Konklawe 2005

Konklawe 2005

Daty i miejsce
18 – 19 kwietnia 2005
Kaplica Sykstyńska, Rzym
Główne postacie
Dziekan	Joseph Ratzinger (do wyboru 19 kwietnia)
Prodziekan	Angelo Sodano (w dniu 19 kwietnia)
Kamerling	Eduardo Martínez Somalo
Protoprezbiter	Stephen Kim Sou-hwan (nieelektor)
Protoprezbiter elektorów	William Wakefield Baum
Protodiakon	Jorge Medina Estévez
Wybory
Liczba głosowań	4
Liczba elektorów • uczestnicy • nieobecni	115 2
Liczba nieelektorów	66
Wybrany papież
Joseph Ratzinger Przybrane imię: Benedykt XVI

Konklawe 2005 – zgromadzenie kardynałów zwołane po śmierci papieża Jana Pawła II, który zmarł 2 kwietnia 2005 po ponad 26 latach pontyfikatu, w celu wyboru nowego biskupa Rzymu. Procedury regulujące wybór nowego papieża zawiera konstytucja apostolska Universi Dominici gregis z 22 lutego 1996 roku wydana przez Jana Pawła II. Do czasu dokonania wyboru przez konklawe, Kościołem kierowało Kolegium Kardynałów, a władzę administracyjną w Watykanie sprawował kamerling Eduardo Martinez Somalo.

Zgodnie z decyzją Kolegium Kardynałów, konklawe rozpoczęło się w Watykanie 18 kwietnia 2005 o godzinie 16³⁰. Głosowania miały się odbywać codziennie: 2 razy do południa i 2 razy po południu. 19 kwietnia o godzinie 17⁵⁰ z komina na dachu kaplicy Sykstyńskiej uniósł się, zgodnie z tradycją, biały dym, a kilka minut później na potwierdzenie tego sygnału rozległy się watykańskie dzwony, oznajmiając światu wybór nowego papieża. Bicie w dzwony to nowy znak zakończenia konklawe – wcześniej wybór Biskupa Rzymu ogłaszany był jedynie przez biały dym. Dym czarny pojawiał się natomiast po zakończeniu głosowania, które nie przyniosło rezultatu w postaci wyboru następcy św. Piotra. Ze względu na praktyczne trudności w uzyskaniu dokładnie białego dymu (co podczas wcześniejszych konklawe prowadziło do chwilowo błędnego odczytywania znaku przez wiernych zgromadzonych na placu św. Piotra, a także przez dziennikarzy) Jan Paweł II nakazał równoczesne bicie w dzwony na znak radości z wyboru papieża. Joseph Ratzinger (Benedykt XVI) był pierwszym papieżem, o wyborze którego bicie dzwonów bazyliki watykańskiej zawiadomiło na równi z białym dymem unoszącym się z komina kaplicy Sykstyńskiej. Konklawe 2005 roku zakończyło się po niespełna 26 godzinach od chwili rozpoczęcia.

Prawo głosu mieli członkowie Kolegium Kardynałów, z wyłączeniem kardynałów, którzy ukończyli 80 lat^[1]. Kolegium składało się ze 183 kardynałów, z których 117 miało prawo głosu. Było wśród nich 20 Włochów, 11 Amerykanów, 6 Niemców, 6 Hiszpanów i pojedynczy kardynałowie z innych krajów, w tym 3 elektorów z Polski: Józef Glemp, Zenon Grocholewski, Franciszek Macharski. Z Polski pochodził również arcybiskup Lwowa reprezentujący łaciński episkopat Ukrainy, Marian Jaworski. Spośród elektorów aż 114 zostało mianowanych przez Jana Pawła II, a tylko 3 przez Pawła VI. W gronie kardynałów niemających praw wyborczych Paweł VI mianował 10, a Jan Paweł II pozostałych 56.

W 2003 roku mianując kardynałów, Jan Paweł II zachował imię jednego kardynała w tajemnicy, w swoim sercu (łac: in pectore). Spekuluje się, że mógł to być jeden z chińskich księży albo najbliższy współpracownik papieża, arcybiskup Stanisław Dziwisz. Papież nie umieścił tego nazwiska w swoim testamencie, w związku z czym prawdopodobnie zabrał je ze sobą do grobu. Jednakże gdyby tak nie było, to i tak nie istniałaby możliwość wyboru 118 kardynała – formalnym warunkiem jest podanie nazwiska tego kardynała w obecności przynajmniej dwóch świadków. Według oficjalnego komunikatu Watykanu sprawa kardynała in pectore nie będzie już podnoszona.

9 kwietnia biuro prasowe Watykanu podało, że kardynałowie Jaime Sin i Adolfo Antonio Suárez Rivera na pewno nie wezmą udziału w konklawe, ze względu na stan zdrowia.

Ostatecznie w konklawe wzięło udział 115 kardynałów, w tym 2 mianowanych przez Pawła VI i 113 nominatów Jana Pawła II:

• Jaime Sin (Filipiny; 24 maja 1976) – kardynał prezbiter S. Maria ai Monti; emerytowany arcybiskup Manili
• Adolfo Antonio Suárez Rivera (Meksyk; 26 listopada 1994) – kardynał prezbiter Nostra Signora di Guadalupe a Monte Mario; emerytowany arcybiskup Monterrey

Zawsze przed konklawe, dziennikarze i komentatorzy starają się odgadnąć kto zostanie wybrany papieżem. Za zdecydowanego faworyta uważano dziekana Kolegium Kardynalskiego Josepha Ratzingera, ale wśród domniemanych kandydatów (tzw. papabile) wymieniano także m.in. następujących kardynałów:

• Francis Arinze (Nigeria)
• Jorge Bergoglio (Argentyna)
• Darío Castrillón Hoyos (Kolumbia)
• Godfried Danneels (Belgia)
• Ivan Dias (Indie)
• Claudio Hummes (Brazylia)
• Oscar Andrés Rodríguez Maradiaga (Honduras)
• Carlo Maria Martini (Włochy)
• José da Cruz Policarpo (Portugalia)
• Giovanni Battista Re (Włochy)
• Nicolás de Jesús López Rodriguez (Dominikana)
• Christoph Schönborn (Austria)
• Angelo Scola (Włochy)
• Angelo Sodano (Włochy)
• Dionigi Tettamanzi (Włochy)
• Camillo Ruini (Włochy)

19 kwietnia 2005 w 4. głosowaniu na następcę papieża Jana Pawła II, wybrano niemieckiego kardynała Josepha Ratzingera, który przyjął imię Benedykta XVI. Austriacki kardynał Schönborn powiedział, że w decydującym głosowaniu Ratzinger otrzymał znacznie więcej niż wymagane 2/3^[5]. Według prasy włoskiej Ratzinger otrzymał nie mniej niż 95 i nie więcej niż 107 głosów, przy wymaganej większości 77 głosów elektorskich^[6]. Był to najstarszy w chwili wyboru papież od 275 lat. Benedykt XVI miał w chwili wyboru 78 lat i 3 dni. Był to zarazem pierwszy Niemiec wybrany na ten urząd od ponad dziewięciu stuleci^[7].

Jak wynikało z doniesień prasowych^[8], opierających się na trudnych do zweryfikowania przeciekach z Watykanu, jedynym poważniejszym konkurentem Ratzingera był 78-letni Carlo Maria Martini, uważany za lidera frakcji "postępowej". W pierwszym głosowaniu wieczorem 18 kwietnia Ratzinger i Martini mieli otrzymać po około 40 głosów, być może Martini dostał nawet nieco więcej. Cierpiący na chorobę Parkinsona Martini zrezygnował jednak z kandydowania, wskutek czego następnego dnia większość kardynałów stopniowo przerzucała swoje głosy na Ratzingera. W drugim głosowaniu Ratzinger dostał prawdopodobnie około 60 głosów, w trzecim ponad 70. Jednym z głównych promotorów Bawarczyka był wikariusz Rzymu Camillo Ruini, który sam w pierwszym głosowaniu mógł otrzymać około tuzina głosów. Według The Times frakcja "liberalna" po wycofaniu się Martiniego zaproponowała kandydaturę Jorge Mario Bergoglio z Argentyny (który w następnym konklawe został papieżem Franciszkiem). W porannych głosowaniach 19 kwietnia miało go poprzeć około 40 kardynałów (a więc ponad 1/3 wystarczająca do blokowania elekcji), jednak poparcie to okazało się nietrwałe i w czwartym głosowaniu Ratzinger został wybrany na papieża uzyskując około 95 głosów.

Benedykt XVI był uważany za przedstawiciela nurtu konserwatywnego w Kościele. Jednocześnie jednak był wieloletnim bliskim współpracownikiem Jana Pawła II, co obserwatorzy odebrali jako zapowiedź kontynuacji jego nauki.

22 i 23 września 2005 roku na łamach gazet włoskich ukazały się kopie domniemanego dziennika jednego z elektorów, który wziął udział w pierwszym konklawe XXI w. Kardynał ten – wedle włoskiej prasy – zdradził przysięgę konklawe, w której wyraźnie mówi, że pod żadnym pozorem nie można ujawnić jego przebiegu.

Po przeczytaniu tego artykułu dochodzi się do wniosku, że największym rywalem Josepha Ratzingera – papieża Benedykta XVI – w konklawe 2005, był argentyński 68-letni kardynał Jorge Mario Bergoglio SJ (wybrany na papieża 8 lat później), a nie jak wcześniej uważano, włoski emerytowany arcybiskup Mediolanu kardynał Carlo Maria Martini SJ.

Prócz tej jednej sensacji, w dzienniku zapisano drugą. Joseph Ratzinger w ostatnim głosowaniu, w którym wybrano go następcą Jana Pawła II otrzymał podobno 84 głosów, a nie co najmniej 95, jak poinformowały niesprawdzone źródła watykańskie po konklawe. Oznaczać by to mogło, że prefekt Kongregacji Nauki Wiary miał w rzeczywistości mniejsze poparcie wśród elektorów, niż przypuszczano.

Oto wyniki poszczególnych głosowań według tego źródła:

• Pierwsza tura: Ratzinger – 47; Bergoglio – 10; Martini – 9; Ruini – 6; Sodano – 4; Maradiaga – 3; Tettamanzi – 2; reszta – 34
• Druga tura: Ratzinger – 65; Bergoglio – 35; Sodano – 4; Tettamanzi – 2; reszta – 9
• Trzecia tura: Ratzinger – 72; Bergoglio – 40; reszta – 3
• Czwarta tura: Ratzinger – 84; Bergoglio – 26; reszta – 5

• Konstytucja Apostolska Universi Dominici gregis
• Informacje i wiadomości związane z konklawe w serwisie Kosciol.pl
• Lista kardynałów elektorów podczas obecnego Konklawe
• Przebieg konklawe według domniemanego dziennika jednego z elektorów
• The Cardinals of the Holy Roman Church – Conclave of April 18 to 19, 2005