Skłudzewo

Pierwsze ślady pobytu ludzi (ślady prymitywnej uprawy roślin i hodowli zwierząt)^[6], na terenach na których leży obecne Skłudzewo, datuje się na około 4000 lat p.n.e. Większe kompleksy osadnicze datować można na okres kultury łużyckiej. Dowody na potwierdzenie tej tezy znaleźli archeolodzy niemieccy, którzy na początku XX w. prowadzili badania wykopaliskowe. Na podstawie tych badań, osadnictwo, na obszarze dzisiejszego Skłudzewa, datuje się już na XII, a nawet XIV w. p.n.e. W czasie przeprowadzonych prac odnaleziono, pochodzące z tego okresu, relikty kultury łużyckiej. Archeolodzy odnaleźli w miejscowości Skłudzewo-Borek, na północ od wsi Skłudzewo, pozostałości grodziska. W okresie wczesnego średniowiecza w Skłudzewie znajdował się gródek rycerstwa polskiego^[4].

Od 1226 po sprowadzeniu na Mazowsze zakonu krzyżackiego przez księcia Konrada I mazowieckiego tereny, na których leży miejscowość w XIII-XV wieku znalazły się we władaniu krzyżaków. Skłudzewo musiało istnieć już od co najmniej pierwszej połowy XV wieku. Wymienione zostało po raz pierwszy w dokumencie z 1409 jako Sczlodzaw, Sghlogzaw, Sclosaw, a w 1515 – Sklodzewo, Kladzewo. Pierwszy zachowany zapis z 1409 roku podaje, że Hannos ze Skłudzewa otrzymał od zakonu 15 grzywien za konia w wyprawie na Dobrzyń, a Dytrych ze Skłudzewa otrzymał 5 grzywien^[4].

W 1414 roku, w czasie wielkiej wojny z zakonem krzyżackim, miejscowość została zajęta przez wojska polskie odnosząc szkody wojenne wycenione na 1000 grzywien. W 1440 Dytrych ze Skłudzewa odnotowany został wśród rycerstwa okręgu bierzgłowskiego upoważniającego posłów na zjazd stanów w Elblągu^[4][6]. Około 1423-1424 miejscowość znajdowała się w prokurii bierzgłowskiej z siedzibą w Bierzgłowie i była własnością rycerską o powierzchni 25 łanów. Właściciel był zobowiązany do służby w zbroi lekkiej^[4].

W 1454 po wybuchu wojny trzynastoletniej toczonej pomiędzy państwem zakonu krzyżackiego a Koroną Królestwa Polskiego miejscowość dostała się w granice Korony. W 1466 na mocy traktatu toruńskiego podpisanego po zakończonej wojnie trzynastoletniej miejscowość została włączona do Korony i leżała w powiecie chełmińskim województwa chełmińskiego^[4].

Od XVI do XIX wieku Skłudzewo, w całości lub części, zmieniało często właścicieli. W 1515 Andrzej Dorpusch spłacił 212 grzywien długu za Skłudzewo. W 1523 Bartłomiej Przylubski odstąpił połowę swojej części we wsi Michałowi Kranichowi vel Postnik, który sprzedał ją Andrzejowi Dorpowskiemu. W 1558 mieszczanie toruńscy Ambartowscy oraz niejaki Zacharias sprzedali część wsi Jerzemu Głuchowskiemu, który odprzedał ją Łukaszowi Dorpowskiemu. W 1570 właścicielem miejscowości był Jan Dorpowski. Wieś liczyła 10 łanów chłopskich, gospodarowało w niej 4 zagrodników, był kowal, garncarz, strycharz, stała karczma oraz wiatrak^[4].

W 1863 r. nowym nabywcą majątku zostaje August Brauer z Bremy. W wyniku decyzji nowego właściciela, rozebrano poprzedni dwór wybudowany przez Dorpowskich i rozpoczęto budowę nowej posiadłości w stylu neogotyckim. Pozostałościami po rezydencji Dorpowskich są piwnice, znajdujące się w zachodniej części parku. We wschodniej części parku znajdują się także pozostałości nekropolii ewangelickiej. Cmentarz początkowo był miejscem pochówku rodziny Brauerów (od 1873 roku), w późniejszym czasie (prawdopodobnie od 1904 roku) pełnił funkcję komunalnego cmentarza ewangelickiego. W roku 1875 z powodu germanizacji polskich nazw miejscowości Skłudzewo otrzymuje nazwę Hohenhausen (wysoki dwór)^[4].

W 1902 r. pałacyk w Skłudzewie został upaństwowiony i zamieniony na szkołę z mieszkaniami dla nauczycieli. W tym czasie administracyjnie Skłudzewo podlegało pod Gminę Rzęczkowo. Co najmniej do roku 1939 w Skłudzewie mieściła się ewangelicka stacja kaznodziejska Kościoła Ewangelicko-Luterskiego w Polsce Zachodniej.

W okresie II wojny światowej, w dworku odbywały się tutaj szkolenia dla Hitler-Jugend oraz przez pewien czas znajdował się tu przejściowy obóz dla dzieci polskich (poddawanych germanizacji). Polscy mieszkańcy zostali wysiedleni, a na ich miejsce sprowadzono Niemców ze Śląska i Wołynia. W latach 1941–1945 zarządcą majątku Borek był Adam Leon Czarliński (1870-1956), wysiedlony ze swojego majątku w Zakrzewku, zasłużony działacz niepodległościowy.

Po II wojnie światowej majątek został przejęty przez Skarb Państwa Polskiego i dworek powrócił do funkcjonowania jako szkoła. Trwało to do roku 1989. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa toruńskiego. W roku 1978 Borek stał się częścią wsi Skłudzewo (czasami określany jako Skłudzewo-Borek).

Od 1989 dworek w Skłudzewie jest siedzibą Fundacji Piękniejszego Świata, z inicjatywy której odbywają się w Skłudzewie wystawy i warsztaty plastyczne. Dla potrzeb mieszkańców jedno pomieszczenie pałacyku zostało przekształcone na kaplicę, podlegającą łążyńskiej parafii rzymskokatolickiej.