Junikowo

Junikowo
Osiedle
Ilustracja
Centrum historycznego Junikowa – ul. Junikowska/Bełchatowska, szkoła
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Aglomeracja

poznańska

Miasto

Poznań

Zarządzający

Paweł Rosada[1]

Powierzchnia

5,29 km²

Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość


8837
1670,51 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 61

Tablice rejestracyjne

PO, PY

SIMC

0969468

Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Junikowo”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Junikowo”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Junikowo”
Ziemia52°23′15″N 16°50′48″E/52,387500 16,846667[2]
Teren historycznej wsi (ul. Junikowska)
Kościół św. Andrzeja Boboli
Pozostałości tzw. Kolonii (ul. Krośnieńska)
Typowa jednorodzinna zabudowa Junikowa (ul. Ścinawska)

Junikowo – część miasta Poznania, a zarazem jednostka obszarowa Systemu Informacji Miejskiej (SIM) oraz osiedle administracyjne w zachodnim obszarze miasta.

Położenie i obiekty

Dominuje tu zabudowa jednorodzinna.

Ważniejsze obiekty:

Na Junikowie od 2001 roku istnieje drużyna piłkarska Szturm Junikowo Poznań (A-klasa).

Nazwa

Najstarszy prawdopodobny zapis dotyczący Junikowa pochodzi z 1287 r. W roku tym książę Przemysł II, późniejszy król Polski, nadał kapitule kościoła katedralnego w Poznaniu swoją wieś, zwaną pospolicie Janicovo – („hereditatem seu villam Capituli nostri, lanicovo vulgariter nominatum”). Pierwszy pewny zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1408 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Vnykowo”, 1500 „Vnykow”, 1510 „Junykowo, Ianykowo”, 1565 „Unikowo”[3].

Po drugim rozbiorze Polski w 1793, w okresie zaborów, Prusacy nazywali miejscowość niemiecką nazwą Lenzingen[4].

Historia

Obecna część miasta Poznań o nazwie Junikowo była w średniowieczu osobną wsią leżącą 5 kilometrów od Starego Rynku w Poznaniu, która w wyniku procesów urbanizacyjnych, podobnie jak inne miejscowości w okolicy, została wchłonięta przez miasto. Miejscowość historycznie związana jest z Wielkopolską, istnieje co najmniej od początku XV wieku i ma średniowieczną metrykę[5].

Według legendy pierwsza lokalizacja wsi miała miejsce bliżej centrum Poznania, ale zamieszkiwali ją ludzie bezbożni, większość czasu spędzający w karczmie, za co spotkała ich kara. Zatrzęsła się ziemia, a wieś wpadła w rozpadlinę, która potem stała się stawem[6].

Początkowo wieś była własnością kościelną należącą do kapituły poznańskiej. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1508 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1508 i w 1510 odnotowana jako wieś należąca do parafii Komorniki[3].

XV wieczny opis wsi oraz jej najbliższej okolicy odnotowano w akcie lokacyjnym wsi z 1408. Mówi on o tym, że kapituła poznańska; ze względu na długotrwałe spustoszenie swej wsi Junikowo, sprzedaje za kwotę 11 grzywien groszy praskich sołectwo unikowskie opatrznemu oraz pracownikowi – kmieciowi Wawrzyńcowi synowi Marcina oraz sołtysowi z Krzyżewnik (obecnie to Krzyżowniki) w parafii Tulce, na południowy wschód od miasta Poznania. Nowy sołtys wsi otrzymał dwa łany położone na błocie pomiędzy łąką młynarza, z tyłu za dworem, poniżej wsi Rudnicze, obok wielkiego lasu i między drogą z Poznania do młyna junikowskiego i leżącego przy borze. Sołtys otrzymał także gaj na swoich łanach, łąkę na 3 małe wozy kmiece, zagrodnika, kowala oraz karczmarza, od których mógł pobierać czynsz; 1/3 kar sądowych, a także dano mu zezwolenie do hodowli owiec pod warunkiem, że nie będzie czynił nikomu szkody przy ich wypasie. Sołtys Wawrzyniec uzyskał także zezwolenie do polowania na zające, kwiczoły (łac „quisculi”) i inne ptaki, a także prawo do połowu ryb w strudze pomiędzy topolą i borem. Do obowiązków sołtysa należała służba kapitule na koniu wartości dwóch grzywien według zwyczaju sołtysów wsi kapitulnych o swoim koszcie oraz wydatkach, jednak nie dalej niż 8 mil od Junikowa. Alienacje (czyli odłączenie) i zastaw sołectwa nastąpiła za zgodą kapituły. Wieś otrzymała prawo średzkie i po upływie wolnizny, której długości nie podano, kmiecie junikowscy mieli płacić z każdego łana po 13 skudów groszy praskich, oraz w naturze po 30 jaj i 4 kury, zagrodnicy po 3 grosze i 2 kury, a karczmarze po 8 gr i 2 kury[3].

W 1473 komisarze króla polskiego Kazimierza IV Jagiellończyka rozgraniczyli okoliczne dziedziny: wieś królewską Ławica, opuszczoną wieś Ławiczkę oraz Junikowo wieś kapituły poznańskiej, poczynając od kopca narożnego wspomnianej wsi usypali 30 kopców aż do tzw. wielkiej drogi biegnącej z Poznania do Międzyrzecza. W 1500 odnotowano, że granice ze wszystkimi sąsiadami były spokojne, a z Górczynem nie były dobrze oznaczone i wymagały poprawy. W 1509 odnotowano we wsi młyn zbożowy. W 1509 natomiast „staw niemały, młyn dobry, może przynieść rocznie 2 małdraty mąki, jeśliby mielił bez przerwy; granice są dobre, a jedynie z Górczynem nie ma kopcy, co wymaga poprawy. W 1528 wspomniano duży staw rybny. W 1531 wspomniano bagno na 3 stajania, młyn, a także odnotowano, że potrzebne jest ustalenie granic Górczyna z wsiami Plewiska, Skórzewo, Ławica, Rudnicze „bo role są bardzo podorane”[3].

Wieś duchowna Janikowo, własność kapituły poznańskiej, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[7].

Aż do roku 1796 Junikowo stanowiło uposażenie kapituły. W wyniku drugiego rozbioru Polski majątek kapituły uległ konfiskacie, został znacjonalizowany i przeszedł na własność państwa pruskiego. Na przełomie 1831/1832 nastąpiło uwłaszczenie chłopów. Około 1880 Junikowo składało się ze wsi właściwej (okolice obecnej ulicy Junikowskiej) oraz kolonii Rudnicze (liczyło wtedy 37 domów i 328 mieszkańców: 297 katolików i 31 protestantów[8.1]). Z tego okresu pochodzi wzmianka, że na terenie folwarku Junikowo (obecnie w tym miejscu znajduje się kościół) znajdowała się gorzelnia oraz młyn wodny. W 1906 r. folwark (58 ha) został sprzedany komisji kolonizacyjnej za 360 000 marek. Komisja kolonizacyjna podzieliła majątek na jednohektarowe działki. Na działkach wybudowano (z pieniędzy komisji kolonizacyjnej) 3-4 izbowe prymitywne domy oraz zabudownia gospodarcze. Większą część działek przydzielono niemieckim urzędnikom pracującym w Poznaniu. W tym też czasie wybudowano jednoizbową ewangelicką szkołę oraz niewielki cmentarz (obecna ul. Jawornicka). Aby umożliwić urzędnikom niemieckim dojazd do pracy, uruchomiono przystanek kolejowy Junikowo[8.2]. W tym czasie dał się zaznaczyć wyraźny podział osady na trzy części:

  • Starą Wieś – wzdłuż obecnej ul. Junikowskiej,
  • Kolonię – wzdłuż obecnej ul. Krośnieńskiej,
  • tzw. Osiedle – przy ul. Grunwaldzkiej.

Ponadto przy obecnej ul. Cmentarnej do dziś istnieje niewielkie skupisko domów dawniej nazywane Bożą Wolą[8.3].

W okresie międzywojennym większość Niemców sprzedała swoje majątki. Od tego czasu datuje się przyspieszony rozwój Junikowa. II wojna światowa zakończyła się w tym rejonie 27 stycznia 1945 wyparciem Niemców[9]. W szybkim tempie przywrócono tu polskie nazwy ulic, ze szczególnym uwzględnieniem imion wywodzących się od nazw miejscowości łużyckich (np. Budziszyńska lub Miśnieńska)[10].

W 1948 r. na terenie byłego placu ćwiczeń wojskowych utworzono cmentarz oraz wybudowano linię tramwajową łączącą Junikowo z centrum miasta. 28 czerwca 1956 o godz. 16.00, podczas Powstania Poznańskiego, zaatakowano miejscowy VIII Komisariat MO. 60 osób zdobyło wtedy 19 sztuk broni i amunicję[8.4].

Obszar Junikowa do 1990 r. należał do dzielnicy Grunwald.

W 1992 r. utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Poznań-Junikowo[11]. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 r. przyłączono do obszaru Junikowa cmentarz miejski Junikowo, las na północ od ulicy Chryzantemowej, tereny na północ od ul. Smoluchowskiego[12]. Rada Osiedla Junikowo wydaje czasopismo lokalne „Gazeta Junikowska”.

Kapliczki i krzyże

Przed II wojną światową na terenach Junikowa i Rudniczego istniało dziewięć kapliczek i krzyży przydrożnych. Obecnie pozostały dwa krzyże i jedna figura – pozostałe zostały zniszczone podczas metodycznej akcji przeprowadzonej przez Niemców:

  • ul. Junikowska, przed domem piekarza Edwarda Styzy – prosty krzyż kamienny, zniszczony,
  • ul. Junikowska/Grunwaldzka – ceglana, otynkowana kapliczka maryjna z parkanem i figurką z 1910, fundator – sołtys Ludwik Nowak, z tyłu mogiła powstańców 1846, zniszczona przez policjanta Giesego,
  • przy gospodarstwie Egona Kremera – figura św. Józefa z maja 1914, fundacja hrabiny Potockiej z Będlewa, zniszczona, przechowana i przywrócona w 1945, potem przeniesiona na ul. Junikowską,
  • ul. Sieradzka/Grunwaldzka – drewniany krzyż, upadł podczas wichury w 1904, naprawiony i ponownie zniszczony przez Niemców,
  • w rejonie Fortu VIII – murowana kapliczka św. Marii Magdaleny, zniszczona w nocy z 7 na 8 grudnia 1939 (legenda głosiła, że w tym miejscu straszy),
  • ul. Paczkowska/Świdnicka – betonowy pomnik Najświętszego Serca Jezusowego ze składek społecznych, wykonawcą był Wojciech Tritt, poświęcenie 15 sierpnia 1935, zniszczony,
  • ul. Wołowska/Fabianowska – krzyż drewniany z 1869 upamiętniający mord rabunkowy na księdzu Ignacym Cwojdzińskim, ścięty siekierami w 1940 lub 1941, po wojnie zrekonstruowany,
  • nad Skórzynką w Rudniczem – krzyż drewniany z XIX wieku, w 1933 przeniesiony, ocalał w czasie wojny,
  • ul. Bełchatowska/Sieradzka/Krośnieńska – betonowy Pomnik Wdzięczności w kształcie Miecza Chrobrego z fundacji lokalnego koła Stronnictwa Narodowego, rozebrany w 1940 przy odmowie wykonania tego zadania przez jeńców angielskich z pobliskiej budowy,
  • ul. Grunwaldzka/Wołczyńska – figura Serca Jezusowego ufundowana przez Cecylię Witkowską w 1947 w podziękowaniu za uratowanie syna podczas wojny[8.5].

Cmentarze

Oprócz jednego z dwóch największych cmentarzy w mieście – cmentarza junikowskiego – na terenie Junikowa funkcjonował też nieistniejący cmentarz ewangelicki. W 1938, przy ul. Junikowskiej, pomiędzy kościołem a torowiskami kolejowymi, odkryto szczątki kosynierów z 1846, pochowanych we wcześniejszym grobie ofiar epidemii cholery z I połowy XIX wieku. Kości zmarłych na tę chorobę, wraz ze szczątkami kosynierów, pochowano przy kapliczce na ul. Grunwaldzkiej (obecnie poszerzona ul. Grunwaldzka). 25 listopada 2011, podczas przebudowy torowiska tramwajowego, skrzynię z kośćmi spod dawnej kapliczki odnaleziono i zabezpieczono[8.6].

Podczas walk o Poznań w 1945 żołnierzy radzieckich chowano na przyfrontowym cmentarzu na narożniku ulic Grunwaldzkiej i Grotkowskiej (potem powstał tam sam spożywczy). Już w 1945 ciała przeniesiono na Cytadelę. Od ul. Krośnieńskiej do Lasku Marcelińskiego ciągnął się w latach 1944–1945 niemiecki rów przeciwczołgowy, nazywany Panzergrab, do którego wrzucano żołnierzy niemieckich. Wielu z nich spoczywa tam do dziś, np. w 2011 wykopano szczątki 40 żołnierzy podczas budowy biurowca Pixel[8.7].

Sołtysi

Junikowscy sołtysi po 1832 (uwłaszczenie rolników, sołtys wybieralny):

  • Jan Szymczak,
  • Szymon Andrzejak vel Andrzejewski (do 19 października 1860),
  • Ludwik Nowak (19 października 1860 – 1 kwietnia 1913),
  • Andrzej Czyż (1918 – 1923),
  • Antoni Banach (1923 – 1935),
  • Walenty Gałęski (1935 – 1936),
  • Jan Kujawiak (1936 – 1939),
  • Karl Holz (narzucony Bürgermeister, 1939 – 1940, do przyłączenia Junikowa do Poznania)[8.8].

Adres rady osiedla

Adres rady osiedla
Szkoła Podstawowa nr 54, ul. Małoszyńska 38, 60-176 Poznań[1]

Komunikacja

Na Junikowie znajdują się dwie pętle tramwajowe oraz jedna autobusowa: Budziszyńska, Junikowo, Junikowo PKM. Swoje trasy kończą tu tramwaje linii 1, 6, 13 i 15, a także autobusy linii 122, 177, 715, 716, 727 i 803 oraz nocne 214, 224, 257[13]. Na granicy Junikowo/Plewiska znajduje się przystanek kolejowy Poznań Junikowo.

Zobacz też

Przypisy

  1. 1 2 Osiedle Junikowo – Osiedla – Poznan.pl [online], poznan.pl [dostęp 2020-12-15] (pol.).
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 47621.
  3. 1 2 3 4 Chmielewski 1982 ↓, s. 37-38.
  4. ↑ Junikowo(Lenzingen): cmentarz ewangelicki » Cyfrowe Lapidarium Poznania [online], Cyfrowe Lapidarium Poznania [dostęp 2025-12-02].
  5. ↑ Chmielewski 1988 ↓, s. 97-98.
  6. ↑ Krzysztof Kwaśniewski, Poznańskie legendy i nie tylko, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 2005, s. 108, ISBN 83-7177-346-3.
  7. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 14.
  8. Ewaryst Czabański, Z kart historii Junikowa, Poznań: Pomost, 2013, ISBN 978-83-89789-16-7, OCLC 876478068.
    1. ↑ S. 37.
    2. ↑ S. 11–13.
    3. ↑ S. 12–13.
    4. ↑ S. 100–101.
    5. ↑ S. 19–23.
    6. ↑ S. 33–35.
    7. ↑ S. 28–32.
    8. ↑ S. 113–114.
  9. ↑ Wiktoria Hetmańska, W partyjnej kuźni przy ulicy Matejki, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 76, ISBN 83-232-0322-9.
  10. ↑ Ignacy Kaczmarek, W służbie administracji miasta, w: red. Tadeusz Świtała, Trud pierwszych dni. Poznań 1945. Wspomnienia Poznaniaków, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1970, s. 119, ISBN 83-232-0322-9.
  11. ↑ Uchwała Nr LVII/300/92 Rady Miejskiej Poznania z dnia 9 czerwca 1992 r. w sprawie powołania Osiedla Poznań-Junikowo.
  12. ↑ Uchwała Nr LXXVI/1107/V/2010 Rady Miasta Poznania z dnia 31 sierpnia 2010 r. ws. zmiany granicy Osiedla Junikowo w ramach reformy funkcjonalnej jednostek pomocniczych w Poznaniu (Dz. Urz. Woj. Wielkopolskiego z 2010 r., Nr 226, poz. 4171).
  13. ↑ https://www.ztm.poznan.pl/assets/Uploads/2023.10.10MapaBUSTRAM.pdf

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.