (ang.).
- ↑ Na szlakach dziedzictwa Jana III Sobieskiego
- ↑ Krzysztof Dunin-Wąsowicz: Rewakowicz Henryk Karol. W: Polski Słownik Biograficzny. T. XXXI.
- ↑ Redakcja, Ostatni powstańcy styczniowi. Niepodległej Polski doczekało ich ok. 4,5 tysiąca [online], Nowiny, 22 stycznia 2023 [dostęp 2025-09-04].
- ↑ Rybicki Paweł, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2025-09-04].
Bibliografia
- Mieczysław Orłowicz, Ilustrowany przewodnik po Lwowie ze 102 ilustracjami i planem miasta, Lwów-Warszawa, 1925, 276 s., s. 246–248.
Linki zewnętrzne
- Janów 1.) z Romanówką (po rusku Janiw), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. III: Haag – Kępy, Warszawa 1882, s. 423.
- Iwano-Frankowe na stronie Rady Najwyższej Ukrainy
- Krótki opis współczesny i historia miasta. szlakirowerowe.lubelskie.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-08-17)].
- Archiwalne widoki miejscowości w bibliotece Polona
