Operacja Anton
| II wojna światowa, kampania śródziemnomorska | |||
 Żołnierze Panzertruppen obserwują płonący francuski okręt wojenny, prawdopodobnie „Colbert” | |||
| Czas |
10–27 listopada 1942 | ||
|---|---|---|---|
| Miejsce | |||
| Terytorium | |||
| Przyczyna | |||
| Wynik |
zwycięstwo państw Osi:
| ||
| Strony konfliktu | |||
| |||
| Dowódcy | |||
| |||
Operacja Anton (niem. Unternehmen Anton) – operacja zajęcia południowej części Francji Vichy (tzw. „strefy wolnej”) przeprowadzona przez nazistowskie Niemcy i faszystowskie Włochy w listopadzie 1942 roku. Oznaczała ona koniec reżimu Vichy jako formalnie niepodległego państwa i rozwiązanie jego armii (znacznie ograniczonej Armii Rozejmowej), choć kontynuował on swoje istnienie jako rząd marionetkowy w całkowicie już okupowanej Francji. Jednym z ostatnich działań sił zbrojnych Vichy przed ich rozwiązaniem było zatopienie francuskiej floty w Tulonie, aby zapobiec jej przejęciu przez wojska państw Osi.
Kontekst
Niemiecki plan okupacji strefy wolnej Francji Vichy został opracowany już w grudniu 1940 roku pod kryptonimem operacja Attyla i wkrótce zaczęto go rozważać wraz z operacją Kamelia, planem zajęcia Korsyki[1]. Operacja Anton uaktualniła pierwotny plan Attyla, obejmując więcej jednostek Wehrmachtu i uwzględniając także udział Włochów[2][3].
Dla Adolfa Hitlera głównym uzasadnieniem istnienia nominalnie niepodległej Francji po zwycięskiej kampanii 1940 roku było to, że w obliczu braku niemieckiej przewagi na morzu był to jedyny praktyczny sposób na uniemożliwienie aliantom korzystania z obszarów francuskich kolonii. Jednak lądowanie aliantów we francuskiej Afryce Północnej 8 listopada 1942 roku sprawiło, że to uzasadnienie zniknęło, zwłaszcza że szybko stało się jasne, iż rząd Vichy nie posiadał ani woli politycznej, ani praktycznych środków, aby zapobiec poddaniu się francuskich władz kolonialnych okupacji alianckiej. Co więcej, Hitler wiedział, że nie może ryzykować odsłonięcia flanki na francuskim odcinku Morzu Śródziemnym. Po ostatniej rozmowie z premierem Francji Pierre’em Lavalem, Hitler wydał rozkaz zajęcia Korsyki 11 listopada, a lądowego obszaru strefy wolnej Francji Vichy następnego dnia.
Operacja
Do wieczora 10 listopada 1942 roku siły Wehrmachtu i Królewskiej Armii Włoskiej zakończyły przygotowania do operacji Anton. 1 Armia nacierała od wybrzeża Atlantyku, równolegle do granicy francusko-hiszpańskiej, podczas gdy 7 Armia nacierała z centralnej Francji w kierunku Vichy i Tulonu, pod dowództwem gen. Johannesa Blaskowitza[4]. Włoska 4 Armia zajęła Lazurowe Wybrzeże, a jedna włoska dywizja wylądowała na Korsyce[4]. Do wieczora 11 listopada niemieckie czołgi dotarły do wybrzeża Morza Śródziemnego[5].
W ramach operacji Anton Niemcy zaplanowali osobną operację Lila, aby zdobyć w nienaruszonym stanie zdemobilizowaną flotę francuską w Tulonie. Dowódcom francuskiej marynarki wojennej udało się opóźnić Niemców za pomocą negocjacji i podstępów na tyle długo, by zdążyć zatopić własne okręty 27 listopada, zanim niemieccy żołnierze zdołali je przejąć, zapobiegając wpadnięciu w ręce państw Osi trzech pancerników, siedmiu krążowników, 28 niszczycieli i 20 okrętów podwodnych. Pomimo rozczarowania niemieckiego sztabu wojennego, Hitler uważał, że eliminacja francuskiej floty przypieczętowała sukces operacji Anton[6], ponieważ zniszczenie floty pozbawiło ją możliwości przejścia na stronę sił Wolnej Francji gen. Charles’a de Gaulle’a. W rzeczywistości dwóm francuskim łodziom podwodnym i jedemu okrętowi udało się uciec i dotrzeć do wojsk alianckich[5][7].
Wojska Francji Vichy nie stawiały oporu, zadowalając się audycją radiową sprzeciwiającą się naruszeniu postanowień rozejmu z 1940 roku. Rząd niemiecki odpowiedział, że to Francuzi jako pierwsi naruszyli rozejm, nie stawiając zdecydowanego oporu lądowaniu aliantów w Afryce Północnej. Armia Rozejmowa zajęła pozycje obronne wokół Tulonu, ale w obliczu niemieckich żądań rozproszenia, uczyniła to, ponieważ nie miała wystarczających możliwości militarnych, by stawić skuteczny opór siłom wroga[7].
Następstwa
Po niemieckiej inwazji Armia Rozejmowa została rozwiązana, a większość jej żołnierzy szybko zwolniono do domów[8]. Chociaż reżim Vichy stał się niewiele więcej niż rządem marionetkowym, nadal sprawował nominalną władzę cywilną nad całą Francją metropolitalną z wyjątkiem Alzacji i Lotaryngii, anektowanych bezpośrednio do Rzeszy w 1940 roku. Jego polityka stawała się od tego momenty coraz bardziej radykalna i podporządkowania Niemcom, co przejawiało się m.in. w prześladowaniach ludności żydowskiej oraz bezwzględnym zwalczaniu ruchu oporu[7]. Włoska strefa okupacyjna we Francji została zniesiona po odsunięciu Mussoliniego od władzy i późniejszej prośbie rządu włoskiego o zawieszenie broni w 1943 roku[4]. Francja pozostawała następnie pod okupacją wyłącznie niemiecką, aż do inwazji zachodnich aliantów (operacja Overlord w Normandii i operacja Dragoon na Lazurowym Wybrzeżu) i wyzwolenia kraju w 1944 roku[7].
Przypisy
- ↑ Schreiber, Stegemann i Vogel 1990 ↓, s. 78.
- ↑ Horst Boog, Werner Rahn, Reinhard Stumpf, Bernd Wegner: Germany and the Second World War: Volume 6: The Global War. OUP Oxford, 2001, s. 823. ISBN 978-0-19-160684-7. (ang.).
- ↑ Robert I Alotta. Code-Named Operations of World War II: An Interpretation. „Names”. 30 (1), s. 5–14, 1982. DOI: 10.1179/nam.1982.30.1.5. (ang.).
- 1 2 3 Operation Anton. codenames.info. [dostęp 2026-03-19]. (ang.).
- 1 2 Operation Anton: Operation Lila (November 1942). histclo.com. [dostęp 2026-03-19]. (ang.).
- ↑ Schreiber, Stegemann i Vogel 1990 ↓, s. 827.
- 1 2 3 4 Dominic Selwood: On this day: Germany invades Vichy France. The Telegraph. [dostęp 2026-03-19]. (ang.).
- ↑ The invasion of the so-called free zone (11 November 1942). Musée André Voulgre. [dostęp 2026-03-19]. (ang.).
Bibliografia
- Gerhard Schreiber, Bernd Stegemann, Detlef Vogel: Der Mittelmeerraum und Südosteuropa 1940–1941: Von der "non belligeranza" Italiens bis zum Kriegseintritt der Vereinigten Staaten. tłum. Dean S. McMurry, Ewald Osers, Louise Willmot, P. S. Falla. T. III. London: Oxford University Press, 1990, seria: Germany and the Second World War. ISBN 978-0-19-822884-4. (ang.).