Kisorycze (gmina)
| gmina wiejska | |||
| 1867–1939[1] | |||
 | |||
| Państwo | |||
|---|---|---|---|
| Województwo |
1867–1919: gub. wołyńska | ||
| Powiat | |||
| Data powstania |
1867 | ||
| Data likwidacji |
1939 | ||
| Siedziba | |||
| Powierzchnia (1885) |
783,7 km² | ||
| Populacja (1885) • liczba ludności |
| ||
| • gęstość |
5,5 os./km² | ||
| Szczegółowy podział administracyjny (1936) | |||
| |||
Położenie na mapie Polski w 1939 r.  | |||
 51°12′N 27°16′E/51,194444 27,260000 | |||
Kisorycze (ros. Кисаричская волость, ukr. Кисорицька волость) – dawna gmina wiejska (wołost) istniejąca w latach 1867–1939 na Wołyniu[2]. Siedzibą władz gminy były Kisorycze (Кисаричі)[3].
Historia
Gmina zbiorowa Kisorycze powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w latach 1864–1867. Należała do powiatu owruckiego w guberni wołyńskiej[4].
W 1885 roku obejmowała 9 miejscowości, a zamieszkiwało ją 4298 ludności[5]. Większymi miejscowościami w gminie były: Kisorycze, Borowe, Holisze, Karpylówka i Rokitno[6].
Po I wojnie światowej, gmina znalazła się w strefie roszczeń Polski i Ukraińskiej SRR. Na przełomie 1919/20 gmina weszła w skład administracyjnego okręgu wołyńskiego (pod ZCZW i ZCZWiFP)[7]. 15 marca 1920, pod Zarządem Cywilnym Ziem Wołynia i Frontu Podolskiego, gmina weszła w skład nowo utworzonego powiatu sarneńskiego[8].
18 marca 1921, po zawarciu traktatu pokojowego między RFSRR i Ukraińską SRR z jednej a Polską z drugiej strony, wyznaczono nową granicę państwową, która podzieliła gubernię wołyńską na dwie części. Gmina Kisorycze (a własciwie jej zasadnicza, zachodnia część z Kisoryczami) podległa administracji polskiej (nadal w powiecie sarneńskim), stając się częścią nowo utworzonego województwa poleskiego[9]. Do gminy Kisorycze przyłączono także wsie Białowiż i Muszne z przeciętej granicą państwową gminy Jurowo w powiecie owruckim oraz wsie Budki Snowidowickie, Derć, Załawie, Ostki i Snowidowicze z przeciętej granicą państwową gminy Olewsk, tamże. Odwrotnie, południowo-wschodnie połacie gminy Kisorycze (m. in. wsie Hołysze i Majdan) zostały od niej odcięte i włączone do Ukraińskiej SRR, gdzie utworzono z nich nową gminę Hołysze[10][11]. W 1921 roku tak zmieniona gmina Kisorycze liczyła 13.063 mieszkańców[11].
15 kwietnia 1927 z gminy Kisorycze wyłączono Rokitno, tworząc z niego odrębną gminę miejską[12].
16 grudnia 1930 roku gmina wraz z całym powiatem sarneńskim została przyłączona do woj. wołyńskiego[13]. Odtąd była to najdalej na wschód wysunięta gmina woj. wołyńskiego.
1 października 1933 z gminy wyłączono obszar koszar Korpusu Ochrony Pogranicza, włączając go do gminy miejskiej Rokitno[14].
Według stanu z dnia 4 stycznia 1936 gmina składała się z 21 gromad[15].
W skład gminy Kisorycze wchodziły trzy typowo polskie wioski: Budki Borowskie, Dołhań i Okopy. W nocy 6/7 grudnia 1943 roku ukraińscy nacjonaliści z UPA, spod znaku OUN Stepana Bandery, wspomagani przez żądną łupów okoliczną ludność ukraińską (przede wszystkim z Karpiłówki, Borowego i Derci oraz chutorów tych wsi) dokonali równocześnie mordów ludności polskiej w tych trzech polskich wioskach (Dołhań, Okopy, Budki Borowskie). Zginęło kilkadziesiąt osób. Pomordowani zostali pochowani na miejscowym cmentarzu w Okopach, który zachował się do dzisiaj[16].
Po wojnie obszar gminy Kisorycze wszedł w struktury administracyjne Związku Radzieckiego.
Przypisy
- ↑ Od 1921 jednostka administracyjna nowo utworzonego polskiego woj. poleskiego; w czasie II wojny światowej poza administracją polską; po II wojnie światowej poza granicami Polski.
- ↑ Volosts and communes of 1890. St. Petersburg: Central Statistical Committee of the Ministry of Internal Affairs, 1892. - (Statistics of the Russian Empire).
- ↑ Główny Urząd Statystyczny w Warszawie: Województwa centralne i wschodnie Rzeczypospolitej Polskiej - podział na gminy według stanu z dnia 1.IV 1933 roku, Książnica-Atlas, Lwów 1933
- ↑ Н.П. ИнфоРост, ГПИБ | Волости Волынской губернии [online], elib.shpl.ru [dostęp 2026-02-02].
- ↑ ВОЛОСТИ И ВАЖНЕЙШИЕ СЕЛЕНИЯ ЕВРОПЕЙСКОЙ РОССИИ [online], resource.history.org.ua [dostęp 2026-02-02] [zarchiwizowane z adresu 2025-11-13].
- ↑ Волости и важнейшие селения Европейской России. – Вып. 3: Губернии Малороссийские и Юго-Западные: Харьковская, Полтавская, Черниговская, Киевская, Волынская, Подольская / Издание Центрального статистического комитета. – СПб.,1885. – 349 c
- ↑ Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 17, poz. 153
- ↑ Dz. Urz. ZCZWiFP z 1920 r. Nr 2, poz. 20
- ↑ Dz. U. z 1921 r. Nr 16, poz. 93 (ISAP)
- ↑ Polona [online], polona.pl [dostęp 2026-02-07].
- 1 2 Skorowidz miejscowości Rzeczypospolitej Polskiej - Tom VIII - Województwo Poleskie, Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1924
- ↑ Dz. U. z 1927 r. Nr 36, poz. 320 (ISAP)
- ↑ Dz. U. z 1930 r. Nr 82, poz. 649 (ISAP)
- ↑ Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 13 września 1933 r. o zmianie granic miasta Rokitna w powiecie sarneńskim, województwie wołyńskiem (Dz. U. z 1933 r. Nr 73, poz. 537 (ISAP))
- ↑ Wołyński Dziennik Wojewódzki nr 1 z dnia 4 stycznia 1936 roku. [dostęp 2017-12-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (1 grudnia 2017)].
- ↑ Administrator, Wieś Okopy na Wołyniu [online], www.parafia.radzionkow.pl [dostęp 2018-05-17] (pol.).
Linki zewnętrzne
- Gmina Kisorycze, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IV: Kęs – Kutno, Warszawa 1883, s. 111.