Mszczyczyn

Mszczyczyn
wieś
ilustracja
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

śremski

Gmina

Dolsk

Liczba ludności (2006)

350

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

63-140[1]

Tablice rejestracyjne

PSE

SIMC

0582344

Położenie na mapie gminy Dolsk
Mapa konturowa gminy Dolsk, na dole znajduje się punkt z opisem „Mszczyczyn”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Mszczyczyn”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Mszczyczyn”
Położenie na mapie powiatu śremskiego
Mapa konturowa powiatu śremskiego, blisko dolnej krawiędzi znajduje się punkt z opisem „Mszczyczyn”
Ziemia51°56′13″N 17°05′17″E/51,936944 17,088056[2]

Mszczyczyn (pol. hist. „Mszczyczyno” [3]) – wieś w Polsce, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie śremskim, w gminie Dolsk[4][5].

Położenie

Wieś położona 6 km na południe od Dolska, przy drodze powiatowej nr 4093[6], przy kanale Obry.

Historia

Miejscowość istniała co najmniej od drugiej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwotnie miała inną formę nazwy – „Mszczyczyno”. Jeden z wczesnych zachowanych zapisów nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1421 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Mssziczino”, 1428 „Mschyczyno, Mschycino”, 1429 „Msczyczyno, Mschyczino, Msyczyno, Msycyno, Msyczino, Msczino”, 1470 „Msczyschyno”, 1471 „Mszyczyno”, 1503 „Mszyczino”, 1514 „Msziczino”[3].

Wieś była początkowo własnością szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Mszczyczyńskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1469 odnotowano ją w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1564 leżała w parafii Dolsk[3].

Pierwsze zapisy odnotowujące miejscowość oraz ich mieszkańców pochodzą z zachowanych piętnastowiecznych zapisów procesów sądowych. W 1405 w dokumentach wieś odnotowano pod nazwą Mszcziczinska[7]. W latach 1426-1432 odnotowany został Mikołaj z Mszczyczyna, Mszczyczyński. W 1430 toczył proces z Wojciechem z Góry, a w 1432 pod nazwiskiem Kolnicki, które przyjął od miejscowości Kolno, zapowiedział przed sądem ziemskim swe dziedziny Mszczyszyn, Kolnice oraz Lgotę. W 1428 Jan z Mszczyczyna był winny Katarzynie kuśnierce z Poznania 1,5 grzywny oraz kolejne 3 grzywny[3].

W latach 1428-1430 wspomniany został Henryk z Mszczyczyna, zwany także od Wyszakowa Wyszakowskim. W latach 1428-1429 toczył on proces z Hinczką Międzychodzkim i zobowiązał się go uwolnić od 4 grzywien bez jednego wiardunku poręki wobec Dziersława z Szelejewa. W sądzie zastępił go Adam z Ostrowieczna. W 1429 winien jest Janowi Jarosławskiemu jedną kopę groszy. W 1429 Henryka z Mszczyszyna zastąpił w sądzie Hinczka Międzychodzki. W 1429 wystąpił w procesie z Mikołajem Kolnickim uzyskując prawo do robocizn wszystkich kmieci w Mszczyczynie. Zgodnie z dokumentem, jaki dał Henrykowi ich pan; Kolnicki miał też uzyskać uwolnienie (łac. „debet exbrigare”) Henryka od ekskomuniki z powodu nie płacenia opłaty zwanej meszne. W 1429 z Mszczyczyna Wyszakowski zawarł ugodę z Mikołajem Kolnickim w ramach, której Kolnicki miał mu zapłacić 10 grzywien za szkody, a Henryk może spokojnie siedzieć w Mszczyczynie do św. Wojciecha czyli do 23 kwietnia 1430 i korzystać z pastwisk oraz drewna na opał. Poręczył za niego jego brat Marcin Krzyżanowski noszący odmiejscowe nazwisko od miejscowości Krzyżanowo. Zobowiązał się on, że unieważni wszystkie pozwy i wyroki, jakie obciążały dobra Henryka w Mszczyczynie. W 1430 Henryk z Mszczyczyna Wyszakowski toczył proces z kmieciem mszczyczyńskim Janem o robocizny wartości 2 grzywien[3].

W początku XVI wieku we wsi zdarzył się cud religijny. W 1511 zanotowano zeznanie w sprawie cudownego obrazu NMP w bazylice filipinów stojącej na Święta Górze koło Gostynia. Według zachowanego zapisu „przed dwoma laty przybyła młynarka do młyna wodnego w Mszczyczynie, który nabyła drogą zamiany. Gdy przyjechała i wyładowywała rzeczy z wozu, zginął jej chłopiec, którego znalazła martwego pod kołem młyńskim. Zaczęła się modlić wraz z mężem przez całą noc i zaniosła chłopca do cudownego obrazu, a chłopiec ożył” [3].

W XV i XVI wieku odnotowano także imiennie mieszkańców wsi z niższych stanów. W 1421 wspomniany został Piotr młynarz z Mszczyczyna toczący proces z kanonikiem katedry poznańskiej Florianem. W 1430 odnotowany został kmieć Jan z Mszczyczyna, a w 1511 młynarka z Mszczyczyna. W 1528 wspomniano kmieci Macieja Wełnianka i Stananisława Kokoszkę, z których każdy siedział na jednym łanie. W 1584 odnotowany został kmieć Wojciech Ciosonek[3].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1530 w miejscowości miał miejsce pobór podatków od trzech łanów oraz 3 grosze od karczmy. W 1563 pobrano podatki od 5 łanów oraz od dwóch młynów wodnych o dwóch kołach wodnych. W 1564 pobrano dziesięcinę z dwóch łanów. W latach 1580-1583 w Mszczyczynie Jan Grabowski (recte Grabowiecki) posiadał 3 łany, Maciej Lubiatowski dwa łany, Jan Włostowski dwa łany. W 1581 miał miejsce pobór podatków z działu Jana Grabowieckiego od 4 półłanków, 4 zagrodników, rataja, najemnego robotnika od pługa, owczarza który miał 18 owiec. Z działu Jana Włostowskiego pobrano opłaty od 2 łanów, 3 zagrodników, jednego komornika, oraz od owczarza, który miał 25 owiec oraz od młyna walnika o dwóch kołach wodnych[3].

Wieś szlachecka Mscziczino położona była w 1581 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[8].

W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Zabytki

W Mszczyczynie znajduje się prawnie chroniony[9], zabytkowy park krajobrazowy o powierzchni 6,28 ha z XVIII wieku, w nim znajdują się m.in. dęby szypułkowe o obwodach do 500 cm oraz stanowisko lilli złotogłów. W parku znajduje się neobarokowy dwór z 1889 r[10]. Na skraju parku położony jest neobarokowy dwór z 1889, rozbudowany w 1924, elewację frontową ozdabia piętrowy ryzalit zamknięty szczytem z naczółkiem[11].

Integralne części wsi

Integralne części wsi Mszczyczyn[4][5]
SIMCNazwaRodzaj
0582367Hubyczęść wsi

Osoby urodzone w Mszczyczynie

  • Sebastian Grabowiecki (1543-1607) - dyplomata, duchowny, pełnił misje dyplomatyczne za czasów króla Zygmunta Augusta, był sekretarzem Stefana Batorego[11]
  • Mieczysław Bukowiecki (1869-1931) - tytularny generał brygady Wojska Polskiego
  • Tomasz Paul (1880–1939) – major piechoty Wojska Polskiego, kawaler Virtuti Militari

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 798 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 84095.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 Gąsiorowski 1992 ↓, s. 216-218.
  4. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  5. 1 2 Rejestr TERYT. Jednostki podziału terytorialnego (TERC). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2023-07-18].
  6. ↑ Powiatowy Zarząd Dróg w Śremie: Wykaz dróg powiatowych. [dostęp 2009-07-06].
  7. ↑ Krzysztof Budzyń. Informator historyczny. „Śremski Notatnik Historyczny”. 1, s. 5-11, 2008. Śrem: PH Bin Com. ISSN 1899-4237.
  8. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 64.
  9. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie [online], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 31 marca 2026 [dostęp 2015-09-21].
  10. ↑ Dolsk. W: Zbigniew Szmidt: Atrakcje turystyczne ziemi śremskiej. Śrem: Śremski Ośrodek Wspierania Małej Przedsiębiorczości, 2001, s. 31. ISBN 83-910942-7-8.
  11. 1 2 Zbigniew Szmidt: Powiat Śremski, przewodnik turystyczny. Śrem: Unia Gospodarcza Regionu Śremskiego - ŚOWMP, 2010, s. 25-29.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.