Jerzy Wiatr
| Data i miejsce urodzenia |
17 września 1931 |
|---|---|
| Minister edukacji narodowej | |
| Okres |
od 7 lutego 1996 |
| Przynależność polityczna | |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Odznaczenia | |
Jerzy Józef Wiatr (ur. 17 września 1931 w Warszawie) – polski polityk, socjolog, politolog i nauczyciel akademicki, działacz komunistyczny w okresie PRL, profesor nauk humanistycznych, poseł na Sejm I, II i III kadencji, w latach 1996–1997 minister edukacji narodowej. Ojciec Sławomira Wiatra.
Życiorys
Wykształcenie i działalność zawodowa
Syn Wilhelma (zastrzelonego w 1943) i Zofii z domu Jankowskiej. Absolwent szkoły średniej im. Józefa Poniatowskiego w Warszawie[1]. W 1954 ukończył studia na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. W 1957 obronił doktorat, w 1961 habilitował się. W 1967 i 1976 otrzymywał tytuły profesora nadzwyczajnego i zwyczajnego w zakresie nauk humanistycznych.
W latach 1951–1958 i 1969–1980 był zatrudniony na Uniwersytecie Warszawskim[2]. Był m.in. kierownikiem Zakładu Socjologii Polityki Instytutu Socjologii UW. Od 1958 do 1968 kierował Katedrą Socjologiczną Wojskowej Akademii Politycznej im. Feliksa Dzierżyńskiego[2]. Od 1959 do 1965 wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim[2]. Od 1965 do 1969 był wicedyrektorem Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk[2]. Od 1964 do 1967 i od 1976 do 1979 pełnił funkcję prezesa zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych[2]. Od 1975 do 1977 był dyrektorem Instytutu Socjologii, a 1977 do 1980 dziekanem Wydziału Nauk Społecznych UW[2]. W latach 1979–1982 zajmował stanowisko wiceprezesa International Political Science Association[2]. Gościnnie wykładał m.in. na University of Michigan, University of British Columbia i University of Manchester. W 2007 objął funkcję rektora Europejskiej Wyższej Szkole Prawa i Administracji w Warszawie, którą sprawował do 2013[2].
Działalność polityczna
W latach 1948–1957 należał do Związku Młodzieży Polskiej[2], pod koniec lat 40. był instruktorem zarządu stołecznego ZMP[3]. W 1949 wstąpił do PZPR, której członkiem był do momentu jej rozwiązania w 1990. Pełnił funkcję członka komitetu uczelnianego partii na UW[4]. Był członkiem powołanego po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego Zespołu Partyjnych Socjologów przy KC PZPR[5]. Od 1981 do 1984 był dyrektorem Instytutu Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu KC PZPR. W 1981 został członkiem komisji KC PZPR powołanej dla wyjaśnienia przyczyn i przebiegu konfliktów społecznych w dziejach Polski Ludowej[6], a także wchodził w skład Komisji Nauki i Oświaty KC PZPR[7]. W 1989 brał udział w obradach Okrągłego Stołu po stronie rządowej. W lipcu tego samego roku zaangażował się w działalność Ruchu 8 Lipca, w którym był członkiem zespołu koordynacyjno-redakcyjnego, mającego za zadanie opracowanie programu i statutu nowej partii reprezentującej nurt demokratycznego socjalizmu[8]. W październiku 1989 wszedł w skład centralnej komisji zjazdowej PZPR, która przygotowywała dokumenty programowe i organizacyjne na ostatni zjazd partii[9].
W 1991 został członkiem prezydium rady naczelnej Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej[4]. W latach 1991–1997 sprawował mandat posła na Sejm I i II kadencji. Dołączył do Sojuszu Lewicy Demokratycznej, zasiadał w komisji etyki tego ugrupowania[10].
Od lutego 1996 do października 1997 pełnił funkcję ministra edukacji narodowej z ramienia SLD w rządzie Włodzimierza Cimoszewicza. Wprowadził jako eksperta do ministerstwa znanego seksuologa Zbigniewa Lwa-Starowicza, co spotkało się to z protestami ze strony części nauczycieli i rodziców oraz Kościoła katolickiego. Podczas wizyty na Uniwersytecie Jagiellońskim na dziedzińcu Collegium Medicum został obrzucony surowymi jajami[11].
W 2001 przez kilka miesięcy był posłem III kadencji; mandat uzyskał w miejsce Danuty Waniek.
Odznaczenia i wyróżnienia
W 1996 został odznaczony przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[12]. Wyróżniony także Krzyżem Kawalerskim (1974), Krzyżem Oficerskim (1979) i Krzyżem Komandorskim (1988) tego orderu, Złotym Krzyżem Zasługi (1963), Brązowym, Srebrnym i Złotym Medalem Za Zasługi dla Obronności Kraju oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej[4]. W 2011 otrzymał Kowadło Kuźnicy[1].
Publikacje
- Naród i państwo: socjologiczne problemy kwestii narodowej (KiW, 1969)
- Polska – nowy naród. Proces formowania się socjalistycznego narodu polskiego (tom 198 serii Omega, Warszawa 1971)
- Socjologia stosunków politycznych (PWN, 1977)
- Społeczeństwo. Wstęp do socjologii systematycznej (PWN, 1979)
- Drogi do wolności: polityczne mechanizmy rozwoju krajów postkolonialnych (IPM-L KC PZPR, 1982)
- Socjologia wojska (MON, 1982)
- Marksistowska teoria rozwoju społecznego (PWN, 1983)
- Marksizm i polityka (seria Biblioteka Studiów nad Marksizmem, KiW, 1987)
- Socjologia wielkiej przemiany (KAP, 1999)
- Socjaldemokracja wobec wyzwań XXI wieku (Scholar, 2000)
- Socjologia polityki (Scholar, 2002)
- Refleksje o polskim interesie narodowym (IFiS PAN, 2004)
- Europa pokomunistyczna – przemiany państw i społeczeństw po 1989 roku (Scholar, 2006)
Przypisy
- 1 2 Daniela Tratkiewicz, Kowadło dla prof. Jerzego Wiatra [online], kuznica.org.pl, 2 czerwca 2011 [dostęp 2025-08-27].
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ryszard Stemplowski, Zrzeszenie Studentów Polskich w socjalizmie państwowym 1950–1973, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2018, s. 25, ISBN 978-83-7383-935-9.
- ↑ Dane osoby z katalogu kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL [online], katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2026-06-14].
- 1 2 3 Kto jest kim w polityce polskiej, Warszawa: PAI, 1993, s. 311, ISBN 83-223-2645-9.
- ↑ Socjologowie poza PZPR i w PZPR, „Informacja Bieżąca PTS”, Nr 87, grudzień 2008, s. 28.
- ↑ „Trybuna Robotnicza”, Nr 177, 4 września 1981, s. 2.
- ↑ Skład Komisji Komitetu Centralnego PZPR, „Trybuna Ludu”, Nr 189, 14 sierpnia 1981, s. 3.
- ↑ Zbigniew Siemiątkowski, Czym był Ruch 8 Lipca [online], 11 czerwca 2001 [dostęp 2026-08-09].
- ↑ Uchwała w sprawie powołania Centralnej Komisji Zjazdowej, „Trybuna Ludu”, Nr 242, 17 października 1989, s. 3.
- ↑ Szynalski może stanąć przed komisją etyki SLD [online], wp.pl, 13 stycznia 2005 [dostęp 2019-05-27].
- ↑ Nie wiadomo, kto rzucał jajami [online], rp.pl, 30 sierpnia 1996 [dostęp 2019-05-27].
- ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 września 1996 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1997 r. Nr 6, poz. 46 (ISAP)).
Bibliografia
- Posłowie III kadencji: Jerzy Wiatr [online], sejm.gov.pl [dostęp 2019-05-27].
- Prof. zw. dr hab. Jerzy Józef Wiatr, [w:] archiwalna baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI PIB) [dostęp 2019-05-27].
- ISNI: 0000000081653820
- VIAF: 92877744
- LCCN: n78095382
- GND: 119529165
- NDL: 00527313
- BnF: 121520693
- SUDOC: 030018315
- NKC: jn20010602078
- NTA: 067843697
- BIBSYS: 90349891
- CiNii: DA02793514
- PLWABN: 9810582802905606
- NUKAT: n94003445
- J9U: 987007274690905171
- PTBNP: 246665
- LNB: 000081248
- CONOR: 37812323
- LIH: LNB:tLY;=Bv
- WorldCat: E39PBJkHtmFypKpyDWpFfBtdwC

