Karol VII Walezjusz

Karol VII Zwycięski

Król Francji
Okres	od 21 października 1422 do 22 lipca 1461
Poprzednik	Karol VI Szalony
Następca	Ludwik XI Wytrwały
Dane biograficzne
Dynastia	Walezjusze
Data i miejsce urodzenia	22 lutego 1403 Paryż
Data i miejsce śmierci	22 lipca 1461 Mehun-sur-Yèvre
Ojciec	Karol VI Szalony
Matka	Izabela Bawarska
Żona	Maria Andegaweńska
Dzieci	Ludwik XI Walezjusz Karol de Berry

Karol VII, zwany Zwycięskim (le Victorieux, ur. 22 lutego 1403 w Paryżu, zm. 22 lipca 1461 w Mehun-sur-Yèvre) – król Francji w latach 1422–1461 (koronowany w 1429), z dynastii Walezjuszów. Syn Karola VI Szalonego i Izabeli Wittelsbach, córki Stefana III, księcia Bawarii. Brat dwóch królowych Anglii: Izabeli i Katarzyny.

Jako piąty syn króla Karola VI, młody Karol nie był przewidziany do dziedziczenia tronu Francji. Jednak jego starsi bracia umierali bezdzietnie w bardzo młodym wieku. Jeszcze przed jego narodzeniem zmarli jego dwaj najstarsi bracia, obaj noszący imię Karol (pierwszy w 1386, drugi w 1400 r.). Kolejny z braci, Ludwik, zmarł w roku 1415, a czwarty, Jan, w 1417 r. Po jego śmierci Karol pozostał jedynym żyjącym synem swojego ojca. Jako następca tronu przyjął tytuł delfina Francji. Otrzymał również tytuły księcia de Berry i Turenii, hrabiego Poitiers i Ponthieu.

14-letni Karol został od razu rzucony w wir wielkiej polityki. Jego ojciec cierpiał na chorobę psychiczną i od lat pogrążony był w obłędzie. O władzę nad Francją walczyły dwa nienawidzące się stronnictwa – armaniaków (popieranych przez delfina) i Burgundczyków. Od 1415 r. Francja była najeżdżana przez króla Anglii Henryka V, który rościł sobie prawa do korony francuskiej. Cieszył się on sympatią stronnictwa Burgundczyków.

Już w maju 1418 r. delfin Karol musiał uciekać z Paryża przed wojskami księcia Burgundii Jana bez Trwogi. Wkrótce jednak rozpoczęły się rozmowy między stronnictwami, które miały na celu przywrócić pokój w królestwie. W lipcu 1419 r. Karol i Jan spotkali się na moście w Pouilly niedaleko Melun i tam zawarli porozumienia. Do następnego spotkania doszło 10 września tegoż roku na moście w Montereau. Książę Burgundii został wówczas zamordowany przez dworzan Karola, którzy pomścili w ten sposób swojego dawnego pana, księcia Ludwika Orleańskiego, zamordowanego na rozkaz Jana w 1407 r. Wydarzenie to zaprzepaściło ostatnią szansę na pokój we Francji. Wojna domowa rozgorzała na nowo, a nowy książę Burgundii, Filip III Dobry, otwarcie poparł Anglików.

W swoich młodzieńczych latach Karol był uważany za odważnego dowódcę. Jako delfin tylko raz prowadził armię w polu. Ubrany był w trójkolorowy strój (czerwono-biało-niebieski), a jego znakiem heraldycznym była zaciśnięta dłoń trzymająca obnażony miecz. Podczas tej kampanii musiał jednak zrezygnować z bitwy z Anglikami. Największy cios spadł na delfina w 1420 r. Jego matka, królowa Izabela, podpisała w imieniu swojego niezrównoważonego psychicznie męża traktat w Troyes, który to wydziedziczał jego (delfina) (królowa ogłosiła, że jest nieślubnym dzieckiem) i przekazywał tron Francji siostrze Karola, Katarzynie, która poślubiła Henryka V.

Zagrożony Karol uciekł na dwór Jolanty Aragońskiej, która udzieliła schronienia delfinowi i ożeniła go ze swoją córką, Marią.

Król Karol VI zmarł w 1422 r. Dla stronnictwa armaniaków delfin został królem jako Karol VII. Karol był jednak nadal tytułowany delfinem, a przeciwnicy nazywali go „królem z Bourges”, gdzie mieścił się dwór Karola. Na mocy traktatu w Troyes królem Francji okrzyknięty został kilkumiesięczny król Anglii, Henryk VI (Henryk V zmarł w sierpniu 1422 r.). Anglicy i ich stronnicy kontrolowali terytoria północnej Francji wraz z Paryżem. Wpływy stronników delfina sięgały tylko do Loary.

Działania wojny stuletniej trwały więc nadal, ale sukcesy odnosili tylko Anglicy. Spychali oni stronników Karola coraz bardziej na południe. W stronnictwie armaniaków zapanował marazm, który udzielił się także Karolowi. Nieliczne próby przeciwdziałania operacjom angielskim kończyły się porażkami. Karol rozważał nawet możliwość ucieczki na Półwysep Iberyjski i pozostawienie Francji na łasce Anglików. Kiedy w październiku 1428 r. Anglicy oblegli Orlean, ostatnią twierdzę armaniaków na północ od Loary, wydawało się, że dni „króla z Bourges” są policzone.

Rok później, w 1429 r., na dworze Karola pojawiła się Joanna d’Arc, dziewczyna ze wsi Domrémy-la-Pucelle na pograniczu Szampanii i Lotaryngii. Twierdziła ona, że przemówił do niej Bóg, który nakazał jej wyrzucić Anglików z Francji. 10 marca Joanna przybyła do zamku Chinon, gdzie rezydował Karol, spędzając czas na dworskich zabawach. Według legendy Karol, chcąc poddać Joannę próbie, postawił na swoim miejscu jednego z dworzan, a sam ukrył się między sługami. Joanna rozpoznała go jednak i powiedziała: Idź do Reims, szlachetny delfinie, tam będziesz namaszczony i koronowany, tam staniesz się namiestnikiem Pana Niebios i królem Francji.

Karol dał się przekonać słowom Joanny i powierzył jej dowództwo nad wojskami, które wyruszyły na odsiecz Orleanowi. Wyprawa zakończyła się nieoczekiwanym sukcesem. 8 maja 1429 r. Anglicy odstąpili od Orleanu. W ciągu miesiąca Francuzi oczyścili z Anglików dolinę Loary. 17 lipca 1429 r. w zdobytym mieście Reims Karol VII został koronowany na króla Francji.

Sukces pod Orleanem był punktem zwrotnym w wojnie. Armaniacy zaczęli odnosić sukcesy. Angielski regent Francji, książę Bedford, zrezygnował z prób rozszerzania zdobyczy swojego brata Henryka V i skupił się na obronie angielskich posiadłości we Francji. W 1430 r. Joanna d’Arc dostała się do burgundzkiej niewoli. Karol i jego doradcy nie zrobili nic, aby ją uwolnić. Książę Filip Burgundzki przekazał ją Anglikom, którzy 30 maja 1431 r. spalili ją na stosie jako czarownicę.

Książę Bedford zmarł w 1435 roku. W tym samym roku w Arras Filip Burgundzki zawarł przymierze z Karolem VII, zaprzestając popierania Anglików, a Francuzi zajęli Paryż. Kiedy w 1441 r. zawarto rozejm, w ich rękach pozostała tylko Normandia i Gujenna.

Kilkuletnią przerwę w działaniach wojennych Karol wykorzystał na reorganizację armii. Pospolite ruszenie feudałów zastąpiono zawodową armią zaciężną. Coraz większą rolę w działaniach armii francuskiej zaczęła odgrywać artyleria. W 1449 r., w wyniku angielskich wypadów z Normandii, Karol zerwał rozejm. W ciągu kilku miesięcy Normandia powróciła do korony francuskiej. W 1451 r. Anglicy utracili Gujennę. W 1452 r. angielski wódz, John Talbot, 1. hrabia Shrewsbury, odzyskał Gujennę, ale 17 lipca 1453 r. przegrał bitwę pod Castillon ponosząc w niej śmierć. Gujenna ponownie znalazła się w rękach Francuzów. Anglicy na kontynencie zachowali jedynie miasto Calais. Wojna stuletnia dobiegła końca.

Ostatnie lata panowania Karola VII upłynęły na narastającej rywalizacji króla z jego następcą, delfinem Ludwikiem. Ludwik domagał się powierzenia mu realnej władzy, na co nie chciał zgodzić się Karol. Ludwik, przy wsparciu wielkich feudałów, zaczął spiskować przeciwko ojcu. W 1446 r., kiedy Karolowi urodził się drugi syn (Karol de Berry), Ludwik został wygnany do Delfinatu. Karol VII i Ludwik nigdy już nie spotkali się ponownie. Delfin odrzucił wezwanie ojca do powrotu na dwór i uciekł w 1456 r. pod protekcję księcia Filipa Burgundzkiego. Karol wypowiedział wówczas słowa: Mój burgundzki kuzyn karmi lisa, który pożre później jego kury..

W 1458 r. król ciężko chorował, jego nogi były opuchnięte i pokryte ropniami, a usta i szczęka uległy owrzodzeniu. Karol wezwał swojego syna Ludwika aby przybył do ojca, ale Ludwik odmówił i wynajął astrologów, aby przepowiedzieli dokładną godzinę śmierci Karola VII. Król przeżył jeszcze dwa lata.

W lipcu 1461 r. lekarze orzekli, że król nie dożyje sierpnia. Chory i osłabiony król zaczął wszędzie widzieć spiski. Obawiając się otrucia ze strony stronników delfina przestał jeść. Niektórzy historycy uważają, że głodówkę króla spowodował ropień w jamie ustnej, albo nowotwór ust. W każdym razie przez ostatni tydzień swojego życia Karol VII nie jadł i nie pił. Przy łożu śmierci towarzyszył mu najmłodszy syn, Karol.

22 lipca król zapytał towarzyszących mu duchownych: jaki dzień dziś mamy?. Ci odpowiedzieli mu: Dzień św. Marii Magdaleny. Król odrzekł na to: Chwała naszemu Panu, że zechciał powołać do siebie największego grzesznika na świecie w dniu czczącym grzesznicę.. Karol VII został pochowany w opactwie Saint Denis.

W 1432 r. król założył uniwersytet w Poitiers.

18 grudnia 1422 r. w Bourges poślubił Marię Andegaweńską (14 października 1404 – 29 listopada 1463), córkę księcia Andegawenii Ludwika II i Jolanty, córki Jana I, króla Aragonii. Karol i Maria mieli razem pięciu synów i osiem córek. Byli to:

• Ludwik XI (3 lipca 1423 – 30 sierpnia 1483), król Francji
• Jan (1424–1425)
• Radegonda (1425 – 19 marca 1444)
• Katarzyna (1428 – 13 lipca 1446), żona Karola Zuchwałego, księcia Burgundii
• Jakub (1432 – 2 marca 1437)
• Jolanta (23 września 1434 – 23 sierpnia 1478), żona Amadeusza IX, księcia Sabaudii
• Joanna (4 maja 1435 – 4 maja 1482), żona Jana II, księcia de Burbon
• Filip (4 lutego – 11 czerwca 1436)
• Małgorzata (maj 1437 – 24 lipca 1438)
• Maria (7 września 1438 – 14 lutego 1439)
• Joanna (7 września 1438 – 26 grudnia 1446)
• Magdalena (1 grudnia 1443 – 21 stycznia 1495), żona Gastona de Foix, księcia Viana
• Karol (26 grudnia 1446 – 12 maja 1472), książę de Berry

Karol miał też jednak swoją „stałą” kochankę – Agnès Sorel. Miał z nią cztery córki:

• Charlottę de Valois (1434 – 31 maja/16 czerwca 1477), żonę Jacques’a de Brézé, hrabiego de Maulevrier, zamordowaną przez męża
• Marię Małgorzatę de Valois (1436 – ok. 1473), panią de Royan, żonę Oliviera de Coëtivi, hrabiego de Taillebourg
• Joannę de Valois (1439 – po 1467), żonę Antoniego, hrabiego de Sancerre
• nieznaną z imienia córkę (1449 – 3 lutego 1450)

• pojawia się jako „Karol Delfin” w sztuce George’a Bernarda Shawa Saint Joan
• pojawia się w dwóch rosyjskich operach pochodzących z końca XIX w. - Orleanskaja deva Piotra Czajkowskiego i Saracin Cezara Cui
• w postać Karola VII wcielali się następujący aktorzy: Raymond Hatton, Jean Debucourt, Gustaf Gründgens, Emlyn Williams, José Ferrer, Paul Colline, Richard Widmark, Daniel Gélin, Keith Drinkel, Oleg Kulko, John Malkovich i Neil Patrick Harris.

• PhilippeP. Bully PhilippeP., Charles VII le „roi des merveilles”, Paris: Tallandier, 1994, ISBN 2-235-02124-7, OCLC 31867029 .
• Auguste Vallet de Viriville, Charles VII, roi de France, et ses conseillers, 1403-1461, 1859.