Paweł Polak

Paweł Polak – polski filozof, historyk filozofii, profesor uczelni na Uniwersytecie Papieskim Jana Pawła II w Krakowie^[1].

Absolwent studiów inżynierskich z telekomunikacji na Akademii Górniczo-Hutniczej im. Stanisława Staszica w Krakowie i studiów doktoranckich z filozofii na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie. W 2004 roku obronił pracę doktorską pt. Filozoficzne aspekty modelowania rozwoju nauki przy pomocy układów dynamicznych (promotor: Michał Heller) i uzyskał stopień doktora nauk humanistycznych w zakresie filozofii. W 2013 roku uzyskał stopień doktora habilitowanego na podstawie dorobku naukowego i rozprawy pt. "Byłem Pana przeciwnikiem [Profesorze Einstein]...”. Relatywistyczna rewolucja naukowa z perspektywy środowiska naukowo-filozoficznego przedwojennego Lwowa^[2].

Od 2004 roku jest pracownikiem badawczo-dydaktycznym Wydziału Filozoficznego Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie (dawnej Papieskiej Akademii Teologicznej). Początkowo pracował w Katedrze Filozofii Przyrody, którą kierował Michał Heller. W 2018 został kierownikiem Katedry Historii i Filozofii Nauki^[3], która od 2025 roku działa pod nazwą Katedra Historii i Filozofii Nauki i Techniki.

W latach 2021–2024 pełnił funkcję wiceprzewodniczącego Komisji Filozofii Nauk Polskiej Akademii Umiejętności w Krakowie, następnie został wybrany na przewodniczącego tej Komisji (kadencja 2024–2027)^[4]. Jest członkiem licznych towarzystw naukowych, m.in. Society for Philosophy and Technology, International Society for the History of Philosophy of Science (HOPOS), International Center for Formal Ontology, Copernicus Center. W latach 2020–2023 był związany z Komitetem Historii Nauki i Techniki Polskiej Akademii Nauk (jako członek-ekspert).

Od 2015 roku pełni funkcję redaktora naczelnego międzynarodowego czasopisma naukowego Philosophical Problems in Science (Zagadnienia Filozoficzne w Nauce)^[5], założonego w Krakowie przez Michała Hellera i Józefa Życińskiego w 1979 roku, a obecnie wydawanego przez Copernicus Center jako półrocznik.

Jest autorem, współautorem i redaktorem ponad 100 publikacji naukowych z zakresu filozofii informatyki, historii i filozofii nauki, etyki nowych technologii, historii filozofii polskiej i relacji nauka-religia. Jest głównym kontynuatorem tradycji Krakowskiej Szkoły Filozofii w Nauce, zainicjowanej przez Michała Hellera i rozwijanej w środowisku krakowskim od przełomu lat 70. i 80. XX wieku, a koncentrującej się na podejmowaniu interdyscyplinarnych badań na styku nauk i filozofii^[6]. Jako uczeń Hellera rozwija stworzoną przez krakowskiego kosmologa koncepcję „filozofii w nauce”^[7] i propaguje ją międzynarodowo (redaktor „Philosopy in Science” w PhilPapers)^[8].

Sformułował komplementarny projekt badawczy „filozofia w technice”^[9], który rozwija m.in. wraz z Romanem Krzanowskim, Łukaszem Mścisławskim, Kristiną Škrest. W obszarze historii filozofii skupia się przede wszystkim na badaniu recepcji teorii naukowych w Krakowie i we Lwowie w okresie obejmującym XIX wiek i pierwszą połowę XX wieku. Zajmuje się również metodyką pracy naukowej w filozofii (z uwzględnieniem cyfrowej humanistyki) oraz dydaktyką filozofii (propedeutyka filozoficzna).

Artykuły naukowe publikował m.in. na łamach takich czasopism jak „Studies in Logic, Grammar and Rhetoric”, „Studies in East European Thought”, „Theology and Science”, „Religions”, „European Journal of Science and Theology”, „Studia Historiae Scientiarum”, „Foundations of Computing and Decision Sciences”, „Információs Társadalom”, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, „Roczniki Filozoficzne”^[10].

Jest laureatem pierwszej edycji Nagrody im. Jana Jędrzejewicza (przyznawanej autorom najlepszych prac z zakresu historii nauki) w 2013 r. za książkę pt. "Byłem Pana przeciwnikiem [Profesorze Einstein]...". Relatywistyczna rewolucja naukowa z perspektywy środowiska naukowo-filozoficznego przedwojennego Lwowa^[11]. Nagrodzony również w 2025 r. nagrodą za najlepszą prezentację (Best Oral Presentation Awards) za referat pt. „Towards beneficial AI: biomimicry framework to design intelligence cooperating with biological entities” (kierownik zespołu i prelegent) podczas konferencji „The 1st International Online Conference of the Journal Philosophies”. W grudniu 2025 otrzymał Nagrodę Naukową im. Mikołaja Kopernika w dziedzinie filozofia przyrody^[12][13].

Pasjonuje się również historią kultury wina w Polsce. Uczestniczył w konferencjach naukowych organizowanych przez Klub Historii i Kultury Wina przy Stowarzyszeniu Historyków Sztuki. Publikował swe prace na temat polskiej kultury wina w monografiach z serii „Studia z historii wina w Polsce” (t. 1,3). Autor felietonów w czasopismach winiarskich „Czas Wina” i „Magazyn Wino”. Za blog popularyzujący polską kulturę wina (https://winnetradycje.wordpress.com) otrzymał nagrody „Winiarski Blog 2012 (III miejsce)”, „Winiarski Blog 2012 (nagroda główna)” oraz Grand Prix „Magazynu Wino” 2014^[14].