Jerzy Wiatr

Jerzy Wiatr
Data i miejsce urodzenia

17 września 1931
Warszawa

Minister edukacji narodowej
Okres

od 7 lutego 1996
do 31 października 1997

Przynależność polityczna

Sojusz Lewicy Demokratycznej

Poprzednik

Ryszard Czarny

Następca

Mirosław Handke

Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal „Za zasługi dla obronności kraju”Srebrny Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Brązowy Medal „Za zasługi dla obronności kraju” Medal Komisji Edukacji Narodowej

Jerzy Józef Wiatr (ur. 17 września 1931 w Warszawie) – polski polityk, socjolog, politolog i nauczyciel akademicki, działacz komunistyczny w okresie PRL, profesor nauk humanistycznych, poseł na Sejm I, II i III kadencji, w latach 1996–1997 minister edukacji narodowej. Ojciec Sławomira Wiatra.

Życiorys

Wykształcenie i działalność zawodowa

Syn Wilhelma (zastrzelonego w 1943) i Zofii z domu Jankowskiej. Absolwent szkoły średniej im. Józefa Poniatowskiego w Warszawie[1]. W 1954 ukończył studia na Wydziale Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego. W 1957 obronił doktorat, w 1961 habilitował się. W 1967 i 1976 otrzymywał tytuły profesora nadzwyczajnego i zwyczajnego w zakresie nauk humanistycznych.

W latach 1951–1958 i 1969–1980 był zatrudniony na Uniwersytecie Warszawskim[2]. Był m.in. kierownikiem Zakładu Socjologii Polityki Instytutu Socjologii UW. Od 1958 do 1968 kierował Katedrą Socjologiczną Wojskowej Akademii Politycznej im. Feliksa Dzierżyńskiego[2]. Od 1959 do 1965 wykładał na Uniwersytecie Jagiellońskim[2]. Od 1965 do 1969 był wicedyrektorem Instytutu Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk[2]. Od 1964 do 1967 i od 1976 do 1979 pełnił funkcję prezesa zarządu głównego Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych[2]. Od 1975 do 1977 był dyrektorem Instytutu Socjologii, a 1977 do 1980 dziekanem Wydziału Nauk Społecznych UW[2]. W latach 1979–1982 zajmował stanowisko wiceprezesa International Political Science Association[2]. Gościnnie wykładał m.in. na University of Michigan, University of British Columbia i University of Manchester. W 2007 objął funkcję rektora Europejskiej Wyższej Szkole Prawa i Administracji w Warszawie, którą sprawował do 2013[2].

Działalność polityczna

W latach 1948–1957 należał do Związku Młodzieży Polskiej[2], pod koniec lat 40. był instruktorem zarządu stołecznego ZMP[3]. W 1949 wstąpił do PZPR, której członkiem był do momentu jej rozwiązania w 1990. Pełnił funkcję członka komitetu uczelnianego partii na UW[4]. Był członkiem powołanego po wprowadzeniu w Polsce stanu wojennego Zespołu Partyjnych Socjologów przy KC PZPR[5]. Od 1981 do 1984 był dyrektorem Instytutu Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu KC PZPR. W 1981 został członkiem komisji KC PZPR powołanej dla wyjaśnienia przyczyn i przebiegu konfliktów społecznych w dziejach Polski Ludowej[6], a także wchodził w skład Komisji Nauki i Oświaty KC PZPR[7]. W 1989 brał udział w obradach Okrągłego Stołu po stronie rządowej. W lipcu tego samego roku zaangażował się w działalność Ruchu 8 Lipca, w którym był członkiem zespołu koordynacyjno-redakcyjnego, mającego za zadanie opracowanie programu i statutu nowej partii reprezentującej nurt demokratycznego socjalizmu[8]. W październiku 1989 wszedł w skład centralnej komisji zjazdowej PZPR, która przygotowywała dokumenty programowe i organizacyjne na ostatni zjazd partii[9].

W 1991 został członkiem prezydium rady naczelnej Socjaldemokracji Rzeczypospolitej Polskiej[4]. W latach 1991–1997 sprawował mandat posła na Sejm I i II kadencji. Dołączył do Sojuszu Lewicy Demokratycznej, zasiadał w komisji etyki tego ugrupowania[10].

Od lutego 1996 do października 1997 pełnił funkcję ministra edukacji narodowej z ramienia SLD w rządzie Włodzimierza Cimoszewicza. Wprowadził jako eksperta do ministerstwa znanego seksuologa Zbigniewa Lwa-Starowicza, co spotkało się to z protestami ze strony części nauczycieli i rodziców oraz Kościoła katolickiego. Podczas wizyty na Uniwersytecie Jagiellońskim na dziedzińcu Collegium Medicum został obrzucony surowymi jajami[11].

W 2001 przez kilka miesięcy był posłem III kadencji; mandat uzyskał w miejsce Danuty Waniek.

Odznaczenia i wyróżnienia

W 1996 został odznaczony przez prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[12]. Wyróżniony także Krzyżem Kawalerskim (1974), Krzyżem Oficerskim (1979) i Krzyżem Komandorskim (1988) tego orderu, Złotym Krzyżem Zasługi (1963), Brązowym, Srebrnym i Złotym Medalem Za Zasługi dla Obronności Kraju oraz Medalem Komisji Edukacji Narodowej[4]. W 2011 otrzymał Kowadło Kuźnicy[1].

Publikacje

  • Naród i państwo: socjologiczne problemy kwestii narodowej (KiW, 1969)
  • Polska – nowy naród. Proces formowania się socjalistycznego narodu polskiego (tom 198 serii Omega, Warszawa 1971)
  • Socjologia stosunków politycznych (PWN, 1977)
  • Społeczeństwo. Wstęp do socjologii systematycznej (PWN, 1979)
  • Drogi do wolności: polityczne mechanizmy rozwoju krajów postkolonialnych (IPM-L KC PZPR, 1982)
  • Socjologia wojska (MON, 1982)
  • Marksistowska teoria rozwoju społecznego (PWN, 1983)
  • Marksizm i polityka (seria Biblioteka Studiów nad Marksizmem, KiW, 1987)
  • Socjologia wielkiej przemiany (KAP, 1999)
  • Socjaldemokracja wobec wyzwań XXI wieku (Scholar, 2000)
  • Socjologia polityki (Scholar, 2002)
  • Refleksje o polskim interesie narodowym (IFiS PAN, 2004)
  • Europa pokomunistyczna – przemiany państw i społeczeństw po 1989 roku (Scholar, 2006)

Przypisy

  1. 1 2 Daniela Tratkiewicz, Kowadło dla prof. Jerzego Wiatra [online], kuznica.org.pl, 2 czerwca 2011 [dostęp 2025-08-27].
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ryszard Stemplowski, Zrzeszenie Studentów Polskich w socjalizmie państwowym 1950–1973, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar, 2018, s. 25, ISBN 978-83-7383-935-9.
  3. ↑ Dane osoby z katalogu kierowniczych stanowisk partyjnych i państwowych PRL [online], katalog.bip.ipn.gov.pl [dostęp 2026-06-14].
  4. 1 2 3 Kto jest kim w polityce polskiej, Warszawa: PAI, 1993, s. 311, ISBN 83-223-2645-9.
  5. ↑ Socjologowie poza PZPR i w PZPR, „Informacja Bieżąca PTS”, Nr 87, grudzień 2008, s. 28.
  6. ↑ „Trybuna Robotnicza”, Nr 177, 4 września 1981, s. 2.
  7. ↑ Skład Komisji Komitetu Centralnego PZPR, „Trybuna Ludu”, Nr 189, 14 sierpnia 1981, s. 3.
  8. ↑ Zbigniew Siemiątkowski, Czym był Ruch 8 Lipca [online], 11 czerwca 2001 [dostęp 2026-08-09].
  9. ↑ Uchwała w sprawie powołania Centralnej Komisji Zjazdowej, „Trybuna Ludu”, Nr 242, 17 października 1989, s. 3.
  10. ↑ Szynalski może stanąć przed komisją etyki SLD [online], wp.pl, 13 stycznia 2005 [dostęp 2019-05-27].
  11. ↑ Nie wiadomo, kto rzucał jajami [online], rp.pl, 30 sierpnia 1996 [dostęp 2019-05-27].
  12. ↑ Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 września 1996 r. o nadaniu orderu (M.P. z 1997 r. Nr 6, poz. 46 (ISAP)).

Bibliografia