Józef Michalik

Józef Michalik

Józef Michalik (2014)
Numine Tuo Domine Mocą Twoją Panie
Kraj działania	Polska
Data i miejsce urodzenia	20 kwietnia 1941 Zambrów
Data i miejsce śmierci	3 maja 2026 Przemyśl
Arcybiskup metropolita przemyski
Okres sprawowania	1993–2016
Przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski
Okres sprawowania	2004–2014
Wyznanie	katolicyzm
Kościół	rzymskokatolicki
Inkardynacja	diecezja łomżyńska
Prezbiterat	23 maja 1964
Nominacja biskupia	1 października 1986
Sakra biskupia	16 października 1986

Józef Michalik (ur. 20 kwietnia 1941 w Zambrowie, zm. 3 maja 2026 w Przemyślu) – polski duchowny rzymskokatolicki, biskup diecezjalny zielonogórsko-gorzowski w latach 1986–1993 (do 1992 gorzowski), arcybiskup metropolita przemyski w latach 1993–2016, wiceprzewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1999–2004, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 2004–2014, wiceprzewodniczący Rady Konferencji Episkopatów Europy w latach 2011–2014.

Urodził się 20 kwietnia 1941 w Zambrowie^[1] jako trzecie dziecko Dominika, urzędnika magistratu, i Wiktorii z Karpińskich^[2]. W 1958 ukończył tamtejsze liceum ogólnokształcące^[3]. W latach 1958–1964 odbył studia filozoficzno-teologiczne w Wyższym Seminarium Duchownym w Łomży^[4.1]. Święceń prezbiteratu udzielił mu 23 maja 1964 w katedrze łomżyńskiej^[5] miejscowy biskup diecezjalny Czesław Falkowski^[6]. Inkardynowany został do diecezji łomżyńskiej^[6]. W latach 1965–1969 odbył studia w zakresie teologii dogmatycznej na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie zakończone uzyskaniem licencjatu. Studia kontynuował w latach 1969–1972 na Papieskim Uniwersytecie Świętego Tomasza z Akwinu w Rzymie, gdzie uzyskał doktorat na podstawie dysertacji Kościół i jego reforma według Andrzeja Frycza Modrzewskiego^[2]. W tym czasie odbył również studium indywidualne w Papieskim Instytucie Archeologii Chrześcijańskiej^[4.1].

W latach 1964–1965 pracował jako wikariusz w Parafii św. Anny w Jelonkach^[4.1]. W trakcie studiów w Warszawie świadczył pomoc duszpasterską w Parafii Opatrzności Bożej^[1]. Po powrocie do diecezji łomżyńskiej ze studiów w Rzymie był w latach 1973–1975 wicekanclerzem kurii biskupiej, a w latach 1973–1978 referentem ds. środków przekazu i redaktorem miesięcznika diecezjalnego „Rozporządzenia Urzędowe Łomżyńskiej Kurii Diecezjalnej”. W latach 1973–1978 prowadził zajęcia z teologii dogmatycznej, homiletyki, kaznodziejstwa praktycznego, fonetyki i języka włoskiego w Wyższym Seminarium Duchownym w Łomży. W 1978 został skierowany do pracy w Papieskiej Radzie ds. Świeckich, w której w 1985 objął stanowisko kierownika Biura Sekcji Młodzieżowej. Brał udział w przygotowaniach Światowego Zgromadzenia Młodzieży w Rzymie w 1985 oraz I Światowego Dnia Młodzieży w 1986. Ponadto w latach 1978–1986 sprawował urząd rektora Papieskiego Kolegium Polskiego^[4.1]. Pracował również w Komitecie ds. Rodziny w trakcie przygotowań synodu o rodzinie^[7]. W 1979 otrzymał godność prałata honorowego Jego Świątobliwości^[2].

1 października 1986 papież Jan Paweł II^[4.2] prekonizował go biskupem diecezjalnym diecezji gorzowskiej^[8]. Święcenia biskupie otrzymał 16 października 1986 w Bazylice św. Piotra w Rzymie^[1]. Udzielił mu ich Jan Paweł II w asyście kardynała Eduarda Francisca Pironia, przewodniczącego Papieskiej Rady ds. Świeckich, i kardynała Henryka Gulbinowicza, arcybiskupa metropolity wrocławskiego^[6]. Na swoje zawołanie biskupie przyjął słowa Numine Tuo Domine (Mocą Twoją Panie)^[1]. Diecezję gorzowską objął kanonicznie 20 października 1986^[9], a ingres do Katedry Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Gorzowie Wielkopolskim odbył 30 listopada 1986^[4.1]. 25 marca 1992 w wyniku reorganizacji struktur diecezjalnych w Polsce został pierwszym biskupem diecezjalnym zielonogórsko-gorzowskim^[1][9]. W diecezji gorzowskiej zapoczątkował Diecezjalne Dni Młodych, utworzył Instytut Formacji Świeckich w Gorzowie Wielkopolskim oraz stowarzyszenie „Przyjaciół Paradyża”, ustanowił dom rekolekcyjny w Zielonej Górze, diecezjalny Ośrodek Rehabilitacyjno-Rekolekcyjny dla chorych i niepełnosprawnych w Strychach oraz oddział Towarzystwa Pomocy im. Brata Alberta w Gorzowie Wielkopolskim, przygotował koronację obrazu Matki Bożej Rokitniańskiej w 1989, a także utworzył diecezjalne Radio Gorzów^[2].

17 kwietnia 1993 Jan Paweł II mianował go arcybiskupem metropolitą przemyskim^[1]. 20 kwietnia 1993 kanonicznie przejął archidiecezję^[2], a 2 maja 1993 odbył ingres do Bazyliki Archikatedralnej Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny i św. Jana Chrzciciela w Przemyślu^[4.3]. Paliusz odebrał 29 czerwca 1993 w Bazylice św. Piotra w Rzymie^[4.4]. W 1994 zainicjował Archidiecezjalne Dni Młodzieży i ustanowił Stowarzyszenie Rodzin Katolickich Archidiecezji Przemyskiej, w 1996 powołał archidiecezjalną Akcję Katolicką, w 1998 ustanowił archidiecezjalne radio Fara, a w 1999 stację opieki Caritas w Bolestraszycach^[2]. W latach 1995–1999 przeprowadził 29. synod archidiecezjalny^[2], a w 1995 archidiecezjalny Kongres Rodzin^[4.4]. Utworzył kapituły kolegiackie: w 2003 w Przeworsku, a w 2005 w Krośnie^[2]. W 1997 podejmował w Dukli papieża Jana Pawła II podczas jego podróży apostolskiej do Polski^[4.4]. 30 kwietnia 2016 papież Franciszek przyjął jego rezygnację z obowiązków arcybiskupa metropolity przemyskiego^[10][11]. Do 11 maja 2016, kiedy jego następca Adam Szal kanonicznie objął urząd, pełnił funkcję administratora apostolskiego archidiecezji^[12].

W ramach Konferencji Episkopatu Polski był w latach 1987–2004 przewodniczącym Komisji ds. Duszpasterstwa Akademickiego. Pełnił również funkcje przewodniczącego Komisji ds. Akcji Katolickiej, Komisji ds. Konstytucji Rzeczypospolitej i Rady ds. Polonii i Polaków za Granicą^[7]. Był także wiceprzewodniczącym Komisji ds. Duszpasterstwa Ogólnego oraz Komisji ds. Duszpasterstwa Świeckich^[13]. W 1999 został wiceprzewodniczącym Konferencji Episkopatu Polski^[14]. W latach 2004–2014 przez dwie kadencje pełnił funkcję przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski^[15]. Został referentem ds. Biskupów Emerytów^[16].

We wrześniu 2005 w Fuldzie podpisał wspólnie z przewodniczącym Konferencji Episkopatu Niemiec kardynałem Karlem Lehmannem oświadczenie biskupów polskich i niemieckich, wydane z okazji 40. rocznicy listu biskupów polskich do biskupów niemieckich. Natomiast w sierpniu 2009 podpisał wspólnie z kolejnym przewodniczącym Konferencji Episkopatu Niemiec arcybiskupem Robertem Zollitschem oświadczenie w 70. rocznicę wybuchu II wojny światowej^[2]. W czerwcu 2005 w trakcie mszy świętej na Placu Marszałka Józefa Piłsudskiego w Warszawie, kończącej III Kongres Eucharystyczny, wraz z kardynałem Lubomyrem Huzarem, zwierzchnikiem Ukraińskiej Cerkwi greckokatolickiej, odmówił modlitwę pojednania. Następnie biskupi obydwu obrządków wydali list pasterski, w którym apelowali do wiernych o wzajemne przebaczenie i pojednanie^[7]. W sierpniu 2012 na Zamku Królewskim w Warszawie wraz z Cyrylem I, patriarchą moskiewskim i całej Rusi, podpisał przesłanie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego i Kościoła katolickiego wzywające do pojednania między narodami polskim i rosyjskim^[17]. W czerwcu 2013 w siedzibie Sekretariatu Konferencji Episkopatu Polski w Warszawie wraz ze Swiatosławem Szewczukiem, zwierzchnikiem Ukraińskiej Cerkwi greckokatolickiej, Mieczysławem Mokrzyckim, przewodniczącym Konferencji Episkopatu Rzymskokatolickiego Ukrainy, oraz Janem Martyniakiem, arcybiskupem metropolitą przemysko-warszawskim Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, podpisał deklarację z apelem o pojednanie między narodami polskim i ukraińskim^[18].

W latach 1994–2004 był przewodniczącym Komisji ds. Laikatu w Radzie Konferencji Episkopatów Europy^[7]. Jako przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski został członkiem Rady Konferencji Episkopatów Europy, a w latach 2011–2014 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Rady^[19][20]. W 1989 został konsultorem Papieskiej Rady ds. Świeckich. W latach 1990–2008 był członkiem Kongregacji ds. Biskupów. Uczestniczył w grupie roboczej Sekretariatu Synodu Biskupów, mającej za zadanie przygotowanie Synodu Europejskiego w 1991^[7].

Uczestniczył w Synodach Biskupów na temat Europy (1999), posługi biskupów we współczesnym Kościele i świecie (2001) i nowej ewangelizacji (2012)^[2].

Konsekrował biskupów pomocniczych przemyskich: Adama Szala (2000), Mariana Rojka (2006) i Stanisława Jamrozka (2013), a także biskupa diecezjalnego zamojsko-lubaczowskiego Wacława Depę (2006). Był współkonsekratorem podczas sakr biskupa pomocniczego zamojsko-lubaczowskiego Mariusza Leszczyńskiego (1998), biskupa pomocniczego warszawskiego Michała Janochy (2015) i biskupa pomocniczego przemyskiego Krzysztofa Chudzia (2020)^[6].

Zmarł 3 maja 2026 w Przemyślu^[21]. 9 maja 2026 został pochowany w podziemiach przemyskiej bazyliki archikatedralnej^[22].

Nadano mu honorowe obywatelstwo: Krosna (1998)^[23], Łańcuta (1999)^[19], Zambrowa (2003)^[3], Przemyśla (2007)^[24], gminy Krasiczyn (2010)^[25] oraz Jarosławia (2011)^[26]. Otrzymał także odznakę honorową „Zasłużony dla Województwa Podkarpackiego” (2014)^[27].

W 2012 przyznano mu tytuł doktora honoris causa Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie^[28].

Otrzymał ponadto nagrodę „Bliźniemu swemu” przyznaną przez Towarzystwo św. Brata Alberta (2001)^[19], Medal Polonia Mater Nostra Est (2002)^[29], Nagrodę im. ks. bp. Romana Andrzejewskiego za rok 2013^[30], tytuł Deo et Patriae deditus Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (2013)^[2], Nagrodę Pojednania im. bł. Ks. Emiliana Kowcza (2014)^[31], medal Bene Merenti Polskiego Towarzystwa Teologicznego (2020)^[32]. Telewizja Rzeszów i lokalny dziennik „Super Nowości” przyznały mu tytuł Człowieka Roku 1998 Polski Południowo-Wschodniej^[19].

W 2007 został włączony do Konfraterni Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika^[19].

• Józef Michalik na stronie archidiecezji przemyskiej. [dostęp 2024-10-05].
• Serwis przewodniczącego Konferencji Episkopatu Polski Józefa Michalika (arch.). [dostęp 2019-01-09].
• Józef Michalik na stronie Konferencji Episkopatu Polski [dostęp 2024-10-05].
• Józef Michalik [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2010-11-22]  (ang.).
• Józef Michalik w katalogu Biblioteki Narodowej. [dostęp 2019-06-26].