Kadzyń

Kadzyń

część wsi
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	śremski
Gmina	Dolsk
Część miejscowości	Ostrowieczno
Wysokość	80 m n.p.m.
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	63-140[1]
Tablice rejestracyjne	PSE
SIMC	0582410
Położenie na mapie gminy Dolsk Kadzyń
Położenie na mapie Polski Kadzyń
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Kadzyń
Położenie na mapie powiatu śremskiego Kadzyń
51°59′56″N 17°07′12″E/51,998889 17,120000[2]

Kadzyń – część wsi Ostrowieczno (dawniej osobna wieś), w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie śremskim, w gminie Dolsk.

Wieś położona 3,2 km na wschód od Dolska przy drodze powiatowej nr 4080 z Dolska do Książa Wielkopolskiego przez Błażejewo i Włościejewki. We wsi znajduje się skrzyżowanie z drogą powiatową nr 4085 z Nowieczka do Księginek^[3].

Pierwotnie miejscowość związana była z Wielkopolską. Do XVIII wieku była osobną, samodzielną wsią, która później stała się północną częścią Ostrowieczna. Istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1398 gdzie odnotowano ją pod nazwą „Kedzin”, 1422 „Kadzen”, 1426 „Cadzeyn”, 1439 „Cadzem”, 1581 „Kadzin”^[4].

Od nazwy wsi pochodzi polskie odmiejscowe nazwisko szlacheckiego rodu Kadzyńskich, dawnych posiadaczy miejscowości^[4].

Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do wielkopolskiej szlachty z lokalnego rodu Kadzyńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1467 odnotowano ją w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1581 należała do parafii Dolsk^[4].

Pierwszy zachowany zapis o miejscowości pochodzi z 1398 I odnotowuje Czewleja Kedzińskiego szlachcica i właściciela wsi. W latach 1422-1426 odnotowano Mikołaja Samsona z Kadzynia zwanego też Mikołajem Kadzeńskim. W latach 1426-1428 wspomniano jego syna Jana Samsona z Kadzynia oraz Jana Szamszulewicza zastawnika części wsi. W latach 1428-1448 wspomniany został Paweł, Paszek dziedzic z Kadzynia i noszący odmiejscowe nazwisko zapisywane w wóch formach Kadzeński i Kadzyński. W 1477 odnotowana została Jadwiga wdowa po Paszku Kadzeńskim^[4].

W 1457 mąż Małgorzaty z Kadzynia, Piotr ze wsi Czechel w powiecie kaliskim zapisał jej na częściach tej wsi po 50 grzywien posagu oraz wiana. W latach 1465-1467 źródła historyczne odnotowały Macieja Kadzeńskiego uznawanego przez historyków za syna Paszka Kadzyńskiego i Katarzyny Jedleckiej. W 1467 Maciej na połowie dziedzictwa kadzyńskiego zapisał swojej żonie Katarzynie Jedleckiej noszącej odmiejscowe nazwisko od wsi Jedlcze w powiecie kaliskim (obecnie to wieś Jedlce-Stara Wieś) po 70 grzywien posagu i wiana. W 1477 Macieja Kadzeńskiego wspomniano jako zmarłego, z informacją, że był wujem Wojciecha Mieniszewskiego ze wsi Mieniszewo w powiecie kaliskim (obecnie to Miniszew)^[4].

W 1523 wieś uwolniona została od czynszu rocznego na rzecz kapituły poznańskiej. W 1548 w toku wykupu wójtostwa w mieście biskupim Dolsk biskup poznański Jakub Dziaduski polecił dotychczasowemu wójtowi szlachcicowi Mikołajowi Dąbrowskiemu, aby zapłacił 103 grzywien szlachcicowi Janowi Kadzyńskiemu^[4].

Historyczne źródła odnotowały zwykłych mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów społecznych. W 1434 Mikołaj pleban w Kunowie toczył proces sądowy z Sułkiem kmieciem z Trąbina. Kmieć ten zwożąc mu zboże pobrane w ramach dziesięciny z Nowca, Błożejewa, z folwarku w Kadzyniu oraz od kmieci w Trąbinie, otrzymać miał w ramach zapłaty za pracę słomę, a zabierając wszystką słomę nie oddał plebanowi wszystkiego ziarna. Pozwany kmieć zaprzeczał, że miał zwozić tylko w zamian za słomę i przyznał, że pobrał 6 korczyków (łac. „chori”) żyta i trzy ćwiertnie grochu^[4].

Zachowały się także zapisy dotyczące wsi w historycznych księgach podatkowych, pochodzące z XVI i XVII wieku. W 1530 miał miejsce pobór z dwóch łanów. W 1563 pobrano podatki z 3,5 łana. W 1581 miał miejsce pobór z 3 łanów oraz od 4 zagrodników. W 1610 we wsi odnotowano folwark oraz 3 łany kmiece^[4].

Wieś Kadzin położona była w 1581 w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim^[5]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

W 1725 właścicielem Kadzynia został Bogusław Bojanowski. Jego syn Aleksander w 1766 nabył jezioro Ostrowieczno, a w 1781 wieś o tej nazwie. Wtedy zapewne połączył oba majątki i Kadzeń został folwarkiem należącym do Ostrowieczna. Kolejny z rodu Bojanowskich Franciszek, zmuszony trudnościami finansowymi wystawił majątek na licytacji. Nabył go 20 lipca 1868 na tzw. Subchaście śremski kupiec Meyer Reisner za 70 500 talarów. W 1894 syn Meyera, Siegmund Reisner sprzedał Ostrowieczno z folwarkiem Kadzyń, pruskiej Komisji Kolonizacyjnej, która rozparcelowała majątki przekazując ziemie niemieckim kolonistom.

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. II (I-Ł), hasło: „Kadzyń”. Wrocław: Ossolineum, 1988, s. 103-104.

• Kadzyń, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .