Rycerze Kolumba

Zakon Rycerzy Kolumba – największa na świecie rzymskokatolicka organizacja świecka o charakterze charytatywnym, zrzeszająca ponad 2 mln członków na całym świecie^[2].

Zakon rozpoczął oficjalną działalność w roku 1882 z inicjatywy amerykańskiego księdza, Michaela J. McGivneya^[3] (w 1997 rozpoczął się jego proces beatyfikacyjny a beatyfikacja odbyła się 31 października 2020 w katedrze Świętego Józefa w Hartford w stanie Connecticut; cud beatyfikacyjny ks. McGivneya nazywany jest „cudem pro-life”^[4]). Na czele zakonu stoi Najwyższy Rycerz. 1 marca 2021 czternastym Najwyższym Rycerzem został Patrick E. Kelly.

W 1897 r. Zakon wkroczył do Kanady (dziś 231 tys. rycerzy), w 1905 r. na Filipiny (ok. 250 tys.) i do Meksyku (7 tys.), a w 1909 r. na Kubę^[5]. W Europie i w Polsce działa od roku 2006^[5]. W Polsce liczył w 2021 ponad 6 tys. członków^[6].

W okresie pontyfikatu Jana Pawła II Rycerze Kolumba finansowali działalność papieską w zakresie:

• komunikacji radiowo-telewizyjnej (w tym transmisję inauguracji pontyfikatu w 1978 do krajów misyjnych, realizację filmu z pierwszej podróży apostolskiej do Meksyku w 1979, zakup ruchomego studia telewizyjnego dla Telewizji Watykańskiej w 1991 i 1993, zakup nowego przekaźnika dla Radia Watykańskiego),
• przedsięwzięć budowlanych na terenie Watykanu (w tym budowę Grot Watykańskich i rozbudowę kaplicy Matki Bożej Częstochowskiej w 1981, renowację i inne prace w Bazylice św. Piotra w 1985 i 1999, komputeryzację biura Kongregacji ds. Świętych w 1992 i Papieskiego Uniwersytetu Urbaniana w 2002),
• inicjatyw Ojca Świętego (w tym podróże, wydawanie dokumentów papieskich i publikacji antykomunistycznych kolportowanych do Europy Wschodniej przed 1989, działalność Międzynarodowego Ośrodka Młodzieżowego San Lorenzo w Rzymie)^[7].

Udostępniali swoje łącza satelitarne na potrzeby transmisji m.in. ze Światowego Dnia Modlitwy o Pokój w Asyżu w 1986 i 2002, z X Światowych Dni Młodzieży w Manili w 1995 i XV Światowych Dni Młodzieży w Rzymie w 2000 oraz z uroczystego otwarcia Drzwi Świętych podczas Wielkiego Jubileuszu Roku 2000^[7].

W czasie pandemii COVID-19 Zakon prowadził międzynarodową akcję „Leave No Neighbor Behind”, w ramach której lokalne rady organizowały pomoc żywnościową, finansową i medyczną dla osób starszych, chorych oraz rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji^[8].

Po rozpoczęciu rosyjskiej inwazji na Ukrainę w lutym 2022 Rycerze Kolumba utworzyli Fundusz Solidarności z Ukrainą. Fundusz powstał w ciągu 36 godzin od rozpoczęcia inwazji i finansował m.in. dostawy żywności, lekarstw, odzieży, generatorów prądu oraz pomoc dla uchodźców. Według danych Zakonu do 2026 zgromadzono ponad 24 mln dolarów i udzielono wsparcia ponad 2 mln osób^[9].

W 2022 uruchomiono również program Aid and Support After Pregnancy, wspierający ośrodki pomocy kobietom w ciąży oraz domy dla matek z dziećmi. Do 2026 w ramach programu przekazano tym placówkom ponad 10 mln dolarów^[10].

Zakon prowadzi również program ochrony dzieci i osób szczególnie narażonych na krzywdzenie, funkcjonujący pod nazwą Safe Environment Program. Obejmuje on szkolenia członków, zasady zgłaszania podejrzeń nadużyć, wymagania dotyczące osób pełniących funkcje związane z pracą z małoletnimi oraz współpracę z parafiami i diecezjami. W ramach inicjatywy „Protecting Our Children” udostępniane są także materiały pomagające rodzicom i opiekunom rozpoznawać niewłaściwe zachowania, naruszanie granic oraz mechanizmy uwodzenia dzieci. Zakon deklaruje politykę zerowej tolerancji wobec wykorzystywania i innych form krzywdzenia małoletnich^[11].

Według podsumowania działalności za 2024 Zakon posiadał blisko 17 tys. aktywnych rad w 17 państwach i skupiał ponad 2 mln członków na świecie^[12].

Nazwa organizacji upamiętnia Krzysztofa Kolumba. Jej pierwsi członkowie wybrali tę postać, aby podkreślić udział katolików w historii Stanów Zjednoczonych oraz wykazać, że przynależność do Kościoła katolickiego nie stoi w sprzeczności z lojalnością wobec państwa. Miało to szczególne znaczenie pod koniec XIX wieku, gdy amerykańscy katolicy, w dużej części będący imigrantami, spotykali się z nieufnością i dyskryminacją.

Członkami Rycerzy Kolumba mogą zostać ochrzczeni mężczyźni, którzy ukończyli 18 lat, pozostają w jedności ze Stolicą Apostolską i są praktykującymi katolikami. Przez praktykowanie katolicyzmu organizacja rozumie przyjmowanie nauczania Kościoła w sprawach wiary i moralności, życie zgodne z jego zasadami oraz pozostawanie w dobrej sytuacji kanonicznej. Chociaż formalne członkostwo jest przeznaczone dla mężczyzn, w działalność rad włączają się również ich żony, dzieci i pozostali członkowie rodzin. Wiele inicjatyw ma służyć umacnianiu małżeństwa, rodziny i parafii.

Podstawowymi zasadami Zakonu są miłosierdzie, jedność, braterstwo i patriotyzm. Miłosierdzie oznacza pomoc osobom potrzebującym i stanowi pierwszą zasadę organizacji. Jedność odnosi się do wspólnego wyznawania wiary katolickiej i współpracy członków, natomiast braterstwo ma zapewniać im wzajemne wsparcie religijne, społeczne i materialne. Patriotyzm rozumiany jest jako odpowiedzialna służba własnemu państwu i społeczeństwu, prowadzona zgodnie z zasadami wiary katolickiej. Nie oznacza on formalnego związania Zakonu z określoną partią polityczną.

Działalność Rycerzy Kolumba obejmuje formację religijną mężczyzn, wspieranie rodzin i parafii, pomoc charytatywną, ochronę osób prześladowanych, reagowanie na katastrofy oraz działania na rzecz osób chorych, niepełnosprawnych i znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Programy prowadzone przez lokalne rady skupiają się przede wszystkim na czterech obszarach: wierze, rodzinie, społeczności lokalnej i ochronie życia.

W Stanach Zjednoczonych, jak również w innych państwach, jednym z głównych kierunków działalności Rycerzy Kolumba jest ochrona życia ludzkiego od poczęcia do naturalnej śmierci. Zakon wspiera marsze dla życia, hospicja, domy dla matek, ośrodki pomagające kobietom w ciąży oraz zakup aparatury ultrasonograficznej. Sprzeciwia się aborcji, eutanazji i wspomaganemu samobójstwu, a swoje stanowisko uzasadnia nauczaniem Kościoła katolickiego o godności każdego człowieka.

Rycerzem Kolumba był m.in. św. Rafał Guízar Valencia, meksykański biskup Veracruz, który w okresie prześladowania Kościoła prowadził potajemnie seminarium duchowne. Został kanonizowany w 2006 przez papieża Benedykta XVI.

Rycerze Kolumba prowadzą działalność ubezpieczeniową jako członkowskie stowarzyszenie świadczeń bratnich, a nie jako zwykła spółka komercyjna. Jej początki są związane z powodami utworzenia Zakonu. Ks. Michael J. McGivney obserwował, że śmierć głównego żywiciela często pozostawiała rodziny katolickich robotników bez środków do życia, narażając wdowy i sieroty na ubóstwo oraz rozdzielenie. Podobna sytuacja dotknęła jego własną rodzinę po śmierci ojca. Dlatego już w 1882 działalność religijną i braterską połączono z systemem wzajemnego zabezpieczenia finansowego rodzin zmarłych członków.^[13]

Z czasem system wzajemnej pomocy rozwinął się w jedną z większych instytucji ubezpieczeniowych w Ameryce Północnej. Zakon oferuje uprawnionym członkom i ich rodzinom m.in. ubezpieczenia na życie, ubezpieczenia na wypadek niepełnosprawności i konieczności długoterminowej opieki oraz renty emerytalne. Na koniec 2025 wartość obowiązującej ochrony ubezpieczeniowej przekraczała 130 mld dolarów, a sieć sprzedaży obejmowała 803 agentów terenowych.

Najwyższy Rycerz Patrick E. Kelly jest jednocześnie dyrektorem generalnym i przewodniczącym rady dyrektorów organizacji, natomiast działalnością finansową, ubezpieczeniową i inwestycyjną zarządza także odrębna kadra wykonawcza. Część wypracowanych środków przeznaczana jest na działalność dobroczynną i kościelną. W 2009 Rycerze Kolumba przekazali na cele charytatywne ponad 151,1 mln dolarów, a ich członkowie przepracowali społecznie blisko 68 mln godzin.

Zakon wspierał również działalność dobroczynną papieży za pośrednictwem utworzonego w 1981 funduszu Vicarius Christi. W grudniu 2007 ówczesny Najwyższy Rycerz Carl A. Anderson i naczelny kapelan bp William E. Lori przekazali Benedyktowi XVI czek na 1,6 mln dolarów, stanowiący roczny dochód funduszu.^[14]

Odpowiedzią w Polsce na ubezpieczenia w Zakonie jest powstający Fundusz Pomocy Bratniej.

W 2020 roku Rycerze Kolumba zmienili sposób przyjmowania nowych członków. Wcześniej kandydat przechodził trzy oddzielne ceremonie stopni, poświęcone miłosierdziu, jedności i braterstwu. Po reformie zastąpiono je jedną wspólną ceremonią, po której uczestnik uzyskuje pełne członkostwo w organizacji, odpowiadające wcześniejszemu trzeciemu stopniowi.

Oddzielny pozostał czwarty stopień, nazywany Stopniem Patriotycznym. Jest on dobrowolny i przeznaczony dla członków, którzy chcą mocniej angażować się w działalność patriotyczną, obywatelską i reprezentacyjną Rycerzy Kolumba.

Reforma zmieniła również podejście organizacji do tajemnicy ceremonii. Wcześniejsze obrzędy odbywały się za zamkniętymi drzwiami i mogli w nich uczestniczyć wyłącznie członkowie odpowiedniego stopnia. Nowa ceremonia ma charakter publiczny. Mogą być na niej obecni członkowie rodzin, przyjaciele, parafianie oraz inne osoby niebędące Rycerzami Kolumba. Nie stosuje się już zasady zamkniętych drzwi ani zobowiązania nowych członków do zachowania treści tej ceremonii w tajemnicy.

Zmianę wprowadzono przede wszystkim po to, aby uprościć proces przyjmowania nowych członków, skrócić czas potrzebny do uzyskania pełnego członkostwa i umożliwić rodzinom udział w ważnym wydarzeniu dla kandydata. Władze organizacji uznały, że wcześniejsze, oddzielne i tajne ceremonie stanowiły przeszkodę zwłaszcza dla młodszych mężczyzn oraz osób mających obowiązki rodzinne.

Publiczny charakter ceremonii pozwala również osobom spoza organizacji poznać jej zasady oraz zobaczyć przebieg przyjęcia nowych członków. Ogranicza to pole do spekulacji dotyczących rzekomych tajnych lub masońskich praktyk Rycerzy Kolumba.

• Dzień Kolumba
• Zakon Rycerzy Świętego Jana Pawła II Wielkiego

• Oficjalna witryna Zakonu w Polsce
• Oficjalna witryna Zakonu