Powiat toruński

powiat toruński
powiat
Ilustracja
Plaża miejska w Chełmży
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Data powstania

1 stycznia 1999

TERC

0415

Siedziba

Toruń

Starosta

Mirosław Graczyk

Powierzchnia (2025)

1230,35 km²

Populacja (2024)
• liczba ludności


114 956

• gęstość

93 os./km²

Urbanizacja

11,8%

Nr kierunkowy

54, 56

Kod pocztowy (2025)

87–1XX[a], 87–617, 87–632, 87–640

Tablice rejestracyjne

CTR

Adres urzędu:
ul. Towarowa 4/6
87–100 Toruń
Szczegółowy podział administracyjny
Plan powiatu toruńskiego
Liczba gmin miejskich

1

Liczba gmin wiejskich

8

Liczba sołectw

133

Liczba miejscowości

182

Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
53°02′N 18°37′E/53,033333 18,616667
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej

Powiat toruński – powiat w Polsce, położony w centralnej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą, niewchodzącą zarazem w jego skład jest miasto na prawach powiatu Toruń.

Największe rzeki powiatu to Wisła oraz jej prawy dopływ, Drwęca. Przez powiat przebiega trasa autostrady A1, a także droga krajowa nr 91 relacji Gdańsk–Katowice.

Podział administracyjny

Powiat toruński powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminami[1].

Został stworzony z części znoszonych województw toruńskiego (miasto Chełmża oraz gminy Chełmża, Lubicz, Łubianka, Łysomice, Obrowo, Wielka Nieszawka i Zławieś Wielka) i włocławskiego (gmina Czernikowo)[2][3]. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie zmienionym w stosunku do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku[4][5][6]. W skład powiatu w 1999 roku weszły obszary gminy Czernikowo, wówczas stanowiącej część powiatu lipnowskiego[3]. Z drugiej strony, zachodnia część ówczesnej gminy Lubicz oraz skrawki gminy Wielka Nieszawka zostały w 1976 roku włączone w granice Torunia[7].

Z powiatem toruńskim graniczą jednostki[8]:

Dodatkowo, na terenie powiatu enklawę stanowi miasto na prawach powiatu Toruń.

W skład powiatu wchodzi 9 gmin: 1 miejska oraz 8 wiejskich. Na jego terenie położone jest jedno miasto – Chełmża[9].

Gmina[9] Pow.
(2025)[10.1]		 Ludność
(2024)[10.1]		 Siedziba[11]
TERYT Typ Nazwa
0415011 miejska Chełmża 7,84 13 536 —
0415022 wiejska Chełmża 178,92 9395 Chełmża
0415032 wiejska Czernikowo 170,13 8843 Czernikowo
0415042 wiejska Lubicz 105,76 21 310 Lubicz Dolny
0415052 wiejska Łubianka 84,51 8251 Łubianka
0415062 wiejska Łysomice 126,91 11 034 Łysomice
0415072 wiejska Obrowo 162,28 20 966 Obrowo
0415082 wiejska Wielka Nieszawka 216,26 5225 Wielka Nieszawka
0415092 wiejska Zławieś Wielka 177,74 16 396 Zławieś Wielka

Pokrycie terenu

Powiat toruński według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 1230,35 km², co stanowiło 6,8% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 4. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 77. miejsce wśród 314 powiatów Polski[10.2]. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (56,9%) oraz leśne (34,8%). Zabudowanych i zurbanizowanych było 6,0% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 2,1%[12].

Pokrycie terenu w powiecie toruńskim
stan na 1 stycznia 2025[12]

Demografia

Liczba mieszkańców w powiecie toruńskim w latach 1998–2024
Źródło: Bank Danych Lokalnych[13]. Stan w dniu 31 grudnia.

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie toruńskim zamieszkiwało 114 956 mieszkańców: 57 947 kobiet (50,4% ludności) i 57 009 mężczyzn (49,6%), czyli 5,8% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 93 osoby na km². Pod względem ludności powiat toruński zajął w 2024 roku 3. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 53. lokatę wśród 314 powiatów Polski[10.2].

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 11,8%; w miastach w tym dniu mieszkało 13 536 osób, zaś na wsi 101 420 osób[13].

Sytuacja demograficzna w powiecie toruńskim
stan na 31 grudnia 2024[13]
Piramida wieku mieszkańców powiatu toruńskiego
stan na 31 grudnia 2024[13]

Historia

Pierwszy powiat toruński powstał w 1807 roku, jako jednostka administracyjna Księstwa Warszawskiego i wchodził w skład departamentu bydgoskiego aż do 1815 roku. Drugi powiat toruński powstał 1 kwietnia 1818 roku jako jednostka podziału administracyjnego Państwa Pruskiego. Do 1900 roku obejmował także miasto Toruń, które 1 kwietnia stało się osobnym powiatem miejskim. Niemiecki urząd działał do dnia 17.01.1920 roku, kiedy to landrat toruński (pol. Starosta) przekazał swoje kompetencje na ręce delegata urzędu polskiego, Adama Czarlińskiego[14]. W 1900 roku powiat składał się z 1 oficjalnego miasta – Chełmży oraz Podgórza, który pomimo nie przywrócenia praw miejskich utraconych w 1833 roku, od 1845 roku posiadał władze samorządowe zorganizowane na wzór miasta oraz 150 gmin. W 1910 roku liczba gmin zmalała do 134 (64 gminy wiejskie i 69 obszarów dworskich niem. Gutsbezirke)[15][16][17]. Powierzchnia powiatu wraz z miastem Toruń wynosiła 916 km² (do 1900 r.). W 1906 roku dokonano zmiany administracyjnej, kiedy to gminę Mokre włączono w granice miasta Torunia[15]. Od tej daty powierzchnia powiatu wynosiła 884 km² i nie zmieniała się, aż do czasu zmian administracyjnych w podziale administracyjnym II Rzeczypospolitej w 1938 roku.

Województwo pomorskie z podziałem na powiaty

Po przyłączeniu Pomorza do Polski powiat toruński wchodził w skład województwa pomorskiego, będąc jego obszarem najbardziej wysuniętym na południe. Graniczył z powiatami chełmińskim i wąbrzeskim w tymże województwie oraz nieszawskim i lipnowskim w województwie warszawskim, inowrocławskim i bydgoskim w województwie poznańskim.

W roku 1930 powiat toruński składał się z: 2 miast (Chełmża, Podgórz), 69 gmin wiejskich oraz 57 obszarów dworskich. Na jego terenie istniało 443,864 km dróg, przebiegało przez niego 10 linii kolejowych. Na system edukacji składało się 76 szkół powszechnych (1-klasowych – 30; 2-klasowych – 31; 3-klasowych – 9; 4-klasowych – 3; 7-klasowych -3). Istniały również 2 przedszkola powiatowe w Lubiczu i Brąchnowie. Sprawy religijne reprezentowało 44 kościołów i kaplic w tym 19 kościołów i 7 kaplic katolickich oraz 15 kościołów i 3 kaplice ewangelickie[18].

1 sierpnia 1934 roku z dotychczasowych jednostkowych gmin wiejskich utworzono gminy wiejskie zbiorowe, dzieląc tym samym powiat toruński na następujące gminy wiejskie: Smolno, Rzęczkowo, Łubianka, Chełmża, Zelgno, Turzno, Bielawy, Lulkowo, Podgórz i Popioły oraz miasta Chełmża i Podgórz[19]. Kolejne zmiany administracyjne przyniósł rok 1938, kiedy to 1 kwietnia w granice Torunia włączone zostały tereny gromad Rudak, Stawki i wschodniej części Małej Nieszawki z gminy Podgórz, samo miasto Podgórz oraz część terenów z gminy Lulkowo (gromada Różankowo)[20].

Liczba mieszkańców powiatu w latach 1821–1949
Rok 1821* 1831* 1852* 1861* 1871* 1890* 1900[21] 1910[18] 1921[18] 1929[18] 1931[22] 1941[23] 1949[24]
Mieszkańcy 32.03034.48054.33457.83069.97987.54466.66459.31753.82357.21760.21452 97548.876
Ewangelicy
Katolicy
Żydzi/Inne		 13.652
17.733
423		15.202
18.427
656		22.913
27.572
1.386		26.079
29.887
1.678		30.375
37.500
1.934		41.539
43.884
1.834		27.987
37.885
792		25.252
33.429
636		12.831
53.823
289		7.709
49.469
139		7.326
52.491
397		–
–
–		–
–
–

* dane obejmują również miasto Toruń, które wyłączono z powiatu dopiero w 1900 roku

Warto zaznaczyć, że wchodzące dzisiaj w skład powiatu toruńskiego tereny z gmin Obrowo, Czernikowo i częściowo Lubicz leżące za Drwęcą, na dawnym terenie zaboru rosyjskiego należały do powiatu lipnowskiego w województwie warszawskim. Tereny te wchodziły w skład następujących gmin: Osówka, Mazowsze, Dobrzejewice (Obrowo) i Czernikowo. Dopiero w dniu 1 kwietnia 1938 roku powiat lipnowski wraz z innymi został przyłączony do województwa pomorskiego ze stolicą w Toruniu[25][26].

Wybuch II wojny światowej spowodował likwidację polskiej władzy w powiecie toruńskim. Na mocy dekretu inkorporacyjnego z 8.10.1939 roku, zachodnie i północne ziemie polskie zostały wcielone do III Rzeszy. Tereny wcielone do Rzeszy zostały podzielone pod względem administracyjnym na okręgi. Powiat toruński wszedł w skład Okręg Rzeszy Gdańsk-Prusy Zachodnie, a w jego ramach znajdował się na terenie rejencji bydgoskiej. 29 grudnia 1939 roku przywrócono wszystkim miejscowościom niemieckie nazwy obowiązujące przed 1920 rokiem. Jednocześnie do końca 1939 roku organizowano nowe władze. Na czele powiatu stał landrat – kierownik administracji państwowej i samorządu oraz równocześnie kierownik partii NSDAP. W czasie okupacji funkcję landrata sprawowały 3 osoby. Od 1939 roku do 1941 roku Kippke, w latach 1941–1943 Franz Böse, a ostatnim sprawującym funkcję w latach 1943–1945 był Dr Ernst Hild[27][28]. Na dzień 1 stycznia 1945 roku Landkreis Thorn (obowiązująca nazwa powiatu) dzielił się na 1 miasto Kulmsee oraz 12 gmin w ramach których istniało 83 mniejszych jednostek – wspólnot (niem. Übrige Gemeinden)[29].

Po wojnie ponownie odtworzono polski powiat toruński. Starostwo powiatowe zaczęto organizować w Toruniu od marca 1945 roku, jednak powołane zostało znacznie wcześniej, gdyż już dnia 23 listopada 1944 roku kiedy to PKWN wydał dekret o organizacji i zakresie działania samorządu terytorialnego, który znosił strukturę administracyjną wprowadzoną przez Niemcy i przywracał przedwojenny podział administracyjny Polski. Na jego czele stał starosta powiatowy, do którego zadań należały wszystkie sprawy administracji państwowej na terenie powiatu, jeżeli nie były zastrzeżone właściwości władz naczelnych, wojewody i innych władz państwowych czy samorządowych[30][31]. Równocześnie po wyzwoleniu terenów poszczególnych gmin odtwarzano samorząd lokalny, który reprezentowała Gminna Rada Narodowa wraz z Zarządem Gminnym na który składał wójt, podwójci i 3 członków. Organy te powstały na mocy ustawy Krajowej Rady Narodowej z dnia 11 września 1944 roku o organizacji i zakresie działania rad narodowych[32]. Na podstawie tej samej ustawy powoływano Powiatowe Rady Narodowe, które stanowiły naczelny organ uchwałodawczy samorządu terytorialnego oraz planowania działalności publicznej i kontroli nad rządowymi i samorządowymi organami wykonawczymi[33]. Organem wykonawczym PRN był Wydział Powiatowy, który decyzją Ministra Administracji Publicznej w lutym 1947 roku włączono do Starostw Powiatowych. Dualizm władzy w polskich powiatach zlikwidowano dopiero w 1950 roku na mocy ustawy o terenowych organach jednolitej władzy państwowej z dnia 20.03.1950 roku na mocy której powoływano Prezydium Powiatowej Rady Narodowej i Urząd Powiatowy (podobnie działo się w gminach gdzie zlikwidowano Zarząd Gminny z wójtem)[34].

W latach 1945–1954 powiat toruński składał się z 1 miasta (Chełmża), 11 gmin (Chełmża, Grębocin, Lulkowo, Łubianka, Podgórz zs. Mała Nieszawka, Popioły zs. Otłoczyn, Rzęczkowo, Smolno, Turzno, Zelgno, Złotoria) i 94 gromad. Obszar powiatu wynosił 797 km². Według stanu na rok 1949 na terenie powiatu znajdowało się 866,5 km dróg kołowych, ludność zatrudniona była w 94 zakładach pracy (państwowych 5, samorządowych 7, spółdzielczych 82). Jednak powiat od początku swojego istnienia miał przede wszystkim charakter rolniczy[24]. Zaludnienie poszczególnych gmin wynosiło (październik 1949 rok)[24]:

Gmina Ludność
Miasto Chełmża 11 462
Chełmża-wieś 5 536
Grębocin 4 869
Lulkowo 4 261
Łubianka 4 645
Podgórz 1 963
Popioły 902
Rzęczkowo 4 750
Smolno 2 813
Turzno 3 320
Zelgno 2 361
Złotoria 1 994

Kolejne poważne zmiany administracyjne przyniósł rok 1954, kiedy to na miejsce dotychczasowych gmin wprowadzono nową jednostkę podziału administracyjnego – gromady. Zostały one wprowadzone ustawą z dnia 25 września 1954 roku, o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych[35]. Organem wykonawczym gromady była Gromadzka Rada Narodowa. Z dotychczasowych gmin powiatu utworzono gromady Biskupice, Brzezinko, Dzwierzno, Głuchowo, Grębocin, Grzegorz, Grzywna, Lubicz, Lulkowo, Łubianka, Ostaszewo, Otłoczyn, Pędzewo, Pluskowęsy, Rozgarty, Rzęczkowo, Siemoń, Toporzysko, Turzno, Wielka Nieszawka, Wypcz i Złotoria. 1 stycznia 1955 roku w granice powiatu toruńskiego włączono Gromadę Mierzynek oraz Gromadę Głogowo, które dotychczas znajdowały się w powiecie lipnowskim[36]. Rok później 1 stycznia 1956 roku, do powiatu toruńskiego również kosztem powiatu lipnowskiego włączono kolejne 3 gromady: Obrowo, Osiek i Łążyn[37]. Po tych zmianach po raz pierwszy granice powiatu toruńskiego objęły tereny leżące w latach 1815–1920 w innym zaborze – rosyjskim, były to obszary znajdujące się na historycznej ziemi dobrzyńskiej. W tym samym czasie wieś Grabie przyłączono do powiatu aleksandrowskiego[38]. W kolejnych latach dochodziło do zmian liczby gromad i ich terytorium, nie dochodziło jednak do przyłączeń całych obszarów gromad z innych powiatów. W 1958 roku zniesiono gromady Głuchowo i Pluskowęsy, a na ich miejsce stworzono Gromadę Chełmża[39]. 31 grudnia 1959 roku zniesiono gromady Mierzynek (włączono do gromady Lubicz), Pędzewo i Rozgarty (z których stworzono gromadę Górsk), Siemoń (włączono do gromady Rzęczkowo), Brzezniko (włączenie do gromady Turzno) oraz Grzegorz i Dzwierzno, z których utworzono nową gromadę Zelgno[40]. Kolejne zmiany przyniósł rok 1961, kiedy to 31 grudnia zniesiono gromady: Biskupice (włącznie do gromady Łubianka), Grzywna (włącznie do gromady Chełmża), Łążyn (włącznie do nowej gromady Dobrzejewice), Ostaszewo (teren oprócz wsi Sławkowo włączono do nowej gromady Łysomice), Wypcz (teren podzielono pomiędzy gromady Chełmża i Łubianka) oraz Otłoczyn, której teren podzielono pomiędzy gromadę Wielka Nieszawka oraz gromadę Wołuszewo w powiecie aleksandrowskim. Zmieniono również siedziby 2 Gromadzkich Rad Narodowych z Głogowa na Dobrzejewice oraz Lulkowa na Łysomice, co skutkowało również zmianą ich nazwy[41][42][43].

Następne zmiany wprowadzono 31 grudnia 1971 roku, kiedy zlikwidowano kolejne gromady: Dobrzejewice (część terenu włączono do gromady Lubicz z części utworzono nową gromadę Kawęczyn), Obrowo (włączenie do gromady Kawęczyn), Złotoria (włączono do gromady Lubicz i Osiek nad Wisłą), połączono również gromady Toporzysko i Górsk tworząc, istniejącą już wcześniej gromadę Pędzewo[44].

Zmiany te nie przetrwały długo, gdyż już dokładnie rok później 1 stycznia 1973 roku w miejsce gromad przywrócono większe gminy. W chwili reformy na terenie powiatu toruńskiego istniało 12 gromad (Chełmża, Grębocin, Kawęczyn, Lubicz, Łubianka, Łysomice, Osiek nad Wisłą, Pędzewo, Rzęczkowo, Turzno, Wielka Nieszawka i Zelgno). Zgodnie z uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej z dniem 1 stycznia 1973 roku utworzono następujące gminy: Chełmża – wieś, gmina Dobrzejewice (w październiku 1973 r. siedzibę gminy przeniesiono do Obrowa, tym samym zmieniono jej nazwę), Lubicz, Łubianka, Łysomice, Wielka Nieszawka, Zławieś Wielka[45][46]. Z istniejących 12 gromad wiejskich utworzono 7 dużych gmin. Porównując to do stanu sprzed 1954 roku, czyli likwidacji gmin i wprowadzenia gromad, liczba gmin wiejskich uległa zmniejszeniu o 4. Jedynymi przywróconymi gminami wiejskimi były Łubianka oraz Chełmża-wieś.

Trzeba również zaznaczyć, że oprócz gmin wiejskich, których zmiany terytorialne opisano powyżej, przez cały ten okres istniała gmina miejska Chełmża, w której siedzibę miały również władze zarówno gminy wiejskiej, jak i gromady Chełmża-wieś.

Powiat toruński w związku z kolejną reformą administracyjną kraju został zlikwidowany w 1975 roku, w jego miejsce utworzono województwo toruńskie składające się z 13 miast (w tym 5 miast jako gminy miejsko-wiejskie) oraz 36 gmin wiejskich[47][48]. Przywrócono go w 1999 roku, włączając w jego granice gminę Czernikowo, dotychczas znajdującą się w województwie włocławskim, a wcześniej (przed 1975 roku) w powiecie lipnowskim. Z chwilą likwidacji powiatu charakterystyka poszczególnych gmin pod względem powierzchni i liczby mieszkańców przedstawiała się następująco[49]:

Gmina Ludność Powierzchnia w km²
Miasto Chełmża 14 581 7,83
Chełmża-wieś 10 466 178,86
Lubicz 13 499 126,65
Łubianka 5 515 84,56
Łysomice 7 332 126,63
Obrowo 7 596 161,54
Wielka Nieszawka 2 596 217,45
Zławieś Wielka 7 994 177,86
Razem 69 579 1081,38

Kultura i turystyka

Bazylika konkatedralna Świętej Trójcy widziana z drugiego brzegu Jeziora Chełmżyńskiego
Kościół parafialny pod wezwaniem św. Bartłomieja w Czernikowie
Kościół w Młyńcu Drugim
Wiatrak koźlak z roku 1867 w Bierzgłowie

Zabytki

  • Bierzgłowo
    • gotycki kościół Wniebowzięcia NMP z przełomu XIII i XIV w., obok drewniana dzwonnica z 1769 roku
    • wiatrak-koźlak z 1867 roku
  • Biskupice – kościół z lat 1760–1764, nawiązujący do kościołów gotycki
  • Chełmża
  • Czarnowo – gotycki kościół św. Marcina z początku XIV w.
  • Czernikowo – gotycki kościół z około 1370 roku, przebudowany około 1641 roku i w 1904 roku
  • Dźwierzno – gotycki kościół Wniebowzięcia NMP z przełomu XIII i XIV w.
  • Gostkowo – gotycki kościół Wniebowzięcia NMP z przełomu XIII i XIV w. z wieżą z 1928 roku
  • Górsk – barokowy kościół św. Jana Chrzciciela z 1613 roku, odbudowany po zniszczeniach w latach 1661–1687, wewnątrz m.in. polichromowany strop z końca XVII w.
  • Grębocin – dawny kościół gotycki z przełomu XIII i XIV w., z wieżą dobudowaną w XIV w., obecnie Muzeum Piśmiennictwa i Drukarstwa
  • Gronowo
    • gotycki kościół z pierwszej połowy XIV w., z wieżą dobudowaną w pierwszej połowie XVII w.
    • pałac Wolffów z początku XX w.
  • Grzywna – gotycki kościół zbudowany po 1293 roku
  • Kiełbasin – gotycki kościół Narodzenia NMP z pierwszej połowy XIV w.
  • Łążyn – klasycystyczny dwór z początku XIX w.
  • Mała Nieszawka
  • Młyniec – drewniany kościół św. Ignacego Loyoli z 1750 roku
  • Nawra
    • zespół pałacowo-parkowy: pałac Szpilowskich, później Sczanieckich, zbudowany w latach 1798–1805 według projektu H. Szpilowskiego, przebudowany ok. 1870-80
    • kościół św. Katarzyny z XIV w., przebudowany w XVII i XVIII w.
  • Obrowo – klasycystyczny dwór z przełomu XVIII i XIX w.
  • Papowo Toruńskie – kościół gotycki sprzed 1300 roku, rozbudowany w latach 1906–1907
  • Pluskowęsy – dwór z trzeciej ćwierci XIX w.
  • Przeczno – gotycki kościół Św. Krzyża z początku XIV w.
  • Przysiek – zespół dworski: dwór z 1739 roku, przebudowany i rozbudowany pod koniec XIX w., browar z 1608 r., młyn z 1725 roku, park krajobrazowy
  • Rogowo – gotycki kościół Podwyższenia Krzyża Św. z połowy XIV w.
  • Steklin – dwór Zielińskich z połowy XIX w.
  • Świerczynki – gotycki kościół św. Jana Chrzciciela z przełomu XIII i XIV w.
  • Turzno
    • zespół pałacowo-parkowy: pałac z połowy XIX w. według projektu H. Marconiego, przebudowany w końcu XIX w., boczne skrzydło z 1928 roku, domek dozorcy, w parku krajobrazowym z XIX w. ruiny pawilonu neogotyckiego
    • krzyż (karawaka) z XIX w.
    • klasycystyczna kaplica z 1800 roku
  • Zamek Bierzgłowski – zamek krzyżacki z końca XIII-XIV w.
  • Warszewice – Pałac dawniej gdzie mieszkała rodzina Zawiszy Czarnego Obecnie szkoła której patronem jest Zawisza Czarny

Media lokalne

Siedziba redakcji TVP w Toruniu
Siedziba redakcji Nowości w Toruniu

Transport

Transport drogowy

Drogi krajowe

Drogi wojewódzkie

Transport kolejowy

MRD 4222 kolejowego przewoźnika Arriva RP z Torunia do Malborka na dworcu w Chełmży

Transport lokalny w powiecie

Transportem osobowym na terenie powiatu toruńskiego zajmuje się kilku przewoźników. Największym z nich jest prywatna spółka VEOLIA Transport Kujawy Sp. z o.o., która powstała 1 lipca 2004 roku po sprywatyzowaniu dawnego państwowego PKS Toruń powstałego 1 stycznia 1950 roku. Veolia dysponuje ponad 100 autokarami i busami. W powiecie są też inne prywatne firmy transportowe zajmujące się komunikacją w obrębie powiatu. Są to: Trans-Tur, Trans-Tom i Hanvan, zajmujący się transportem między Toruniem a Chełmżą.

W powiecie toruńskim funkcjonuje transport kolejowy. Obecnie na trasach w powiecie przewożeniem pasażerów zajmuje się dwóch operatorów: Przewozy Regionalne oraz Arriva RP. Spółka Przewozy Regionalne obsługuje 18 (odcinek Toruń Główny – Bydgoszcz Główna). Natomiast przewoźnik Arriva RP wozi pasażerów na liniach 18 (odcinek Toruń Główny – Kutno) oraz 27, 207, 209, 353.

Starostowie toruńscy

Siedziba starostwa powiatowego w Toruniu

Na podstawie źródła[50]:

  • Eugeniusz Lewandowski (21 listopada 1998 – 24 listopada 2006),
  • Mirosław Graczyk (24 listopada 2006 – 17 listopada 2018),
  • Marek Olszewski (17 listopada 2018 – 7 maja 2024).
  • Mirosław Graczyk (od 7 maja 2024[51]).

Uwagi

  1. ↑ Poza numerem 87–100, wykorzystywanym tylko w Toruniu.

Przypisy

  1. ↑ Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603 (ISAP)).
  2. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz. U. z 1996 r. Nr 130, poz. 612 (ISAP)).
  3. 1 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652 (ISAP)).
  4. ↑ Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 34-35.
  5. ↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2026-03-31] (pol.).
  6. ↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2026-03-31] (pol.).
  7. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 24 czerwca 1976 r. w sprawie zmiany granic niektórych miast w województwach: bielskim, jeleniogórskim, kaliskim, płockim i toruńskim (Dz. U. z 1976 r. Nr 24, poz. 144 (ISAP)).
  8. ↑ Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2026-03-31] (pol.).
  9. 1 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 157, poz. 1031 (ISAP)).
  10. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025 [dostęp 2026-03-31] (pol.).
    1. 1 2 S. tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin.
    2. 1 2 S. tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu.
  11. ↑ Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853 (ISAP)).
  12. 1 2 Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. kujawsko-pomorskie, pow. toruński). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2026-03-31] (pol.).
  13. 1 2 3 4 Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-03-31] (pol.).
  14. ↑ Dzieje twórcy zespołu Starostwo Powiatowe w Toruniu 1818-1920, baza danych SEZAM [dostęp 2015-02-18].
  15. 1 2 http://www.gemeindeverzeichnis.de/gem1900///gem1900.htm?westpreussen/rb_marienwerder.htm [dostęp 2015-02-19].
  16. ↑ http://www.territorial.de/dawp/thorn/gem1908.htm [dostęp 2015-02-19].
  17. ↑ Ciesielska K., Zakrzewski T., 450 lat Podgórza 1555-2005, Toruń 2005, s. 62.
  18. 1 2 3 4 Powiat toruński, [w:] Księga Pamiątkowa dziesięciolecia Pomorza, Toruń 1930, s. 421–425.
  19. ↑ Dz. U. z 1934 r. Nr 68, poz. 606 (ISAP).
  20. ↑ Dz. U. z 1938 r. Nr 19, poz. 150 (ISAP).
  21. ↑ https://archive.is/20130701050519/http://www.verwaltungsgeschichte.de/dan_thorn.html [dostęp 2015-02-19].
  22. ↑ Drugi powszechny spis ludności z dn. 9.XII.1931 r: Mieszkania i gospodarstwa domowe. Ludność. Stosunki zawodowe: Województwo pomorskie.
  23. ↑ http://www.territorial.de/dawp/thorn/landkrs.htm#fn18 [dostęp 2015-02-22].
  24. 1 2 3 Archiwum Państwowe w Toruniu, Starostwo Powiatowe w Toruniu 1945-1950, syg. 13, k. 33-34.
  25. ↑ 1 kwietnia 1938 r. dokonano zmian granic województwa. Z województwa poznańskiego przyłączono powiaty wyrzyski, szubiński, bydgoski i inowrocławski, powiaty miejskie Bydgoszcz i Inowrocław oraz części powiatu mogileńskiego (miasto Kruszwica i gminy Kruszwica i Chełmce, które przyłączono do powiatu inowrocławskiego – Dz. U. z 1938 r. Nr 19, poz. 154 (ISAP)), a z województwa warszawskiego przyłączono powiaty: nieszawski, rypiński, lipnowski i włocławski (Dz. U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350 (ISAP)).
  26. ↑ Historia powiatu toruńskiego. powiattorunski.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-24)]. [dostęp 2015-02-18].
  27. ↑ http://www.territorial.de/dawp/thorn/landkrs.htm [dostęp 2015-02-19].
  28. ↑ dzieje twórcy: Starostwo Powiatowe w Toruniu 1939–1945, Archiwum Państwowe w Toruniu, baza danych SEZAM [dostęp 2015-02-19].
  29. ↑ Gemeindeverzeichnis Landkreis Thorn [Stand: 1. 1. 1945] [online], www.territorial.de [dostęp 2020-07-09].
  30. ↑ dzieje twórcy zespołu Starostwo Powiatowe w Toruniu 1945-1950, baza danych SEZAM [dostęp 201502-19].
  31. ↑ Dz. U. z 1944 r. Nr 2, poz. 8 (ISAP).
  32. ↑ Dz. U. z 1944 r. Nr 5, poz. 22 (ISAP).
  33. ↑ dzieje twórcy: Powiatowa Rada Narodowa w Toruniu 1945-1949, Archiwum Państwowe w Toruniu, baza danych SEZAM [dostęp 2015-02-19].
  34. ↑ Dz. U. z 1950 r. Nr 14, poz. 130 (ISAP).
  35. ↑ Dz. U. z 1954 r. Nr 43, poz. 191 (ISAP).
  36. ↑ Dz. U. z 1954 r. Nr 49, poz. 252 (ISAP).
  37. ↑ Dz. U. z 1955 r. Nr 44, poz. 289 (ISAP).
  38. ↑ Zabytki architektury województwa bydgoskiego, red. M. E. Gąsiorowscy, Bydgoszcz 1974, s. 235.
  39. ↑ Uchwała Nr 11/57 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 21 listopada 1957 r. w sprawie zniesienia i utworzenia niektórych gromad w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 30 grudnia 1957 r., Nr. 9, Poz. 60).
  40. ↑ Uchwała Nr 24/59 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 2 września 1959 r. w sprawie utworzenia i zniesienia niektórych gromad w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 21 grudnia 1959 r., Nr. 8, Poz. 93).
  41. ↑ Dz. U. z 1961 r. Nr 46, poz. 244 (ISAP).
  42. ↑ Uchwała Nr 16/61 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy w sprawie utworzenia i zniesienia niektórych gromad w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 15 grudnia 1961 r., Nr. 13, Poz. 103).
  43. ↑ Uchwała Nr 15/61 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy w sprawie zmiany granic niektórych gromad i przeniesienia siedzib gromadzkich rad narodowych w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 15 grudnia 1961 r., Nr. 13, Poz. 102).
  44. ↑ Uchwała Nr XII/61/71 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 29 września 1971 r. w sprawie łączenia, zniesienia oraz utworzenia niektórych nowych gromad w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 11 listopada 1971 r., Nr. 19, Poz. 188).
  45. ↑ Uchwała Nr XVIII/88/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie bydgoskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Bydgoszczy z dnia 9 grudnia 1972 r., Nr. 17, Poz. 200).
  46. ↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312 (ISAP).
  47. ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 16, poz. 91 (ISAP).
  48. ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92 (ISAP).
  49. ↑ Góralski H., Awans Torunia, [w:] Rocznik Toruński 1975, t. 10, s. 7–9.
  50. ↑ Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. II: Starostowie województwa kujawsko-pomorskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 30. ISBN 978-83-62251-85-8. [dostęp 2024-04-11].
  51. ↑ Arkadiusz Kobyliński, Powiat Toruński ma nowego starostę. Wielki powrót po sześciu latach [online], ototoruń.pl, 8 maja 2024 [dostęp 2026-03-31] (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.