Justyn Męczennik

Święty
Justyn Męczennik
Ἰουστῖνος ὁ Μάρτυρ
męczennik
Szukający drogocennej perły
Ilustracja
Fresk przedstawiający Justyna, autorstwa Teofana Kreteńczyka (ok. 1546)
Data i miejsce urodzenia

ok. 100
Flawia Neapolis

Data i miejsce śmierci

ok. 165/167
Rzym

Przyczyna śmierci

ścięcie mieczem

Czczony przez

Kościół katolicki,
Cerkiew prawosławną

Wspomnienie

1 czerwca (kat.)
14 czerwca (praw. według kal. greg.)

Atrybuty

księga, krzyż

Patron

filozofów

Iustini opera, 1636

Justyn Męczennik, Justyn Filozof, święty Justyn (stgr. Ἰουστῖνος ὁ Μάρτυρ, łac. Iustinus philosophus, cs. Му́ченик Иусти́н Филосо́ф; ur. ok. 100 we Flawii Neapolis, zm. ok. 165/167 w Rzymie) – filozof i apologeta tworzący w języku greckim. Wyznawał poglądy millenarystyczne. Zaliczony został do najstarszych pisarzy starochrześcijańskich, męczennik, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego.

Życiorys

Urodził się około 100 roku we Flawii Neapolis w pogańskiej rodzinie[1.1]. W młodości szukał drogi filozoficznej w różnych szkołach (pitagorejskiej, platońskiej, stoickiej i perypateckiej), jednak bezskutecznie[1.1]. Podczas pobytu nad morzem spotkał starszego człowieka, który zwrócił jego uwagę na Stary Testament i Jezusa, przez co Justyn zainteresował się chrześcijaństwem[1.1]. W wieku 33 lat przyjął chrzest i zaczął wędrować, by upowszechniać wiarę i naukę o Chrystusie[1.1]. W Rzymie założył szkołę, której późniejszym absolwentem był Tacjan Syryjczyk[1.1]. Justyn zwalczał nauki Marcjona i Krescensa, a przez tego ostatniego został oskarżony i skazany na śmierć z polecenia prefekta Juniusza Rustyka[1.2]. Został ścięty mieczem ok. 165 albo 167 roku w Rzymie[1.3][2].

Twórczość i poglądy

Justyn był płodnym pisarzem, jednak spośród wielu dzieł, zachowały się tylko dwie „Apologie” i „Dialog z Żydem Tryfonem”[1.3].

Pierwsza „Apologia” składa się z 68 rozdziałów i zapisana około 150 roku[1.3]. Justyn skierował ją do cesarza Antoninusa Piusa[1.3]. Poruszył w niej kwestie odpowiedzi na zarzuty pogaństwa i podkreślenia zalet chrześcijaństwa[1.3]. Ponadto opisał sakrament chrztu, liturgię i życie społeczne wiernych[1.3]. Domagał się także zaprzestania prześladowań pod groźbą sądu Bożego[1.3]. Druga „Apologia” składa się z 15 rozdziałów i została skierowana do rzymskiego senatu[1.3]. Początkowo miała być uzupełnieniem pierwszej części, a bezpośrednią przyczyną jej napisania było skazanie trzech chrześcijan na śmierć[1.3]. Ponownie odpowiedział na zarzuty pogan, wyjaśniał sens cierpienia i ponownie apelował o zaprzestanie prześladowań[1.3].

„Dialog z Żydem Tryfonem” został napisany po 132 roku, składa się ze 142 rozdziałów i jest najstarszą, zachowaną apologią chrześcijańską[1.3]. Dzieło jest traktatem na podstawie rozmowy z Żydem wypędzonym z Palestyny, która miała miejsce w Efezie[1.3]. Justyn zawarł w nim elementy autobiograficzne, opisując własną drogę do chrześcijaństwa[1.4]. Zaznaczył sposób postrzegania Starego Testamentu przez chrześcijan, usprawiedliwił cześć Jezusa i tłumaczył, że to Chrystus jest oczekiwanym przez proroków Mesjaszem[1.5]. Zauważył również, że czas masowych nawróceń z judaizmu na chrześcijaństwo minął bezpowrotnie[3].

Jest autorem koncepcji Objawienia, która dostrzega w przed i poza-chrześcijańskich naukach filozofów (np. Sokrates) obecność Słowa Bożego – Logosu[1.5]. Uważał, że między filozofią a religią nie ma sprzeczności, a wszyscy ludzie szukający prawdy są na drodze do chrześcijaństwa[1.5]. Jako jeden z pierwszych zainteresował się mariologią, podkreślając dziewictwo Maryi oraz stosując korelację Maria – Ewa oraz Jezus – Adam[1.5]. Był pierwszym ojcem Kościoła, który potwierdził cześć aniołów[1.5].

Kult

Wspomnienie liturgiczne św. Justyna obchodzone jest w Kościele katolickim 1 czerwca[2], natomiast Cerkiew prawosławna wspomina męczennika 1/14 czerwca[a], tj. 14 czerwca według kalendarza gregoriańskiego[4].

Ikonografia

W ikonografii święty przedstawiany jest jako niewysoki mężczyzna z jasnokasztanową brodą oraz charakterystyczną białą chustą wokół szyi. W lewej dłoni trzyma zwój pisma, prawą błogosławi. W sztuce zachodniej najczęściej spotykane jest jego wyobrażenie, gdy wręcza cesarzowi Hadrianowi swoją Apologię[4].

Patronat

Święty Justyn jest patronem filozofów[5].

Zobacz też

Uwagi

Przypisy

  1. Marek Starowieyski, Jan Szymusiak: Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Poznań: Święty Wojciech Dom Medialny, 2022. ISBN 978-83-8065-459-4. (pol.).
    1. 1 2 3 4 5 s. 573
    2. ↑ s. 573-574
    3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 s. 574
    4. ↑ s. 574-575
    5. 1 2 3 4 5 s. 575
  2. 1 2 Święty Justyn, męczennik. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2026-04-29]. (pol.).
  3. ↑ Jan Wierusz-Kowalski: Wczesne chrześcijaństwo I-X wiek. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1985, s. 40. ISBN 83-03-00985-0. (pol.).
  4. 1 2 Jarosław Charkiewicz: Justyn Filozof (166). cerkiew.pl. [dostęp 2026-04-29]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
  5. ↑ Święty Justyn. Fundacja Opoka. [dostęp 2026-04-29]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.