Powrót Mechagodzilli

Powrót Mechagodzilli
メカゴジラの逆襲
Gatunek

dramat, science-fiction

Data premiery

15 marca 1975
1979 (Polska)

Kraj produkcji

Japonia

Język

japoński

Czas trwania

83 min

Reżyseria

Ishirō Honda
Teruyoshi Nakano (efekty specjalne)

Scenariusz

Yukiko Takayama

Główne role

Katsuhiko Sasaki
Tomoko Ai
Akihiko Hirata
Katsumasa Uchida
Gorō Mutsumi
Tōru Ibuki

Muzyka

Akira Ifukube

Zdjęcia

Motoyoshi Tomioka

Scenografia

Yoshifumi Honda
Toshirō Aoki, Hiroshi Kozuma (efekty specjalne)

Montaż

Yoshitami Kuroiwa

Produkcja

Tomoyuki Tanaka

Wytwórnia

Tōhō Eizō

Dystrybucja

Tōhō
Zjednoczenie Rozpowszechniania Filmów (Polska)

Przychody brutto

730 000 000 JPY

Poprzednik

Godzilla kontra Mechagodzilla (1974)

Powrót Mechagodzilli[a] (jap. メカゴジラの逆襲 Mekagojira no gyakushū) – japoński film fantastyczno-naukowy z 1975 roku. Bezpośrednia kontynuacja filmu Godzilla kontra Mechagodzilla (1974). Piętnasty film z Godzillą i ostatni z serii Shōwa.

Film okazał się porażką finansową, co miało przyczynę m.in. w rosnącym braku zainteresowania kaijū, nowymi trendami u japońskiej publiczności i importem zagranicznych filmów o lepszej jakości[1][2]. Spowodowało to, że Tōhō uznało, by zakończyć serię filmów o Godzilli. Następny film z Godzillą powstał dopiero w 1984 roku.

Fabuła

Łódź podwodna szuka szczątków Mechagodzilli. Poszukiwania nie dają jednak rezultatu, a ponadto pojawia się coś w rodzaju dinozaura i niszczy łódź. Interpol zastanawia się co mogło stać za jej zniszczeniem. O ekspertyzę zostaje poproszony biolog Akira Ichinose z Instytutu Badań Oceanograficznych, który po przesłuchaniu taśm przychyla się do ataku dinozaura.

W międzyczasie kosmici z 3. Planety z Czarnej Dziury pod przykrywką przebywają w Tokio i snują dalsze plany podbicia Ziemi, jako że ich rodzinna planeta niedługo zostanie wciągnięta przez Czarną Dziurę. Czują, że mogą mieć za sojusznika profesora Shinzō Mafune. Profesor Mafune w latach 30. był wybitnym biologiem, który przedstawił nowatorski plan eksploracji głębin i prowadził próby kontrolowania zwierząt. Jego kariera legła w gruzach, gdy oznajmił, że odkrył żywego dinozaura (którego nazwał Tytanozaur) w wodach archipelagu Ogasawary.

Badania prof. Mafune, który 15 lat temu odszedł z miejsca pracy, przykuwają także uwagę Ichinose i agenta Interpolu Jiro Murakoshiego. Przybywają do domu profesora Mafune w jego rodzinnym Manazuru. Drzwi otwiera im jego córka i mówi, że jej ojciec nie żyje, a jego notatki nt. badań nad dinozaurem spaliła. Murakoshi podejrzewa, że dziewczyna coś ukrywa. W rzeczywistości profesor Mafune żyje i w swym tajnym laboratorium świętuje z Tsudą, jednym z Kosmitów z 3. Planety z Czarnej Dziury, ukończenie urządzenia sterującego Tytanozaurem oraz cieszy się, że wreszcie zemści się na społeczeństwie. Tsuda informuje naukowca i jego córkę, Katsurę, że mają idealne narzędzie do spełnienia planów.

Katsura, jej ojciec i Tsuda idą do tajnej bazy Kosmitów z 3. Planety z Czarnej Dziury, gdzie odbudowywany jest Mechagodzilla. Profesor Mafune domyśla się, że jego sponsorzy to przybysze z innej planety. Kierownik obcych – Mugal oferuje mu umieszczenie w Mechagodzilli urządzenie do sterowania Tytanozaura, by razem zrealizować cel zniszczenia ludzkości. Z bazy ucieka jeden z więźniów zmuszonych do pracy nad Mechagodzillą, którym okazuje się Kusagari, ocalały dowódca zniszczonej łodzi podwodnej. Wkrótce zostaje zabity.

Interpol pracuje nad ulepszeniem łodzi podwodnej na wypadek ponownego spotkania z Tytanozaurem. Równocześnie docierają do notesu profesora Mafune, wg którego Tytanozaur był łagodnym zwierzęciem, które rzadko atakuje pierwsze. Ichinose spotyka się z Katsurą celem omówienia notatek jej ojca. Ichinose mówi jej, że teorie profesora Mafune były słuszne. Zmieszana Katsura jest zdania, że powinni zarzucić badania i nie zgadza, by Ichinose ruszył na drugą wyprawę poszukiwawczą. W Manazuru profesor Mafune strofuje córkę za zadawanie się z ludźmi. Katsura mówi mu, że Ichinose wierzy w jego teorie.

Do Interpolu zgłasza się kanalarz, który reperując rury kanalizacyjne w górach Amagi natrafił na mężczyznę z obciętymi językiem i strunami głosowymi i dostał od niego kawałek kosmicznego tytanu do przekazania Interpolu. Agenci domyślają się, że to mógł być Kusagari. Tymczasem Katsura dowiaduje się telefonicznie o wyruszeniu drugiej łodzi podwodnej, jednak zatrzymuje ją Tsuda. Informuje ją, że lata temu Kosmici z 3. Planety z Czarnej Dziury byli tajemniczymi chirurgami, którzy ocalili jej życie po wypadku w pracowni profesora Mafune. Mówi jej, że wtedy zrobili z niej cyborga, którym można manipulować. Katsura dostaje rozkaz, by rozkazała Tytanozaurowi atak łodzi podwodnej, co wkrótce się dzieje. Jednak podczas próby wezwania pomocy łódź podwodna emituje fale ultradźwiękowe, które odstraszają Tytanozaura. Dowiedziawszy się o tym Interpol decyduje się na wybudowanie olbrzymiego oscylatora ultradźwięków.

Ichinose dociera do domu Mafune, gdy jego uwagę zwraca odjeżdżający samochód. Śledzi go i widzi z dali jak Katsura idzie z tajemniczymi ludźmi. Zostaje zaatakowany przez Kosmitów z 3. Planety z Czarnej Dziury, jednak ratuje Murakoshi. W siedzibie Interpolu Katsura widzi się z Ichinose i przekazuje mu notatki jej ojca znalezione w Kanazawie. W restauracji Ichinose informuje, że Tytanozaur jest nieodporny na ultradźwięki. W domu Katsura prosi ojca, by nie napuszczał Tytanozaura, gdyż może stać kolejnym krwiożerczym potworem, jednak profesor Mafune jest głuchy na jej prośby. Gdy Tytanozaur atakuje Tokio, okazuje się, że ktoś sabotował ultradźwiękowe działo. Podejrzenie pada na kręcącą się w pobliżu Katsurę i w pościgu zostaje zastrzelona. Mugal mówi Tsudzie, że Godzilla na pewno zaatakuje Tytanozaura i nawet jeśli go zabije, będzie zbyt ranny, by wygrać z Mechagodzillą. Tak jak mówi, tak się dzieje. Godzilla toczy bój z Tytanozaurem, który ucieka.

Kosmici z 3. Planety z Czarnej Dziury znów ratują życie Katsurze, czym profesor Mafune zgadza się na wszystkie ich warunki. Szczególnie, że urządzenie kontrolne Mechagodzilli znajduje się wewnątrz Katsury. Ichinose niewierzący w winę Katsury przyjeżdża do jej domu, jednak zostaje schwytany przez obcych. Każą mu oglądać zagładę Tokio. W tym samym czasie Interpol dociera do bazy Kosmitów z 3. Planety z Czarnej Dziury, która celowo ulega samodestrukcji.

Tytanozaur wraz z Mechagodzillą równają z ziemią Tokio, jednak Godzilla przybywa stawić im czoła. Po ostrej bitwie Godzilla zostaje pokonany przez oba potwory i zakopany przez nie żywcem. Interpol wkrótce naprawia ultradźwiękowe działo i traktuje nim Tytanozaura uszkadzając jednocześnie komputery w laboratorium profesora Mafune. Godzilla wydostaje się z ziemi i naciera na atakującego Mechagodzillę. Wkrótce Ichinose oswabadza się z więzów i dusi Tsudę. Kastura chce zastrzelić Ichinose, który mówi jej, że mimo bycia maszyną wciąż jest cyborgiem. Nim Katsura popełni ruch została postrzelona przez Murakoshiego, który z Interpolem wkracza do domu Mafune. W strzelaninie ginie profesor Mafune. Godzilla atakujący w furii Mechagodzillę pozbawia go głowy, jednak robot wciąż jest aktywny. Ichinose wyznaje miłość Katsurze, która błaga o zabicie, bo tylko tak można powstrzymać Mechagodzillę. Ostatecznie Katsura popełnia samobójstwo. Ostatecznie Godzilla niszczy niesprawnego Mechagodzillę, następnie latające spodki, z którym w jednym ucieka Mugal i zrzuca Tytanozaura do wody. Ichinose duma nad martwą Katsurą, a Godzilla odpływa do oceanu.

Obsada

  • Katsuhiko Sasaki – Akira Ichinose
  • Tomoko Ai – Katsura Mafune
  • Akihiko Hirata – prof. Shinzō Mafune
  • Katsumasa Uchida – agent Interpolu Jiro Murakoshi
  • Gorō Mutsumi – Mugal
  • Tōru Ibuki – Tsuda
  • Tadao Nakamaru – szef Interpolu Tagawa
  • Ikio Sawamura – lokaj profesora Mafune
  • Shin Roppongi – agent Interpolu Yuichi Wakayama
  • Yasuko Agawa – agentka Interpolu Yuri Yamamoto
  • Kenji Sahara – dowódca sił zbrojnych
  • Maasaki Daimon – kapitan łodzi podwodnej Kusagari
  • Kotaro Tomita – prof. Ōta
  • Hiroshi Ishiya – kanalarz Yamashita
  • Akinori Umezu – nastolatek
  • Ise Mori – Mechagodzilla
  • Toru Kawai – Godzilla
  • Katsumi Nikamoto – Tytanozaur

Źródło: [3]

Tytanozaur

Tytanozaur
Postać z Tōhō
Twórca

Yukiko Takayama

Wystąpienia

Powrót Mechagodzilli – 1975
Godzilla: Ostatnia wojna – 2004[b]
Godzilla: Singular Point (odc.3, 6-7-8) – 2021

Grany przez

Katsumi Nikamoto

Dane biograficzne
Pochodzenie

Wodny dinozaur

Płeć

męska

Inne informacje
Wzrost

60 metrów[4]

Masa

30 000 ton[4]

Umiejętności

wzniecanie silnego wiatru za pomocą ogona[5].

Tytanozaur (jap. チタノザウルス Chitanozaurusu; ang. Titanosaurus) – fikcyjny olbrzymi prehistoryczny potwór (kaijū), występujący w Powrocie Mechagodzilli z 1975 roku[4].

Tytanozaur jest podobnym do hadrozaura dwunożnym morskim dinozaurem, który przetrwał do naszych czasów[4]. Pokryty był czerwono-żółtą guzowatą łuską, na jego głowie i grzbiecie znajdowała się żółtawa płetwa, zaś niezbyt długi ogon zakończony był rozkładającą się błoną. Tytanozaur jako stworzenie morskie, był w stanie zanurzać się pod woda i doskonale pływać[4]. Potrafił też wysoko skakać. Jego szczęki były na tyle silne, że mógł nimi pochwycić i unieść przeciwnika jego rozmiarów. Walczył uderzając łapami, kopiąc i uderzając głową[4]. Po rozłożeniu błony na końcu ogona (przypominającej wachlarz), Tytanozaur był zdolny wzniecić huraganowy wiatr, poprzez machaniem nim na boki[4]. Jego słabością była wrażliwość na ultradźwięki[5].

Został odkryty przez profesora Shinzō Mafune, jednak ogłoszenie tego faktu uznano za szaleństwo i skończyło się to utratą reputacji. Pałający zemstą na ludzkości profesor Mafune wykorzystał wcześniejsze badania na kontrolowaniem zwierząt i z pomocą tajemniczych sponsorów był w stanie wykonać urządzenie do sterowania Tytanozaurem.

Wkrótce sponsorzy ujawnili się jako Kosmici z 3. Planety z Czarnej Dziury proponując profesorowi Mafune współpracę Tytanozaura i Mechagodzilli. W nagrodę naukowiec i jego córka Katsura będą mieszkać w nowym świecie po zniszczeniu ludzkości. Tym bardziej, że kosmici niegdyś uratowali życie Katsurze.

Oryginalnie potwór był łagodnym stworzeniem, które rzadko inicjuje atak. Dopiero będąc pod kontrolą profesora Mafune dokonywał ataków, z czego pierwszy był na łodzi podwodnej szukającej szczątki Mechagodzilli. Atak na kolejną łódź podwodną nie udał się, ponieważ jedno z urządzeń emitowało ultradźwięki, na które był wrażliwy. Po tym zdarzeniu Katsura zaczęła kwestionować plany swego ojca i ostrzegła go, że Tytanozaur stanie się takim samym potworem co Król Ghidorah, Rodan czy Manda.

Profesor Mafune nie słuchał się jej i był przekonany, że Tytanozaur może w pojedynkę zniszczyć Tokio, gdyż wg niego maszyna nigdy nie dorówna żywym tkankom mózgowym. Potwór atakował Tokio, ale został przegoniony przez Godzillę. Kolejny atak na Tokio ponowił w towarzystwie Mechgaodzilli. Wkrótce przybył Godzilla, który nie dał obojgu rady. Po zastosowaniu naprawionego działa ultradźwiękowego Tytanozaur nie był w stanie walczyć i Godzilla po zniszczeniu Mechagodzilli potraktował go swym termonuklearnym promieniem. Pokonany Tytanozaur spadł do oceanu.

Potwór wytwórni Tōhō nie ma nic wspólnego z dinozaurem o tej samej nazwie, należącym do zauropodów z rodziny tytanozaurów.

W serialu anime Godzilla: Singular Point (2021) Tytanozaur był pierwszą z czterech form Godzilli, który przebywał w wodzie i nosił nazwę Godzilla Aquatilis. W tej formie Godzilla był do momentu wyłonienia z morza i udaniu się do Tokio, gdzie pokrył miasto czerwonym pyłem, a sam adaptując się do lądu transmutował się w następną formę[6].

Produkcja

Przygotowanie i scenariusz

W latach 70. XX wieku seria o Godzilli była jedyną ciągłą serią filmową produkcji Tōhō, głównie ze względu na targetowanie dzieci i umieszczanie filmów w dziecięcym bloku kinowym „Toho Champion Festival” obok kreskówek i odcinków popularnych seriali telewizyjnych pokroju Ultramana[7]. Scenariusz do filmu wyłoniono w konkursie zorganizowanym przez Kenjiego Tokoro, jednego z producentów Tōhō. Głównym założeniem był powrót Mechagodzilli[8][9], który wzbudził uwielbienie widowni spoza typowej bazy fanów Godzilli. Także poprzedni film z serii, Terror Mechagodzilli (1974) zarobił więcej pieniędzy niż dotychczasowe filmy kaijū z lat 70[10]. Tokoro ostatecznie wybrał skrypt studentki Yukiko Takayamy. Tanaka spodobał się na tyle, że zatrudnił Takayamę jako pełnoprawną scenarzystkę; tym samym był to pierwszy i jedyny film o Godzilli ze scenariuszem napisanym w pełni przez kobietę[11]. Był to pierwszy od 1956 roku skrypt, przy którym nie brali udziału Takeshi Kimura czy Shinichi Sekizawa[12]. Takayama podkreślała, że centrum jej historii jest cybrog, który zachowuje ludzkie uczucia, i była otwarta na jakiekolwiek zmiany scenariuszowe, jeśli ten motyw pozostał w filmie[13].

Zmiany w systemie produkcyjnym jak i śmierć Eijiego Tsuburayi powodowały poważne cięcia budżetu co zaważyło na produkcji i było to powodem, dlaczego długoletni reżyser filmów kaijū, w tym Godzilli, Ishirō Honda po Kosmicznej Amebie (1970) zakończył kontrakt i pracował jako reżyser telewizyjny przy Mirror Man (1971–1972), Powrót Ultramana (1971–1972) i Zone Fighter (1973)[14]. Wedle niektórych źródeł, producent i współtwórca serii, Tomoyuki Tanaka typował na reżysera Juna Fukudę lub Yoshimitsu Banno, jednak ten drugi zaprzeczał, iż ktoś proponował mu reżyserię. Ostatecznie Tanaka skontaktował się z Hondą[15]. Ryuji Honda był zaskoczony, gdy jego ojciec się zgodził. „Myślę, że w tamtej chwili jakaś jego część naprawdę nie chciała już kręcić filmów [o potworach]. To, że wrócił, żeby nakręcić kolejny, jest więc pod znakiem zapytania. Lojalność mogła ponownie kierować Hondą. „Był… wdzięczny, że mógł pracować dla Tōhō przez cały ten czas. Może [on] chciał się im odwdzięczyć, a może po prostu chciał znowu nakręcić film” – powiedział Ryuji[16]. Był to ostatni film z Godzillą wyreżyserowany przez Ishirō Hondę[17]. Głównie asystentem reżysera został Kenshō Yamashita, który 19 lat później był reżyserem innego filmu z Godzillą tj. Godzilla kontra Kosmogodzilla (1994)[18].

Takayma stworzyła cztery szkice scenariusza, który ostatni szlifował Honda, m.in. skracając początkową sekwencję szukania szczątków Mechagodzilli[19]. W pierwszej wersji scenariusza miały wystąpić dwa potwory, nazwane Tytanami z mitologii greckiej[8]. W pewnym momencie miały połączyć się ze sobą w jednego potwora. Ostatecznie Tytanów zastąpił Tytanozaur[9].

Casting

Katsurę zagrała 21-letnia aktorka telewizyjna Tomoko Ai, dla której był to debiut kinowy[20]. Główną rolę zagrał Katsuhiko Sasaki, dla którego była to druga rola w serii po Godzilli kontra Megalonie (1973)[21]. W rolę złoczyńców wcielili się Gorō Mutsumi i Tōru Ibuki. Mimo, że Mutsumi wcześniej w Terrorze Mechagodzilli zagrał przywódcę kosmitów z 3. Planety z Czarnej Dziury o takim samym wyglądzie i funkcji głównego antagonisty, odgrywana postać jest inna[22]. Także w podobnej roli narracyjnej pojawił kolejny aktor Terroru Mechagodzilli, Akihiko Hirata, gdzie znów wcielił się w postać naukowca, ale będącego tym razem czarnym charakterem. Powrót Mechagodzilli to ostatni film z serii, w którym wystąpił Hirata[23]. Był to również ostatni film w karierze Ikio Sawamury, regularnego aktora w filmach kaijū, który po długiej chorobie zmarł sześć miesięcy po premierze filmu[24]. W filmie w rolach cameo wystąpili Kenji Sahara i główny aktor Terroru Mechagodzilli, Maasaki Daimon[25]. Godzillę zagrał Tōru Kawai powtarzając tę rolę z serialu Zone Fighter, gdzie Godzilla gościnnie wystąpił. Z kolei Tytanozaura zagrał kaskader Katsumi Nikamoto, który wcześniej grał Ultramana w Ultraman Leo (1974–1975)[26].

Realizacja

Efekty specjalne reżyserował Teruyoshi Nakano[27]. Jednak przeciwieństwie do poprzednich filmów, gdzie był osobne ekipy filmowe, jedna do zdjęć głównych, a druga do scen z efektami specjalnymi, Powrót Mechagodzilli miał tylko jedną ekipę zarówno do zdjęć i efektów specjalnych i był jedynie miesiąc na zdjęcia. Wobec tego Honda rozpisał szczegółowy plan zajęć, którego ściśle się trzymano i żeby przyspieszyć produkcję osobiście stworzył scenorysy na podstawie scenariusza[28]. Kamerzysta Motoyoshi Tomioka był zadowolony z takiego obrotu sprawy, bo często autorzy zdjęć głów i tych do efektów specjalnych nie byli w stanie zachować zgodnego wyglądu, koloru i tonu, gdyż każdy miał osobną wizję. Mimo ścisłego grafiku Tomioka był zdania, że powinna być jedna osoba do nadzorowania zdjęć[29]. Tomioka wspominał, iż ciężko było nakręcić bliskie ujęcia twarzy z powodu warunków kamery TohoScope. Powrót Mechagodzilli był zarazem ostatnim filmem z serii nakręconym w TohoScope, a format 2:35 zastosowano z powrotem dopiero w Powrocie Godzilli z 1999 roku[30].

Według doniesień projektanta Toshiro Aokiego było niezwykle zaprojektować i zbudować rekwizyty takie jak działo ultradźwiękowe z powodu ograniczonego czasu i budżetu, co porównał do końcówki II wojny światowej, kiedy przegrywający Japończycy desperacko używali najbardziej prymitywnej broni. Aoki wspominał, że praca i efekt końcowy się opłacą, jeśli widownia będzie cieszyć się z filmu[31]. Z podobnymi problemami mierzył się Motoyoshi Tomioka filmujący potwory w żabiej perspektywy z powodu braku odpowiedniej wysokości sali dźwiękowej. Część scen została w plenerze, co tylko przysparzało dodatkowych problemów ze względu na częsty brak zgodności nakręconego nieba z przygotowywanymi malunkami w warunkach studyjnych[32].

Wykorzystano ponownie kostium Godzilli używany od Godzilli kontra Megalona (1973), jednak przeprojektowano głowę, by nadać bardziej złowrogiej mimiki w duchu zachowania poważniejszego tonu[33]. Część scen z podrzucanym w górę Godzillą wykonano za pomocą pustego w środku kostiumu zawieszonego na grubych linkach[34]. W jednym momencie, w wyniku pirotechniki kostium lekko się zajął ogniem, jednak Nakano zdecydował zachować w gotowym filmie z powodu dobrego wrażenia[35].

Prócz standardowego suitmation, do wykreowania Tytanozaura wykorzystano pełnej skali kukiełkę oraz zdalnie sterowaną głowę do zbliżeń[36]. Stworzono również osobny model jego ogona z możliwością otwierania i zamykania wachlarza[37]. Nakano nakazał Nikamoto odgrywać Tytanozaura jak postać w teatrze nō. Nikamoto czasami nosił kostium Tytanozaura tyłem do przodu, by nadać potworowi bardziej nienaturalnych ruchów[38].

Głowa z poprzedniego kombinezonu Mechagodzilli została ponownie wykorzystana, choć przemalowana na ciemniejszy kolor, a liczba płyt grzbietowych na karku została zredukowana z trzech rzędów do jednego. Dłonie z tworzywa sztucznego wzmocnionego włóknem szklanym stały się obrotowe, a palce zostały przemodelowane. Dwa nowe torsy zostały wymodelowane z lateksu wyjętego z formy gipsowej, co nadało im bardziej miękką fakturę niż polietylenowy korpus z poprzedniego kombinezonu. Nowy kombinezon został przemalowany na ciemnoszary, w przeciwieństwie do jasnosrebrnego odcienia oryginalnego kombinezonu. W scenie, w której głowa Mechagodzilli zostaje oderwana, odsłaniając jej Kontroler Głowy, wykorzystano górną część ciała z poprzedniego kombinezonu Mechagodzilli[39]. Multikolorowy laserowy wzrok Mechagodzilli był jednym z najdłużej trwających i najtrudniejszych efektów optycznych, z jakim musiał mierzyć się zespół Nakano. Grupa do animacji optycznej musiała klatka po klatce rysować promień na osobnych szablonach i miała problemy, by utrzymać poprawność zmieniających się kolorów[40].

Do zilustrowania monologu Katsury o niszczycielskich potworach wykorzystano fragmenty poprzednich filmów z Rodanem, Królem Ghidorą, i Mandą[41]. W paru ujęciach użyto scen z czołgami z poprzednich filmów z lat 60[42]. Nakano zastosował łączone zdjecia w scenach ataku Tytanozaura, jednak z powodu ograniczeń czasu i budżetu nie były zadowalającej jakości jak w poprzednich filmach z serii z lat 60. XX wieku[43]. Scenę z podwodną łodzią stworzono w sali dźwiękowej i Nakano użył kolorowych soczewek i dymu do stworzenia iluzji podmorskiego życia[44]. Budynek Interpolu zagrał Tokio Marine Nichido Building[45]. W scenie operacji Katsury, Ai miała na sobie sztuczną, lateksową replikę nagiego ciała, dzięki czemu nie musiała występować nago[46]. Efekty były kręcone w sali filmowej nr 9, małym studiu dźwiękowej używanym przy wcześniejszych filmach z Godzillą, co spowodowało zmniejszenie planu zdjęciowego, większe zbliżenie teł i uciekanie się do sztuczek optycznych przy pomocy Toshio Takashimy, by uzyskać iluzję większych scen. Z tego też powodu część scen była kręcona także w plenerze[47].

Pierwotnie finałowe starcie potworów miało odbyć się w Tokio, jednak z powodów budżetowych Tōhō zdecydowało się na podmiejskie tereny[48]. Mimo ograniczeń pieniężnych film zawierał więcej scen destrukcji miast niż inne filmy lat 70. z udziałem Godzilli[49]. Wiele makiet zniszczonych budynków było wykorzystane z poprzednich filmów jak Zagłada Japonii (1973) czy Nosutoradamusu no daiyogen (1974)[50].

Postprodukcja

Tōhō zleciło na rynek międzynarodowy anglojęzyczną wersję Powrotu Mechagodzilli przygotowaną przez studio Matthew Oram Ltd. z Hongkongu[51][52]. Mimo istnienia oficjalnych angielskich imion, niektóre potwory zachowały swe oryginalne japońskie imiona[53].

Premiera

Powrót Mechagodzilli miał premierę 15 marca 1975 roku w ramach „Toho Champion Festival”[54].

Wersja amerykańska

W 1975 roku Tōhō sprzedało prawa dystrybucyjne Henry’emu G. Sapersteinowi, prezesowi United Productions of America, który wcześniej pracował wytwórnią przy produkcji innych filmów typu kaijū i dystrybucji na terenie Ameryki Północnej. Był to również jedyny film z Godzillą z lat 70. XX wieku wzięty przez Saperteina/United Productions of America na rynek amerykański[55]. Saperstein nadał licencję dystrybucyjną Bobowi Connowi, byłemu dyrektor ds. sprzedaży w wytwórniach filmowych 20th Century Fox i Warner Bros., który założył własną firmę dystrybucyjną Bob Conn Enterprises. Film został wydany przez Conna w amerykańskich kinach latem 1978 roku jako Terror of Godzilla[56]. Wersja amerykańska wykorzystała angielski dubbing zlecony przez Tōhō[c][23].

Zarówno w Stanach Zjednoczonych i Japonii, latach 70. XX wieku filmy z Godzillą były przede wszystkim kierowane dla dzieci. Jednak wskutek różnic kulturowych japońskie kino pozwalało na krew i drobne przekleństwa w produkcjach dla dzieci, co nie było możliwe w analogicznym kinie amerykańskim. By otrzymać najniższą kategorię wiekową, jak i uniknąć ewentualnych skarg rodziców, Conn wyciął wszystkie możliwe drastyczne lub problematyczne fragmenty, co czasem powodowało błędy w montażu i brak zachowani logicznego ciągu zdarzeń w finałowym akcie[58]. Jednocześnie United Productions of America dystrybuowało własną wersję w telewizji jako Terror of Mechagodzilla, gdzie wycięto wyłącznie jeden fragment, gdzie podczas operacji Katsury widać jej nagi biust[59].

Film w wersji amerykańskiej napisy początkowe ilustrowane scenami z Terroru Mechagodzilli zastąpiono prologiem opowiadającym o przejściu Godzilli z złoczyńcy do bohatera ilustrowanym fragmentami z poprzednich filmów, Inwazji potworów (1965) i Rewanżu Godzilli (1969)[d], rozpowszechnianych również przez Sapersteina. Prolog ten później nie był obecny w amerykańskich wydaniach na rynek domowy[61].

W 1983 roku film wydano na wideokasety pod tytułem Terror of Mechagodzilla, jednakże wzięto omyłkowo wersję Conna. Dodano wówczas nową plansze tytułową z tytułem Terror of Mechagodzilla. Później w tej wersji film emitowano w amerykańskiej telewizji. Wersja Sapersteina była ponownie dostępna w obiegu dopiero w 2008 roku, kiedy Classic Media wydało ją na DVD[62].

Odbiór

Wynik finansowy

W Japonii sprzedano 980 tys. biletów na film[1] i obecnie jest najmniej zarabiającym filmem o Godzilli[63]. Było związane z coraz słabszą popularnością Godzilli, którego filmy ustępowały w miejsca amerykańskim filmom animowanym Walt Disney Productions oraz animacjom o Doraemonie[63]. Także wpływały na to zmiany w zagranicznym odbiorze, filmy z Godzillą zaczęły się kojarzyć w Stanach Zjednoczonych jako niepoważne filmy klasy Z kierowane dla dzieci, a także coraz bardziej przełomowe efekty specjalne autorstwa ILM pozostawiły wysoką poprzeczkę, której zmagający się trudnościami finansowymi japoński przemysł filmowy nie mógł osiągnąć[64]. Zamiast tego, większym sukcesem kasowym w japońskich kinach 1975 roku był amerykański film katastroficzny Płonący wieżowiec. Jak pisał krytyk filmowy David Kalat: „Rok 1975 był złowieszczym momentem historycznym: po raz pierwszy filmy zagraniczne przewyższyły krajowe filmy w japońskich kasach kinowych. Jeśli Godzilla nie mogła konkurować z wartością produkcji hollywoodzkich produkcji, dni tytana dobiegły końca”[1]. Wówczas Tōhō zdecydowało się, by zakończyć serię produkcję filmów z Godzillą całkowicie, wbrew woli Tanaki[65]. Godzilla jedynie występował w utworach amerykańskich, w serii komiksowej Godzilla: King of the Monsters wydanej przez Marvel Comics w latach 1977–1979 i serialu animowanego Godzilla produkcji Hanna-Barbera emitowanego w latach 1978–1979 na antenie NBC[66].

Analizy

Keith Aiken dostrzega, iż Tytanozaur jako pokojowy nastawiony potwór i zmuszony do walk i niszczeń to novum w filmie z Godzillą[67]. Także w jego opinii to jeden z nielicznych filmów, gdzie Godzilla współpracuje z ludźmi[68]. Współzałożyciel i redaktor Sci-Fan Japan, Bob Johnson dostrzega Katsura, że mimo lojalności wobec ojca, pod wpływem Ichinose powoli dociera do niej, że istnieje więcej coś nienawiść i zemsta i ostatecznie postanawia ratować świat kosztem interesów z ojcem[69]. Mimo, że Powrót Mechagodzilli był kierowany dla dzieci, zauważalny jest znacznie doroślejszy ton niż w poprzednich odsłonach poprzez drastyczniejsze i brutalne sceny[70]. Spekulował, że prawdziwy wygląd kosmitów, który tym razem przypominał ofiary promieniowania nuklearnego, aniżeli małpy podobne do tych z popularnej wówczas amerykańskiej serii filmowej Planeta małp (1968–1973), był dla odmiany inspirowany mutantami z W podziemiach Planety Małp (1970) z tej samej serii[71]. Jason Barr w książce The Kaiju Film: A Critical Study of Cinema’s Biggest Monsters jest zdania, że film reprezentuje strach Japończyków przed wejściem amerykańskich korporacji na rynek japoński, co mieliby reprezentować Kosmici z 3. Planety z Czarnej Dziury[72].

Reboot

Po zakończeniu serii, Tōhō ograniczyło produkcje fantastyczno-naukowe z wielkimi potworami, ze względu na przesycenie się rynku. Wobec tego się skupiło na badaniu pod aktualne trendy filmowe w stylu amerykańskiego kina katastroficznego jak Port lotniczy (1970–1979) czy Tragedia „Posejdona” (1972). Gigantyczny sukces ichniejszej Zagłady Japonii wydanej w 1973 roku spowodował serię kasowych wyoskobudżetowych filmów z wielkoskalowymi efektami specjalnymi trwającą przez dekadę i nadały kierunek na nową serię filmów z Godzillą rozpoczętą przez Powrót Godzilli w 1984 roku[73].

Odniesienia w kulturze popularnej

  • Grający główną rolę Katsuhiko Sasaki dubbingował admirała Stenza w japońskiej wersji językowej Godzilli z 2014 roku[74].
  • Scena jednoczesnego duszenia kosmity przez Ichinose i chwytu Mechagodzilli przez Godzillę została zacytowana w Godzilli: Ostatniej wojnie (2004). Reżyser filmu, Ryūhei Kitamura przyznawał, że filmy z Mechagodzillą należą do jego ulubionych[75]. W tym filmie Tytanozaur pojawił się jako zabawka.
  • Wymarcie gigantycznych potworów mieszkających na Wyspie Zero z drugiego numeru komiksu Planetary następuje w latach 70. XX wieku. Jest to odniesienie do zakończenia serii Shōwa za sprawą Powrotu Mechagodzilli w 1975 roku[76].

Uwagi

  1. ↑ W wydaniu VHS dystrybuowanym przez Vision używa się nazwy – Terror Mechagodzilli, bezpośredniego tłumaczenia angielskiego tytułu Terror of Mechagodzilla
  2. ↑ Fragment z poprzedniego filmu.
  3. ↑ Stanowi to zmianę, gdyż wcześniejsze dystrybuowane przez Sapersteina filmy kaijū miały własny angielski dubbing pomimo istnienia takowych zlecanych Tōhō[57].
  4. ↑ W tym przypadku były to fragmenty z Ebiry – potwora z głębin (1966) i Syna Godzilli (1967), jako że Rewanż Godzilli mocno korzystał z archiwalnego materiału. Współredaktor portalu SciFi Japan i storyboardzista Godzilla: The Series (1999–2000), Keith Aiken, sarkastycznie określił, że to co widzimy na pocztku film to ”tak naprawdę wycinki wycinków”[60].

Przypisy

  1. 1 2 3 Kalat 1997 ↓, s. 147.
  2. ↑ John Berra: Directory of World Cinema: Japan. Chicago: Intellect Books, 2010, s. 209. ISBN 978-1-84150-335-6. (ang.).
  3. ↑ 「メカゴジラの逆襲」 THE TERROR OF GODZILLA. Ｇ本情報 - ゴジラ王国. [dostęp 2018-12-14]. (jap.).
  4. 1 2 3 4 5 6 7 J.D. Lees, Marc Cerasini: The Official Godzilla Compendium: A 40 Year Retrospective. Random House Books, marzec 1998, s. 52-54; 140, seria: Official Godzilla. ISBN 0-679-88822-5. (ang.).
  5. 1 2 Przemysław Thiele, Titanosaurus [online], Godzilla i inni, 29 stycznia 2002 [dostęp 2018-12-13] [zarchiwizowane z adresu 2002-01-29].
  6. ↑ Nicholas Raymond: All Godzilla Forms In Netflix's Singular Point Explained. ScreenRant, 2021-07-02. [dostęp 2020-08-20]. (ang.).
  7. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:07:26–00:07:59.
  8. 1 2 Totorom, Words from the Heart: Yukiko Takayama Remembers Terror of Mechagodzilla, „G-FAN”, 91, lato 2010, s. 10-14.
  9. 1 2 David Milner, Yukiko Takayama Interview [online], davmil.org, 1998 [dostęp 2018-12-14].
  10. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:09:45–00:10:09.
  11. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:10:45–00:11:12.
  12. ↑ Kalat 1997 ↓, s. 142.
  13. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:55:07–00:55:18.
  14. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:08:18–00:08:43.
  15. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:10:10–00:10:25.
  16. ↑ Ryfle i Godziszewski 2017 ↓, s. 266.
  17. ↑ Kalat 2010 ↓, s. 146.
  18. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:52:46–00:52:56.
  19. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:10:45–00:11:32.
  20. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:08:49–00:09:08, 00:23:02–00:23:05.
  21. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:15:43–00:16:30.
  22. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:17:18–00:17:34.
  23. 1 2 Kalat 1997 ↓, s. 145.
  24. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:21:59–00:22:11.
  25. ↑ Kalat 2010 ↓, s. 145.
  26. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:11:34–01:11:55.
  27. ↑ Kalat 1997 ↓, s. 141.
  28. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:53:36–00:54:05.
  29. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:00:52–01:01:22.
  30. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:01:38–01:01:50.
  31. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:45:49–00:46:28.
  32. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:46:67–00:49:33.
  33. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:12:18–01:12:45.
  34. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:10:57–01:11:11.
  35. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:19:25–01:19:34.
  36. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:40:14–00:40:26.
  37. ↑ Mamiya 2000 ↓, s. 165.
  38. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:06:36–01:06:46.
  39. ↑ Mamiya 2000 ↓, s. 164, 168.
  40. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:07:31–01:07:49.
  41. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:48:07–00:48:24.
  42. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:49:46–00:50:01, 01:04:47–01:04:58.
  43. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:50:03–00:50:35.
  44. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:11:56–00:12:08.
  45. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:14:33–00:14:42.
  46. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:56:57–00:57:01.
  47. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:06:04–01:06:33.
  48. ↑ David Milner, Yukiko Takayama Interview [online], davmil.org, 1998 [dostęp 2018-12-14].
  49. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:52:57–00:53:06.
  50. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:07:53–01:08:02.
  51. ↑ Brett Homenick: I WAS A TEENAGE KUNG FU MOVIE DUBBER! Former Hong Kong Voice Actor Michael Ross Recalls His Work Dubbing Bruce Lee and Godzilla Films!. Vantage Point Interviews, 2017-02-03. [dostęp 2026-06-13]. (ang.).
  52. ↑ Brett Homenick: GRUNTING & GROANING ACROSS THE DECADES! Saul Lockhart on Surviving as a Movie Voice Actor in Paris and Hong Kong!. Vantage Point Interviews, 2024-04-19. [dostęp 2026-06-13]. (ang.).
  53. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:48:47–00:49:07.
  54. ↑ Anthony Romero: Toho Champion Festival. Toho Kingdom, 2013-12-15. [dostęp 2026-06-12]. (ang.).
  55. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:00:27–00:00:05 00:00:48–00:01:35.
  56. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:01:37–00:01:54.
  57. ↑ Kalat 2010 ↓, s. 96.
  58. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:03:13–00:03:54.
  59. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:03:56–00:04:14, 00:.
  60. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:04:28–00:04:32.
  61. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:00:27–00:00:41, 00:04:15–00:05:40.
  62. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:05:39–00:06:15.
  63. 1 2 Ryfle i Godziszewski 2017 ↓, s. 271.
  64. ↑ Kalat 2010 ↓, s. 148.
  65. ↑ EXTRA: The Return of Godzilla 30th / ゴジラ('84) 30周年スペシャル〜EXTRA〜 (SciFi JAPAN TV #36). Scifi Japan [dostęp 2018-12-14].
  66. ↑ Kalat 1997 ↓, s. 153-155.
  67. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:30:17–00:30:35.
  68. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:27:37–01:27:44.
  69. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:46:38–00:46:17.
  70. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 00:33:55–00:34:09, 00:44:34–00:45:02.
  71. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:21:49–01:22:09.
  72. ↑ Jason Barr: The Kaiju Film: A Critical Study of Cinema's Biggest Monsters. Jefferson (Karolina Północna): McFarland & Company, 2016, s. 99–100. ISBN 978-0-7864-9963-2. [dostęp 2018-12-11]. (ang.).
  73. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:03:23–01:04:06.
  74. ↑ Admiral Stenz's voice in the Japanese dub. SpaceHunterM [dostęp 2018-12-13].
  75. ↑ Aiken i Johnson 2008 ↓, 01:21:21–01:21:43.
  76. ↑ Wyspa. W: Warren Ellis: Planetary. John Cassaday (ilustr.), Laura Martin (kolory), Paulina Braiter-Ziemkiewicz (tłum.). T. 1. Warszawa: Egmont Polska, 2018, s. 34-56, seria: DC Deluxe. ISBN 978-83-281-3455-3. (pol.).

Bibliografia

Źródła pisane
Źródła audiowizualne
  • Audio Commentary for the U.S. Version, [w:] Keith Aiken, Bob Johnson, Terror of Mechagodzilla [DVD], Nowy Jork: Classic Media, 2008 (Toho Master Collection) (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.