Parnall Panther

Parnall Panther

Dane podstawowe
Państwo	Wielka Brytania
Producent	Parnall
Konstruktor	Harold Bolas
Typ	pokładowy samolot rozpoznawczo-obserwacyjny
Konstrukcja	drewniana
Załoga	2
Historia
Data oblotu	1918
Lata produkcji	1919–1920
Wycofanie ze służby	1926
Liczba egz.	155
Dane techniczne
Napęd	1 × silnik rotacyjny Bentley B.R.2
Moc	230 KM (171,5 kW)
Wymiary
Rozpiętość	8,99 m
Długość	7,59 m
Wysokość	3,2 m
Powierzchnia nośna	32,22 m²
Masa
Własna	601 kg
Startowa	1175,5 kg
Zapas paliwa	263,5 l
Osiągi
Prędkość maks.	175 km/h (na ok. 1981 m)
Pułap	4420 m
Długotrwałość lotu	4,5 h
Dane operacyjne
Uzbrojenie
1 × km Lewis kal. 7,7 mm
Liczba miejsc
2
Wyposażenie dodatkowe
system pływalności z nadmuchiwanymi zbiornikami powietrza; płat przeciwkapotażowy; podwozie z możliwością odrzucenia kół
Użytkownicy
Wielka Brytania, Japonia, Stany Zjednoczone

Parnall Panther – brytyjski, dwumiejscowy, jednosilnikowy pokładowy samolot rozpoznawczo-obserwacyjny opracowany w czasie I wojny światowej przez zakłady Parnall na potrzeby Royal Navy. Konstrukcja była drugą samodzielną konstrukcją lotniczą tej wytwórni, w znacznym stopniu przyczyniła się do rozwoju morskiego lotnictwa pokładowego, opracowania procedur związanych ze startem i lądowaniami na lotniskowcach.

W 1917 r. admiralicja ogłosiła specyfikację A.D./N.2A, określającą wymagania dla nowego morskiego, pokładowego, dwumiejscowego samolotu rozpoznawczo-obserwacyjnego. Do konkursu zgłoszono trzy konstrukcje, w tym projekt zakładów Parnall oznaczony jako N.2A^[1]. Projekt powstał pod kierunkiem inż. Harolda Bolasa i stanowił kontynuację doświadczeń zdobytych przy wcześniejszym, nieudanym samolocie Scout (Zepp-Chaser). Konstruktor zdecydował się na zastosowanie nowoczesnych rozwiązań, tj. kadłub o konstrukcji półskorupowej oraz składanie kadłuba dla ułatwienia jego hangarowania^[2]. Wysokie umieszczenie kabiny załogi zapewniło pilotowi doskonałą widoczność ułatwiającą podejście do lądowania na pokładzie lotniskowca^[3].

Pierwszy prototyp (oznaczony numerem N91) ukończono w kwietniu 1918 r. i poddano próbom fabrycznym. Badania wykazały nadmierne przeciążenie konstrukcji oraz niski współczynnik bezpieczeństwa, co doprowadziło do wstrzymania prób w locie i skierowania maszyny do testów statycznych. Drugi prototyp, planowany z silnikiem Rolls-Royce Falcon I, nie został zbudowany^[4].

W toku dalszych prac konstrukcję samolotu poddano znaczącym modyfikacjom. Zmieniono układ podwozia, wprowadzono płat przeciwkapotażowy oraz rozbudowany system pływalności, zabezpieczający maszynę w razie przymusowego wodowania^[5]. Po serii prób prowadzonych m.in. w Royal Aircraft Establishment oraz Isle of Grain Naval Experimental Station szósta maszyna prototypowa otrzymała oficjalną nazwę Panther i stała się wzorcem dla wersji produkcyjnej^[6].

Z Royal Navy zawarto dwa kontrakty na dostawę 312. samolotów. Po zakończeniu działań wojennych w listopadzie 1918 r. zapotrzebowanie na pokładowe samoloty rozpoznawcze gwałtownie spadło, w wyniku czego drugi kontrakt anulowano, a produkcję ograniczono do niewielkiej liczby maszyn z pierwszej serii. Produkcję maszyn seryjnych powierzono wytwórni The British & Colonial Aeroplane Company w Filton^[7].

Samoloty Parnall Panther weszły do służby w Royal Navy, operując m.in. z pokładów lotniskowców HMS Argus i HMS Hermes^[8]. Były intensywnie wykorzystywane w programach badawczych dotyczących startów i lądowań pokładowych, w tym prób lin hamujących, platform startowych oraz procedur wodowania. Były również na wyposażeniu eskadr operujących z lądu, m.in. 441. i 442. eskadr rozpoznawczo-obserwacyjnych oraz 446. eskadry myśliwskiej. Ostatecznie wycofanie ze służby nastąpiło w 1926 r.^[9]

Dużą liczbę samolotów przeznaczono na sprzedaż na rynku cywilnym. Już w 1920 r. dwa egzemplarze dostarczono United States Navy, gdzie badano je pod kątem zastosowań w lotnictwie morskim. Dwanaście samolotów zakupiła Japonia, trafiły do bazy Cesarskiej Marynarki Wojennej w Yokosuce^[10].

Samolot w układzie dwupłata o konstrukcji drewnianej. Kadłub o konstrukcji półskorupowej, opartej na wręgach i czterech podłużnicach, kryty sklejką lotniczą. Składał się z dwóch sekcji umożliwiających jego składanie na pokładzie lotniskowca. W pierwszej znajdowała się kabina pilota i obserwatora umieszczona bezpośrednio za silnikiem. Pilot zajmował swoje miejsce poprzez wycięcie w górnym płacie^[11]. W drugiej sekcji znajdowały się nadmuchiwane pływaki (były również pod dolnym płatem). System ten umożliwiał utrzymanie samolotu na powierzchni wody przez dłuższy czas po przymusowym wodowaniu^[5]. Dla ułatwienia pracy mechaników zdecydowano się na zamontowanie tablicy przyrządów na zawiasach. Główny zbiornik paliwa, o pojemności 218 litra, był umieszczony w kadłubie^[12].

Skrzydła miały konstrukcję dwudźwigarową, jego końcówki można było demontować, co ułatwiało hangarowanie na pokładach lotniskowców. W płacie górnym były umieszczone dwa zbiorniki paliwa, z których grawitacyjnie paliwo trafiało do silnika. Przepompowywanie ze zbiornika w kadłubie odbywało się z wykorzystaniem pompy napędzanej pędem powietrza^[13].

Napęd stanowił dziewięciocylindrowy silnik rotacyjny Bentley B.R.2 o mocy 230 KM (171,5 kW), chłodzony powietrzem napędzający dwułopatowe śmigło. Osłonięty był pięcioczęściową osłoną, dolna część była odsłonięta dla ułatwienia chłodzenia. Silnik i jego elementy pomocnicze zamontowano na dźwigarach, co ułatwiało jego wymianę. Uzbrojenie defensywne stanowił pojedynczy karabin maszynowy Lewis kal. 7,7 mm^[14].

Podwozie było stałe, z możliwością awaryjnego odrzucenia w przypadku wodowania^[15]. Zamontowano na nim dodatkową powierzchnię zapobiegająca kapotażowi oraz wzmocnienia nosa kadłuba, zmniejszające ryzyko przewrócenia się samolotu podczas wodowania lub lądowania na pokładzie lotniskowca^[15].

Parnall Panther charakteryzował się rozpiętością płata 8,99 m, długością 7,59 m oraz wysokością 3,2 m. Masa własna wynosiła 601,6 kg, a masa całkowita 1175,5 kg. Prędkość maksymalna wynosiła 175 km/h na wysokości około 1981 m, a pułap praktyczny 4420 m. Samolot osiągał pułap 610 metrów w 2 minuty 20 sekund^[16].

• Grzegorz Barciszewski: Samoloty wytwórni Parnall. Bremen: Agencja Wydawnicza CB, 2025. ISBN 978-83-7339-424-7.
• Owen Thetford: British naval aircraft since 1912. Annapolis, Md.: Naval Institute Press, 1991. ISBN 1-55750-076-2. OCLC 23722010.