Northrop Grumman X-47B
 | |
| Dane podstawowe | |
| Państwo | |
|---|---|
| Producent | |
| Typ | |
| Załoga |
0 |
| Historia | |
| Data oblotu |
4 lutego 2011 |
| Liczba egz. |
2 |
| Dane techniczne | |
| Napęd | |
| Ciąg |
64,9 kN |
| Wymiary | |
| Rozpiętość |
18,90 m |
| Długość |
11,63 m |
| Wysokość |
3,10 m |
| Powierzchnia nośna |
86,9 m² |
| Masa | |
| Własna |
13 080 kg |
| Startowa |
20 185 kg |
| Uzbrojenia |
2 000 kg |
| Osiągi | |
| Prędkość maks. |
wysoka poddźwiękowa |
| Pułap |
>12 000 m |
| Zasięg |
>3 900 km |
| Długotrwałość lotu |
>6 h |
| Dane operacyjne | |
| Użytkownicy | |
 Stany Zjednoczone | |
| Rzuty | |
 | |
Northrop Grumman X-47B – doświadczalny, bezzałogowy bojowy statek powietrzny (UCAV) przeznaczony do operacji na lotniskowcach. Opracowany przez amerykańską firmę zajmującą się technologiami obronnymi Northrop Grumman. X-47B to bezogonowy samolot odrzutowy ze skrzydłem rozmytym (ang. blended wing body), typu latające skrzydło, zdolny do półautonomicznego działania i tankowania w powietrzu[1].
Projekt X-47 rozpoczął się w ramach programu J-UCAS DARPA, a następnie stał się częścią programu UCAS-D Marynarki Wojennej Stanów Zjednoczonych. Pierwszy lot X-47B odbył się w 2011, a w 2015 jego dwa aktywne demonstratory przeszły szeroko zakrojone testy w locie i integrację operacyjną, po pomyślnym przeprowadzeniu serii demonstracji na lądzie i na lotniskowcach[2][3]. W sierpniu 2014 Marynarka Wojenna Stanów Zjednoczonych ogłosiła, że włączyła X-47B do operacji lotniskowców wraz z załogowymi statkami powietrznymi[4], a do maja 2015 uznano, że główny program testów został ukończony[5][6]. Same demonstratory X-47B miały po ukończeniu testów w locie stać się eksponatami muzealnymi, ale później Marynarka Wojenna zdecydowała się utrzymać je w stanie latającym do czasu dalszego rozwoju[7][8].
Historia
Program testowy
Pierwszy lot demonstratora X-47B AV-1 odbył się 4 lutego 2011.[9] w bazie Edwards AFB, a pierwszy lot w konfiguracji przelotowej – 30 września 2011.[10] Drugi egzemplarz, AV-2, wzbił się w powietrze 22 listopada 2011.[11] Początkowo planowano trzyletni program obejmujący 50 lotów, jednak stabilność konstrukcji pozwoliła zakończyć wstępne próby po 16 misjach[12]. Marynarka Wojenna zdecydowała następnie o rozszerzeniu testów o operacje pokładowe i autonomiczne tankowanie w powietrzu.
W 2012 oba demonstratory przeniesiono do NAS Patuxent River, gdzie przeprowadzono testy w środowisku intensywnego zakłócania elektromagnetycznego[13], startów z katapulty i lądowań z użyciem aerofiniszera[14]. 29 listopada 2012 wykonano pierwszy udany start z katapulty z lądu[15][16].
Operacje pokładowe
Od listopada 2012 X-47B testowano na lotniskowcach USS Harry S. Truman[17], USS George H.W. Bush[3] i USS Theodore Roosevelt[18]. W maju 2013 AV-1 jako pierwszy w historii bezzałogowy statek powietrzny został katapultowany z pokładu lotniskowca[19][20], a w lipcu 2013 wykonał pierwsze lądowanie z użyciem aerofiniszera na morzu[3]. Do końca 2014 przeprowadzono serię prób obejmujących starty i lądowania[21], loty we współpracy z załogowymi F/A-18[22], operacje nocne[23] oraz testy zautomatyzowanej współpracy z personelem pokładowym[18].
W kwietniu 2015 X-47B jako pierwszy bezzałogowy samolot wykonał w pełni autonomiczne tankowanie w powietrzu[1][24], kończąc zasadniczy zakres programu demonstracyjnego[7].
Koniec programu
W 2016 Marynarka Wojenna zdecydowała o przekształceniu koncepcji X-47B z demonstratora bojowego w platformę rozpoznawczo-tankującą, co wiązało się z reorganizacją programu UCLASS i przekierowaniem środków na projekt MQ-25 Stingray (CBARS)[25]. Mimo wcześniejszych planów muzealnych oba egzemplarze utrzymano w stanie lotnym w celu dalszych ocen[8].
W 2017 jeden z X-47B trafił do zakładów Northrop Grumman w Palmdale[26] jako platforma testowa w ramach przygotowań do konkursu na MQ-25, z którego firma ostatecznie się wycofała[27]. Do 2019 jeden demonstrator pozostawał aktywny w ograniczonym zakresie, drugi przechowywano w hangarze.
Koszty
Program X-47B rozpoczął się od kontraktu o wartości 635,8 mln USD (2007). Do 2012 koszty wzrosły do ok. 813 mln USD[28]. W 2014 Marynarka Wojenna przeznaczyła dodatkowe 63 mln USD na przeprowadzenie „po-demonstracyjnych” prac rozwojowych[29].
Konstrukcja
Konstrukcja X-47B opiera się na układzie latającego skrzydła z ujemnym skosem krawędzi spływu, co miało na celu zmniejszenie jego skutecznej powierzchni odbicia radiolokacyjnego. Wlot powietrza umieszczono nad krawędzią natarcia, a kanał doprowadzający powietrze poprowadzono górą kadłuba w taki sposób, aby zasłaniał łopatki pierwszego stopnia sprężarki silnika. W strukturze kadłuba przewidziano dwie wewnętrzne komory bombowe. Napęd demonstratora stanowił pojedynczy silnik turboodrzutowy Pratt & Whitney F-100-PW220U o ciągu 64,9 kN.
Warianty
X-47A
Oryginalny prototyp koncepcyjny o rozpiętości skrzydeł 8,5 m[30], pierwszy lot odbył się w 2003[31].
X-47B
Demonstrator z rozpiętością skrzydeł 18,9 m, pierwszy lot odbył się w 2011.
X-47C
Proponowany jako powiększona wersja przeznaczona do projektu UCLASS Marynarki Wojennej lub jako bombowiec strategiczny Sił Powietrznych. Konstrukcja miała wykorzystywać dwa silniki pochodne od General Electric CF34, umożliwiać przenoszenie uzbrojenia o łącznej masie do 4500 kg oraz posiadać rozpiętość skrzydeł wynoszącą 52 m[32][33].
- Ogólna charakterystyka:
- Załoga: Brak na pokładzie (pół-autonomiczne działanie)
- Długość: 11,6 m
- Rozpiętość skrzydeł: 18,9 m rozłożone; 9,4 m złożone
- Wysokość: 3,2 m
- Powierzchnia nośna: 86,9 m2
- Masa własna: 13 080 kg
- Masa startowa: 20 185 kg
- Napęd: 1 × silnik turboodrzutowy Pratt & Whitney F100-220U
- Ciąg: 64,9 kN
- Osiągi:
- Zasięg: >3900 km
- Pułap: >12 000 m
- Prędkość: wysoka poddźwiękowa (ang. high subsonic) ≈ 1102,5 km/h
- Uzbrojenie:
- 2 komory bombowe zdolne przenosić uzbrojenie o całkowitej masie do 2000 kg
- Wyposażenie elektroniczne:
Zobacz też
Samoloty o porównywalnej roli, konfiguracji i epoce
- BAE Taranis
- Boeing MQ-25 Stingray
- Boeing X-45
- CASC CH-7
- Dassault nEUROn
- EADS Barracuda
- General Atomics Avenger
- Lockheed Martin P-175 Polecat
- McDonnell Douglas X-36
- Northrop Grumman RQ-180
- MiG Skat
- S-70 Ochotnik
- Bayraktar Kızılelma
Przypisy
- 1 2 Kelsey D. Atherton: Watch This Autonomous Drone Eat Fuel In The Sky. Popular Science, 2015-04-18. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-12-23)]. (ang.).
- ↑ Luis Martinez: Navy’s X-47B Drone Makes Historic Landing on Aircraft Carrier. ABC News, 2013-07-11. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-05-06)]. (ang.).
- 1 2 3 US unmanned drone jet makes first carrier landing. BBC News, 2013-07-11. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-07)]. (ang.).
- ↑ Tyler Rogoway: Navy Makes History With Integrated Unmanned-Manned Carrier Ops. Jalopnik, 2014-08-17. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-08-01)]. (ang.).
- ↑ Sam LaGrone: Forbes Calls on SECNAV Mabus to Extend X-47B Testing. USNI News, 2015-05-01. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-12-25)]. (ang.).
- ↑ Daniel Cooper: The Navy’s unmanned drone project gets pushed back a year. Engadget, 2015-02-05. [dostęp 2015-02-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-12-10)]. (ang.).
- 1 2 Thomas Tamblyn: The US Navy’s ‘UFO’ Drone Might Be Impressive But It’s Heading to a Museum. Huffington Post UK, 2015-04-17. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-07-12)]. (ang.).
- 1 2 Sandra I. Erwin: Northrop Grumman’s Naval Combat Drones Get Lifeline (UPDATED). National Defense Magazine, 2015-07-08. [dostęp 2023-10-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-06-01)]. (ang.).
- ↑ Guy Norris: Northrop UCAS-D Completes First Flight. Aviation Week, 2011-02-08. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-01-21)]. (ang.).
- ↑ John Roach: UFO-like drone hits cruise mode. MSNBC, 2011-10-11. [dostęp 2013-01-05]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-18)]. (ang.).
- ↑ Navy’s Second Stealthy X-47B Drone Flies. defensetech.org, 2011-11-28. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-30)]. (ang.).
- ↑ Clay Dillow: I Am Warplane. Popular Science, 2012-07-05. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2026-01-21)]. (ang.).
- ↑ David A. Fulghum: Electronic Blast Slated for Unmanned Attack Aircraft. Aviation Week, 2012-05-03. [dostęp 2012-05-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-20)]. (ang.).
- ↑ Thomas Tobin, Carissa DiMargo: „Beltway UFO” has DC Talking. NBC Washington, 2012-06-12. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2020-04-26)]. (ang.).
- ↑ David Axe: Navy Preps Killer Drone for First Carrier Launch. Wired, 2012-11-30. [dostęp 2012-12-01]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-01-02)]. (ang.).
- ↑ X-47B Drone Meets the Fleet. „Aviation History”, s. 10, marzec 2013. (ang.).
- ↑ Jamie Cosby: CVW 3 Begins Advanced Tactical Training at NAS Fallon. USS Harry S. Truman Public Affairs. NNS121126-07 [dostęp 2012-12-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-07-30)]. (ang.).
- 1 2 X-47B Operates Aboard Theodore Roosevelt. USS Theodore Roosevelt Public Affairs, 2013-11-10, NNS131110-02 [dostęp 2013-11-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-11-15)]. (ang.).
- ↑ Nidhi Subbaraman: Navy launches drone from aircraft carrier for first time. NBC News. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-02-05)]. (ang.).
- ↑ Tom Bayly: US launches drone from aircraft carrier for first time. BBC News, 2013-05-15. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2023-05-17)]. (ang.).
- ↑ Amy Butler: New X-47B Ship Goal: Clear Deck In 90 Sec.. Aviation Week, 2014-04-07. [dostęp 2014-04-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-04-13)]. (ang.).
- ↑ Rockett: Historic day: Carrier-based drone flies with manned aircraft. Daily Press, 2014-08-17. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-02-28)]. (ang.).
- ↑ Jon Hemmerdinger: X-47B conducts night flight, named Collier Trophy winner. FlightGlobal, 2014-04-15. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-21)]. (ang.).
- ↑ Tyler Rogoway: X-47B Demonstrates Unmanned Aerial Refueling For The First Time. Jalopnik, 2015-04-16. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-12-08)]. (ang.).
- ↑ James Drew: UCLASS reborn as US Navy spy-tanker. FlightGlobal, 2016-02-11. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-02-16)]. (ang.).
- ↑ X-47B departs Pax River. NAVAIR News, 2017-01-26. [dostęp 2017-12-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-01-29)]. (ang.).
- ↑ Leigh Giangreco: Northrop Grumman pulls out of MQ-25 competition. FlightGlobal, 2017-10-25. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-21)]. (ang.).
- ↑ W.J. Hennigan: New drone has no pilot anywhere, so who’s accountable?. Los Angeles Times. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-10-25)]. (ang.).
- ↑ Beth Stevenson: US Navy funds additional X-47B development. FlightGlobal, 2014-06-27. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2025-06-21)]. (ang.).
- ↑ Jim Hart: Northrop Grumman’s X-47A Pegasus Unmanned Vehicle Successfully Completes First Taxi Test. Northrop Grumman, 2002-07-19. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-06-22)]. (ang.).
- ↑ X-47 Pegasus UCAV. airforce-technology.com, 2004-08-23. [dostęp 2026-01-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2004-09-23)]. (ang.).
- ↑ Amy Butler, Bill Sweetman: Secret New UAS Shows Stealth, Efficiency Advances. Aviation Week, 2013-12-06. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-07-26)]. (ang.).
- ↑ Bill Sweetman: Ultra Stealth. Aviation Week, 2008-05-26. [dostęp 2026-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-07)]. (ang.).
- ↑ X-47B UCAS-D. Northrop Grumman, 2011-04-05. [dostęp 2012-08-03]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-08-03)]. (ang.).
- ↑ Unmanned Combat Air System Carrier Demonstration (UCAS-D). Northrop Grumman, 2012-12-19. [dostęp 2013-02-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-0203)]. (ang.).
- ↑ X-47B UCAS. Northrop Grumman, 2013-02-06. [dostęp 2013-02-07]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-26)]. (ang.).
- ↑ Rich Brasel, Navy Unmanned Combat Air System Advanced Development Program Office (Navy UCAS ADPO) [pdf], NAVAIR, 23 października 2007, s. 8, PRN07-0647 [zarchiwizowane 2026-01-22] (ang.).
Bibliografia
- Piotr Abraszek. Bojowy bezzałogowiec Northrop Grumman X-47. „Nowa Technika Wojskowa”. 3, s. 82–85, 2009. ISSN 1230-1655.
- Unmanned Aircraft Systems Roadmap, 2005–2030. Office of the Secretary of Defense, 2005. s. 11. [dostęp 2026-01-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2024-06-01)]. (ang.).
- Rich Brasel, Navy Unmanned Combat Air System Advanced Development Program Office (Navy UCAS ADPO) [pdf], NAVAIR, 23 października 2007, PRN07-0647 [zarchiwizowane 2026-01-22] (ang.).
- Marc J. Pitarys, J-UCAS Common Systems & Technologies Industry Day For Common Operating System (COS) Development [pdf], DARPA, 24 czerwca 2005 [zarchiwizowane 2026-01-23] (ang.).
Linki zewnętrzne
- X-47B UCAS page. Northrop Grumman. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-28)]. (ang.).
- Media Gallery of X-47B. Northrop Grumman. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-01-02)]. (ang.).
- DARPA J-UCAS page. darpa.mil. [zarchiwizowane z tego adresu (2003-12-08)]. (ang.).
- X-47 Pegasus UCAV-N Factsheet on air-attack.com. air-attack.com. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-02-10)]. (ang.).