Rurkonos
| Nyctimene | |||||
| Borkhausen, 1797[1] | |||||
 Rurkonos żółtoplamy (N. robinsoni) | |||||
| Systematyka | |||||
| Domena | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Królestwo | |||||
| Typ | |||||
| Podtyp | |||||
| Gromada | |||||
| Podgromada | |||||
| Infragromada | |||||
| Rząd | |||||
| Podrząd | |||||
| Nadrodzina | |||||
| Rodzina | |||||
| Podrodzina | |||||
| Rodzaj |
rurkonos | ||||
| Typ nomenklatoryczny | |||||
|
Vespertilio cephalotes Pallas, 1767 | |||||
| |||||
| Gatunki | |||||
| |||||
Rurkonos[12] (Nyctimene) – rodzaj ssaków z podrodziny Nyctimeninae w obrębie rodziny rudawkowatych (Pteropodidae).
Rozmieszczenie geograficzne
Rodzaj obejmuje gatunki występujące w Indonezji, Papui-Nowej Gwinei, Australii i na Wyspach Salomona[13][14][15].
Morfologia
Długość ciała (bez ogona) 69,3–144 mm, długość ogona 12–32,6 mm, długość ucha 7–24 mm, długość tylnej stopy 8,2–24 mm, długość przedramienia 48,3–88,1 mm; masa ciała 26–100 g[14].
Systematyka
Rodzaj zdefiniował w 1797 roku niemiecki przyrodnik Moritz Balthasar Borkhausen w publikacji swojego autorstwa zatytułowanej Fauna Niemiec, czyli zwięzła historia naturalna zwierząt Niemiec. Część pierwsza: Ssaki i ptaki[1]. Borkhausen w oryginalnym opisie nie wymienił żadnego gatunku; gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) rurkonos sulaweski (N. cephalotes).
Etymologia
- Nyctimene (Nyctymene): gr. νυκτι- nukti- ‘nocny’, od νυξ nux, νυκτος nuktos ‘noc’; μηνη mēnē ‘księżyc’[16].
- Cephalotes (Cephalotus): epitet gatunkowy Vespertilio cephalotes Pallas, 1767; gr. κεφαλωτός kephalōtos ‘mający głowę’, od κεφαλη kephalē ‘głowa’; -οτης -otēs ‘odnoszący się do’, od ειδος eidos ‘podobieństwo’[17]. Gatunek typowy (absolutna tautonimia): Vespertilio cephalotes Pallas, 1767.
- Harpyia (Harpya, Harpyja): w mitologii greckiej harpie (gr. Ἁρπυιαι Harpuiai) były drapieżnymi duchami (demonami) o kształcie pół sępa i pół kobiety[18]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Vespertilio cephalotes Pallas, 1767.
- Gelasinus: gr. γελασινος gelasinos ‘śmieszek’, od γελαω gelaō ‘śmiać się’[19].
- Uronycteris: gr. ουρα oura ‘ogon’; νυκτερις nukteris, νυκτεριδος nukteridos ‘nietoperz’[20]. Gatunek typowy (oznaczenie monotypowe): Cynopterus (Uronycteris) albiventer J.E. Gray, 1863.
- Bdelygma: gr. βδέλυγμα bdelygma ‘abominacja, wstręt’[21]. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Harpyia major Dobson, 1877.
Podział systematyczny
Do rodzaju należą następujące gatunki[22][23][13][12]:
| Grafika | Gatunek | Autor i rok opisu | Nazwa zwyczajowa[12] | Podgatunki[14][13][23] | Rozmieszczenie geograficzne[14][13][23] | Podstawowe wymiary[14][23][f] | Status IUCN[24] |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
Nyctimene aello | (O. Thomas, 1900) | rurkonos szerokopaskowany | gatunek monotypowy | niziny Nowej Gwinei (Indonezja i Papua-Nowa Gwinea), Wyspy Raja Ampat (Waigeo i Misool), wyspy Kairiru i Admosin, u północnych wybrzeży; zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m. | DC: 10,3–14,4 cm DO: 1,4–3,1 cm DP: 7,7–8,8 cm MC: 70–93 g |
LC |
| Nyctimene cyclotis | Andersen, 1910 | rurkonos okrągłouchy | gatunek monotypowy | północno-zachodnia Nowa Gwinea (góry Pegunungan Arfak); wstępnie Wyspy Raja Ampat (Waigeo i Mansuar) | DC: brak danych DO: brak danych DP: 5,4–5,6 cm MC: brak danych |
DD | |
| Nyctimene certans | Andersen, 1912 | rurkonos górski | gatunek monotypowy | góry Nowej Gwinei (Indonezja i Papua-Nowa Gwinea); wstępnie Archipelag Bismarcka (wschodnia Nowa Brytania); zakres wysokości: 700–3000 m n.p.m. | DC: 8,1–11,8 cm DO: 1,2–3 cm DP: 5,5–6,9 cm MC: 33–48 g |
LC | |
| Nyctimene wrightae | Irwin, 2017 | gatunek monotypowy | nizinne i górskie lasy deszczowe Nowej Gwinei (Indonezja i Papua-Nowa Gwinea); zakres wysokości: 40–770 m n.p.m. | DC: 8,4–8,6 cm DO: 1,9–2,2 cm DP: 5,2–6,3 cm MC: 34–36 g |
LC | ||
| Nyctimene varia | Andersen, 1910 | rurkonos mały | gatunek monotypowy | endemit Indonezji: środkowe Moluki (Buru i Seram); zakres wysokości: 700–900 m n.p.m. | DC: brak danych DO: brak danych DP: około 5,5 cm MC: brak danych |
VU | |
 |
Nyctimene albiventris | (J.E. Gray, 1863) | rurkonos papuaski | 2 podgatunki | północne Moluki, Wyspy Raja Ampat, Wyspy Kai, północne Wyspy Aru, nizinna Nowa Gwinea, Wyspy Admiralicji i Archipelag Bismarcka | DC: 7,4–11,5 cm DO: 1,8–2,5 cm DP: 5,5–6,7 cm MC: 27–55 g |
LC |
| Nyctimene draconilla | O. Thomas, 1915 | rurkonos smoczy | gatunek monotypowy | głównie niziny Nowej Gwinei na południe od Gór Centralnych (Indonezja i Papua-Nowa Gwinea); zakres wysokości: 0–100 m n.p.m. | DC: 7–8,8 cm DO: 1,5–2,2 cm DP: 4,8–5,4 cm MC: 26–31 g |
DD | |
| Nyctimene masalai | J.D. Smith & C.S. Hood, 1983 | rurkonos demoniczny | gatunek monotypowy | endemit Papui-Nowej Gwinei (Archipelag Bismarcka (Nowa Irlandia i prawdopodobnie inne wyspy)) | DC: 9,4–10,3 cm DO: 2,1–2,2 cm DP: 6,3–6,7 cm MC: 45–52 g |
DD | |
| Nyctimene malaitensis | C.J. Phillips, 1968 | rurkonos salomoński | gatunek monotypowy | endemit Wysp Salomona: Malaita i Makira; być może mniejsze wyspy satelitarne (np. Ugi); zakres wysokości: 0–1100 m n.p.m. | DC: około 11,8 cm DO: około 2,3 cm DP: około 6,5 cm MC: brak danych |
LC | |
| Nyctimene vizcaccia | O. Thomas, 1914 | rurkonos archipelagowy | 2 podgatunki | Wyspy Admiralicji (Manus), Archipelag Bismarcka (Nowa Irlandia, Nowa Brytania i Umboi) oraz Wyspy Salomona (Buka na południe od Guadalcanal); zakres wysokości: 0–1800 m n.p.m. | DC: 7,4–11,5 cm DO: 1,5–2,5 cm DP: 5,2–6,7 cm MC: 27–55 g |
LC | |
 |
Nyctimene major | (Dobson, 1877) | rurkonos wyspowy | 4 podgatunki | Archipelag Bismarcka, Wyspy d’Entrecasteaux, Luizjady i Wyspy Salomona, kilka innych wysp (na wschód od Nendö); zakres wysokości: 0–900 m n.p.m. | DC: 9–13,8 cm DO: 1,8–3,3 cm DP: 6,5–8,7 cm MC: 52–100 g |
LC |
| Nyctimene sanctacrucis | Troughton, 1931 | rurkonos samotny | gatunek monotypowy | Wyspy Salomona (Nendö) (prawdopodobnie wymartły) | DC: brak danych DO: brak danych DP: brak danych MC: brak danych |
DD | |
| Nyctimene rabori | Heaney & R.L. Peterson, 1984 | rurkonos filipiński | gatunek monotypowy | Filipiny (Sibuyan, Cebu, Negros i prawdopodobnie Panay), wstępnie Wyspy Talaud i Sangihe (Indonezja); zakres wysokości: 0–1300 m n.p.m. | DC: 11,3–12,4 cm DO: 1,9–3 cm DP: 7,3–8,1 cm MC: 60–74 g |
EN | |
 |
Nyctimene cephalotes | (Pallas, 1767) | rurkonos sulaweski | 2 podgatunki | Celebes, Wyspy Sula (Mangole i Sanana), środkowe Moluki, Wyspy Tanimbar (Yamdena) i Timor (gdzie być może jest wymarły); zakres wysokości: 0–1800 m n.p.m. | DC: 8,7–10 cm DO: 1,7–2,5 cm DP: 6,2–7 cm MC: 40–49 g |
LC |
| Nyctimene keasti | D.J. Kitchener, 1993 | rurkonos molucki | 3 podgatunki | endemit Indoenzji: Wyspy Babar, WWyspy Kai, Wyspy Tanimbar (Larat, Yamdena i Salaru); niepotwierdzony na Flores, Timorze i Gag; zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m. | DC: 6,9–8,9 cm DO: 1,8–2,5 cm DP: 4,1–4,6 cm MC: 29–30 g |
NT | |
 |
Nyctimene robinsoni | O. Thomas, 1904 | rurkonos żółtoplamy | gatunek monotypowy | północno-wschodnia i wschodnia Australia (wschodni Queensland i północno-wschodnia Nowa Południowa Walia, z kilkoma wyspami); wstępnie na Papui-Nowej Gwinei | DC: 8,3–9,3 cm DO: 2,1–2,4 cm DP: 6,5–6,9 cm MC: 42–59 g |
LC |
Kategorie IUCN: LC – gatunek najmniejszej troski, NT – gatunek bliski zagrożenia, VU – gatunek narażony, EN – gatunek zagrożony, DD – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia;.
Kladogram za Almeida et al., 2020[25], zmodyfikowany
| |||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Uwagi
- ↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Nyctimene Borkhausen, 1797.
- ↑ Młodszy homonim Harpyia Ochsenheimer, 1810 (Lepidoptera).
- ↑ Niepoprawna późniejsza pisownia Cephalotes É. Geoffroy Saint-Hilaire, 1810.
- 1 2 Niepoprawna późniejsza pisownia Harpyia Illiger, 1811.
- ↑ Nowa nazwa dla Harpyia Illiger, 1811; młodszy homonim Gelasinus Van der Hoeven, 1827 (Crustacea).
- ↑ DC – długość ciała; DO – długość ogona; DP – długość przedramienia; MC – masa ciała
Przypisy
- 1 2 M.B. Borkhausen: Deutsche Fauna, oder, Kurzgefasste Naturgeschichte der Thiere Deutschlands. Erster Theil, Saugthiere und Vögel. Frankfurt am Mayn: bey Varrentrapp und Wenner, 1797, s. 86. (niem.).
- ↑ Ch.K. André: Der Zoologe, oder Compendiöse Bibliothek des Wissenswürdigsten aus der Thiergeschichte und allgemeinen Naturkunde. Cz. 1. Eisenach: Johann Jacob Gebauer, 1795, s. 60. (niem.).
- ↑ J.M. Bechstein: Thomas Pennant’s Allgemeine Uebersicht der vierfüssigen Thiere. Cz. 2. Weimar: Im Verlage des Industrie-Comptoir’s, 1800, s. 615, 736. (niem.).
- ↑ É. Geoffroy Saint-Hilaire. Description des Roussettes et des Cephalotes, Deux nouveaux genres de la famille des Chauvesouris. „Annales du Muséum d’Histoire Naturelle”. 15, s. 104, 1810. (fr.).
- ↑ J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 118. (łac.).
- ↑ Ch.-L. Bonaparte: Saggio di una distribuzione metodica degli animali vertebrati. Roma: Antonio Boulzaler, 1831, s. 15. (wł.).
- ↑ R.-P. Lesson: Histoire naturelle générale et particulière des mammifères et des oiseaux découverts depuis le mort de Buffon. Mammifères. W: Complement des oeuvres de Buffon, ou histoire naturelle des animaux rares découverts par les naturalistes et les voyageurs depuis la mort de Buffon. T. 5: Suite des mammifères. Paris: Roret, 1836, s. 67. (fr.).
- ↑ C.J. Temminck: Monographie de Mammalogie. Cz. 2. Leiden: G. Dufour, 1837, s. 100. (fr.).
- ↑ C.W.L. Gloger: Gemeinnütziges Hand- und Hilfsbuch der Naturgeschichte. Für gebildete Leser aller Stände, besonders für die reifere Jugend und ihre Lehrer. Breslau: A. Schulz, 1842, s. 49. (niem.).
- ↑ J.E. Gray. Description of some New Species of Mammalia. „Proceedings of the Zoological Society of London”. 1862, s. 262, 1862. (ang.).
- ↑ P. Matschie: Die Fledermäuse des Berliner Museums für Naturkunde. 1. Lieferung. Die Megachiroptera des Berliner Museums für Naturkunde. Berlin: G. Reimer, 1899, s. 82, 84. (niem.).
- 1 2 3 Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 82. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.).
- 1 2 3 4 C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 2: Eulipotyphla to Carnivora. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 102. ISBN 978-84-16728-35-0. (ang.).
- 1 2 3 4 5 N. Giannini, C. Burgin, V. Van Cakenberghe, S. Tsang, S. Hintsche, T. Lavery, F. Bonaccorso, F. Almeida & B. O’Toole: Family Pteropodidae (Old World Fruit Bats). W: D.E. Wilson & R.A. Mittermeier (redaktorzy): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 9: Bats. Barcelona: Lynx Edicions, 2019, s. 117–123. ISBN 978-84-16728-19-0. (ang.).
- ↑ D.E. Wilson & D.M. Reeder (redaktorzy): Genus Nyctimene. [w:] Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2021-01-19].
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 466.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 169.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 312.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 292.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 702.
- ↑ Palmer 1904 ↓, s. 135.
- ↑ N.S. Upham, C.J. Burgin, J. Widness, M.A. Becker, H. Handika, J.S. Zijlstra & D.G. Huckaby: The ASM Mammal Diversity Database. [w:] ASM Mammal Diversity Database (Version 2.2) [on-line]. American Society of Mammalogists. [dostęp 2025-07-27]. (ang.).
- 1 2 3 4 Class Mammalia. W: Lynx Nature Books: All the Mammals of the World. Barcelona: Lynx Edicions, 2023, s. 456–457. ISBN 978-84-16728-66-4. (ang.).
- ↑ Taxonomy: Nyctimene – Genus. The IUCN Red List of Threatened Species. [dostęp 2024-12-29]. (ang.).
- ↑ Francisca Cunha Almeida, Nancy B. Simmons, Norberto P. Giannini, A Species-Level Phylogeny of Old World Fruit Bats with a New Higher-Level Classification of the Family Pteropodidae, „American Museum Novitates”, 2020 (3950), 2020, s. 1–24, DOI: 10.1206/3950.1.
Bibliografia
- T.S. Palmer. Index Generum Mammalium: a List of the Genera and Families of Mammals. „North American Fauna”. 23, s. 1–984, 1904. (ang.).