Józef Kalasanty Janiszewski
 Józef Kalasanty Janiszewski 1937 | |
 kapitan piechoty | |
| Pełne imię i nazwisko |
Józef Kalasanty Janiszewski |
|---|---|
| Data i miejsce urodzenia | |
| Data i miejsce śmierci | |
| Przebieg służby | |
| Lata służby |
1914–1940 |
| Siły zbrojne | |
| Jednostki | |
| Stanowiska |
oficer informacyjny |
| Główne wojny i bitwy |
I wojna światowa |
| Odznaczenia | |
       | |
Józef Kalasanty Janiszewski (ur. 15 września 1895 w kolonii Ostrowy - Niemce pow. Będzin, zm. w kwietniu lub maju 1940 w Charkowie) – kapitan piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Był synem Tomasza i Marianny z Marianowskich[1][2]. Był starszym bratem Antoniego (1897–1971), też żołnierza 2 pułku piechoty LP[3]. Po ukończeniu 6 klas gimnazjum w Piotrkowie, uczęszczał do Wyższej Szkoły Technicznej we Wrocławiu. Pracował jako technik w fabryce w Genewie.
Wstąpił 6 września 1914 do formowanego w Krakowie 2 Pułku Piechoty II Brygady Legionów Polskich. W składzie II batalionu uczestniczył w walkach w Karpatach, Galicji, Bukowinie i Besarabii. Następnie walczył na Wołyniu. Był trzykrotnie ranny. Po wycofaniu II Brygady z frontu pracował w biurze werbunkowym w Warszawie i odbył trzymiesięczny kurs oficerski w 5 pułku piechoty. W czasie kryzysu przysięgowego Józef Janiszewski, jak i inni żołnierze pułku pochodzący z Królestwa Polskiego, odmówił złożenia przysięgi na wierność Cesarzowi Niemieckiemu. 19 lipca 1917 został internowany w Szczypiornie, następnie w Łomży. Po zwolnieniu z internowania wstąpił na kurs wyszkolenia piechoty nr 4 w Zegrzu, następnie w Ostrowi. Kursy doprowadziły do sformowania w dniu 1 maja 1918 1 pułku piechoty Polskiej Siły Zbrojnej[4].
W listopadzie 1918 1 pułk piechoty wziął udział w rozbrojeniu oddziałów niemieckich w Warszawie, Ostrowi i Małkini. Podczas reorganizacji WP po odzyskaniu niepodległości, nazwa pułku została zmieniona na 7 Pułk Piechoty Legionów. Z III batalionem 7 Pułku Józef Janiszewski brał udział w odparciu ataku wojsk czeskich na Śląsk Cieszyński. Następnie uczestniczy w ofensywie skierowanej przeciw wojskom ukraińskim w Galicji Wschodniej. W sierpniu 1919 pułk zostaje przemieszczony na północ i uczestniczy w walkach nad Dźwiną i zdobyciu Dyneburga. Jako adiutant batalionu Józef Janiszewski walczył w kontrofensywie majowej Frontu Litewsko-Białoruskiego nad Berezyną. W czerwcu 1920 pułk został przeniesiony na front południowo-wschodni (okolice Równego) w celu opóźnienie ofensywy armii konnej Budionnego. W sierpniu 1920 plutonowy Józef Kalasanty Janiszewski zostaje skierowany do Wielkopolskiej Szkoły Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy[5].
Zwolniony z wojska w 1921 został zweryfikowany jako podporucznik rezerwy piechoty. Zamieszkał w Felicjanowie koło Święcian[6] i założył rodzinę. W 1925 powołany do służby czynnej i mianowany z dniem 1 marca tego roku porucznikiem piechoty, służył w 1 kompanii ckm 84 pułku piechoty. Od 1 kwietnia 1930 oficer wywiadu Korpusu Ochrony Pogranicza, w Batalionach „Żytyń”, „Sienkiewicze” i w Dowództwie KOP. Awansowany 1 stycznia 1933 na kapitana piechoty[7]. Od 1937 był adiutantem 26 pułku piechoty[8]. W marcu 1939 był dowódcą plutonu łączności tego pułku[9].
Po wybuchu wojny 1939 pierwszy rzut pułku został przetransportowany w okolice Warszawy i walczył w obronie stolicy. Z nadwyżek rezerwistów zorganizowano 2 improwizowane bataliony, które włączyły się do obrony Lwowa. Prawdopodobnie z nimi przybył do Lwowa Józef Janiszewski, który od 15 września sprawował funkcję oficera informacyjnego Oddziału II Dowództwa Grupy Obrony Lwowa. 22 września miasto zostało oddane Armii Czerwonej. Warunki kapitulacji zapewniały wolność osobistą oficerów. Sowieci złamali warunki kapitulacji. Józef Janiszewski trafił wraz z innymi oficerami do niewoli sowieckiej. Wywieziono ich do obozu jenieckiego w Starobielsku[10], skąd w kwietniu i maju 1940 byli przewożeni do siedziby NKWD w Charkowie i tam zabijani strzałem w tył głowy[11]. Grzebano ich w bezimiennych mogiłach zbiorowych w Piatichatkach[10], gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie[12]. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod poz. 3965[10].
10 lutego 1923 ożenił się z Melanią z Czumakowów (ur. 1903[13]), z którą miał córkę Alinę (ur. 1924)[7]. Żona i córka zostały deportowane w głąb ZSRR. Do Polski wróciły w 1946. Brat żony – Paweł Czumakow-Czumakowski (1895–1940), porucznik rezerwy Wojska Polskiego i przodownik Policji Państwowej, został zamordowany przez NKWD w Twerze[14].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Niepodległości – 4 lutego 1932 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[15]
- Krzyż Walecznych[16]
- Srebrny Krzyż Zasługi[16]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918-1921[10]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[10]
- Medal 10 Rocznicy Wojny Niepodległościowej
- Odznaka za Rany i Kontuzje z trzema gwiazdkami
- Odznaka II Brygady Legionów Polskich
- Odznaka Pamiątkowa Więźniów Ideowych
Upamiętnienie
5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień majora[17]. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007, w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie znajdował się grób symboliczny Józefa Kalasantego Janiszewskiego, który powstał staraniem jego bratanka, Józefa Janiszewskiego (kwatera 92-5-5,6)[18]. Tablica pamiątkowa została usunięta w 2018.
W ramach programu „Katyń… ocalić od zapomnienia”[19] 16 marca 2025 przy kościele świętego Wojciecha Biskupa i Męczennika w Wiązownie został posadzony Dąb Pamięci Józefa Kalasantego Janiszewskiego.
Przypisy
- ↑ Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego [online], geneteka.genealodzy.pl [dostęp 2025-03-16].
- ↑ Józef Kalasanty Janiszewski | Fundacja 100 [online], fundacja100.pl [dostęp 2024-11-24].
- ↑ Antoni Janiszewski | Fundacja 100 [online], fundacja100.pl [dostęp 2025-03-16].
- ↑ Karta Ewidencyjna. Przebieg służby do 1 listopada 1918, Akta Personalne 1918-1939, AP 6077+5786+5855 CAW Wojskowe Biuro Historyczne, 1920, rubryka 17 [dostęp 2022-11-19].
- ↑ Karta Ewidencyjna. Przebieg służby po 1 listopada 1918, Akta Personalne 1918-1939, AP 6077+5786+5855 CAW Wojskowe Biuro Historyczne, 1920, rubryka 23 [dostęp 2022-11-19].
- ↑ Tymczasowa Karta Zwolnienia do Rezerwy, Akta Personalne 1918-1939, AP 6077+5786+5855 CAW Wojskowe Biuro Historyczne, 21 października 1921, s. 1 [dostęp 2022-11-19].
- 1 2 Karta Likwidacyjna. Akta Personalne 1918-1939, AP 6077+5786+5855 CAW Wojskowe Biuro Historyczne, 1 września 1932, x [dostęp 2022-11-19].
- ↑ 26 Pułk Piechoty [online], Nowy Kurier Galicyjski, 22 grudnia 2015 [dostęp 2024-11-17].
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 579.
- 1 2 3 4 5 Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. 183.
- ↑ Małgorzata Grupa, Dowody wydobyte z ziemi : nazwiska oficerów Wojska Polskiego odczytane na dokumentach i przedmiotach wydobytych podczas prac archeologiczno-ekshumacyjnych w Charkowie w latach 1995-1996, ROPWiM, 2001, s. 35, 816388 [dostęp 2024-11-15].
- ↑ Księga Cmentarna Charkowa 2003 ↓, s. LXXIV.
- ↑ Geneteka baza Polskiego Towarzystwa Genealogicznego [online], geneteka.genealodzy.pl [dostęp 2024-11-22].
- ↑ OCALIĆ OD ZAPOMNIENIA..., ipn.gov.pl, Gdańsk 2020, s. 13 [dostęp 2024-11-20].
- ↑ M.P. z 1932 r. Nr 29, poz. 35 (ISAP).
- 1 2 Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 41.
- ↑ Decyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.
- ↑ Cmentarz Stare Powązki: JÓZEF JANISZEWSKI, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [dostęp 2024-11-16].
- ↑ Katyń... ocalić od zapomnienia [online].
Bibliografia
- Józef Sitko: Zarys historji wojennej 2-go Pułku Piechoty Legjonów. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, s. 6-14. [dostęp 2024-11-23].
- Ferdynand Markiewicz: Zarys historji wojennej 7-go pułku piechoty legionów. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1928, s. 6-16. [dostęp 2024-11-22].
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Jerzy Ciesielski, Zuzanna Gajowniczek, Grażyna Przytulska, Wanda Krystyna Roman, Zdzisław Sawicki, Robert Szczerkowski, Wanda Szumińska: Charków. Księga Cmentarna Polskiego Cmentarza Wojennego. Jędrzej Tucholski (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza RYTM, 2003. ISBN 83-916663-5-2.