Stanisław Staszewski (artysta)
 Stanisław Staszewski | |
| Data i miejsce urodzenia |
18 grudnia 1925 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
22 stycznia 1973 |
| Przyczyna śmierci | |
| Miejsce spoczynku | |
| Zawód, zajęcie | |
| Miejsce zamieszkania | |
| Narodowość | |
| Uczelnia | |
| Wydział | |
| Partia | |
| Małżeństwo |
Krystyna Mojkowska[1] |
| Dzieci | |
| Instrumenty | |
|---|---|
| Gatunki | |
| Zawód | |
| Wydawnictwo | |
| Powiązania |
Stanisław Staszewski (ur. 18 grudnia 1925 w Pabianicach, zm. 22 stycznia 1973 w Paryżu) – polski architekt, który zasłynął działalnością artystyczną jako bard, poeta i kompozytor. Jego twórczość rozpropagował syn, Kazik Staszewski, nagrywając z zespołem Kult nowe aranżacje utworów ojca na płycie Tata Kazika, choć wcześniej wykonywał je między innymi Jacek Kaczmarski. Kapral Armii Krajowej, powstaniec warszawski. Autor takich piosenek, jak „Baranek”, czy „Celina”.
Życiorys
Urodził się w Pabianicach. Jego ojciec, Kazimierz, był kierownikiem Szkoły Powszechnej nr 5 w Pabianicach. Był też założycielem w 1929 r. i pierwszym prezesem pabianickiego oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, a jego imię nosi obecnie pabianicki Oddział PTTK. W 1934 rodzina przeniosła się do Warszawy, gdzie Kazimierz Staszewski również podjął pracę w szkole[2].
Podczas II wojny światowej Stanisław Staszewski był żołnierzem Armii Krajowej. W 1942 był więźniem Pawiaka[3]. Od 1943 dowodził drużyną w stopniu kaprala. Walczył na terenie Pragi w powstaniu warszawskim[4][5]. Został aresztowany i odesłany do niemieckiego obozu w Ebensee, filii KL Mauthausen-Gusen[6]. W marcu 1945 ciężko zachorował i trafił do obozowej kostnicy, skąd został wyciągnięty przez kapo z Pabianic[7].
Po wojnie ukończył Liceum im. Władysława IV (matura w czerwcu 1946)[8][9], a następnie rozpoczął studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej. Prezentował lewicowe poglądy; pisał: „Poglądy moje stają się bardzo lewicowe. Coraz magnetyczniej działa na mnie ryk zbuntowanych tłumów, uciśnionych mas pracujących i władcza, potężna twarz Lenina”[10]. Po studiach pracował w warszawskim Metroprojekcie[3].
W latach 1960-1965 był naczelnym architektem Płocka, aktywnie uczestnicząc w życiu towarzyskim miasta. Przy klubie „Marabut” powstały wówczas m.in. Celina i Baranek, a w tle twórczości pojawia się budowa Petrochemii (Inżynierowie z Petrobudowy)[11]. Jego twórczość została uznana za „podejrzaną ideologicznie”, co doprowadziło do konfliktu z władzami i usunięcia z PZPR. Po powrocie do Warszawy w 1967 wyemigrował do Paryża, gdzie pracował jako kreślarz. Tam napisał m.in. Bal kreślarzy i Mariannę[12]. W latach 1968-1970 pracował w Boulogne-sur-Mer, po czym wrócił do Paryża.
Zmarł na chorobę serca[13] w wieku 48 lat[14]. Pochowany jest na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie (kw. 10H-6).
Inwigilacja i współpraca z organami bezpieczeństwa PRL
Według oświadczenia z 2014 r. jego syna Kazimierza, opartego na dokumentach IPN, Staszewski został zarejestrowany jako tajny współpracownik Służby Bezpieczeństwa o kryptonimie „Nowy”. Materiały obejmują karty ewidencyjne z Biura „C” MSW z pierwszym wpisem z lipca 1949 dotyczących rejestracji w kategorii „informator”, a także doniesienia z okresu faktycznej współpracy datowane od czerwca 1953 do grudnia 1954[15]. Informację o rejestracji jako TW „Nowy” potwierdził publicznie Kazik Staszewski, wskazując na kwerendę w archiwach IPN[16].
Recepcja i upamiętnienie
Teksty Staszewskiego wykonywali m.in. Jacek Kaczmarski na płycie Bankiet (1992), zespół Kult na płytach Tata Kazika (1993) i Tata 2 (1996) oraz Elektryczne Gitary. W 1997, po edycji Przeglądu Piosenki Aktorskiej poświęconej jego twórczości, nakładem S.P. Records ukazała się płyta Staszek z oryginalnymi nagraniami z lat 1966-1973[17][18].
W 2015 roku ukazał się tomik poetycki wydawnictwa "Kosmos Kosmos", przedstawiający około 90 utworów poety. Nosi on tytuł: Samotni ludzie. Wiersze i piosenki.[19]
Wybrane utwory
- „A gdy będę umierał”
- „Bal kreślarzy”
- „Baranek”
- „Celina”
- „Dziewczyna się bała pogrzebów”
- „Gwiazda szeryfa”
- „Inżynierowie z Petrobudowy”
- „Jeśli zechcesz odejść - odejdź”
- „Knajpa morderców”
- „Królowa życia”
- „Kurwy wędrowniczki”
- „Latający Holender”
- „Marianna”
- „Nie dorosłem do swych lat”
- „Notoryczna narzeczona”
- „Samotni ludzie”
- „Starszy asystent John”
- „W czarnej urnie”
- „Zastanówcie się sami”
- „Życie erotomana”
Przypisy
- ↑ Staszewski i Księżyk 2015 ↓, s. 421.
- ↑ ktom/tr: Kazik odwiedził dom Taty. TVN24.pl, 28 grudnia 2010. [dostęp 2010-12-29].
- 1 2 Weiss 2009 ↓, s. 257.
- ↑ Powstańcze Biogramy - Stanisław Staszewski [online], 1944.pl [dostęp 2018-11-04] (ang.).
- ↑ Stanisław Staszewski [online], Lubimyczytać.pl [dostęp 2018-11-05] (pol.).
- ↑ Kazik Staszewski, Rafał Księżyk: Idę tam, gdzie idę. Autobiografia. Wydawnictwo Kosmos Kosmos, 2015, s. 358. ISBN 978-83-942140-1-2.
- ↑ Weiss 2009 ↓, s. 258.
- ↑ Tata mimo woli - Stanisław Staszewski, Kazik Staszewski, Jarosław Duś - ebook [online], legimi.pl [dostęp 2023-01-29].
- ↑ Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV w Warszawie na Pradze, t. III 1944-1960, Warszawa: Koło Wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Króla Władysława IV, 2007, s. 72, ISBN 83-923141-4-X.
- ↑ Lucjan Strzyga: Gawęda o pabianiczaninie Stanisławie Staszewskim. Polskapresse Sp. z o.o, 2010-12-28. [dostęp 2011-02-21].
- ↑ Weiss 2009 ↓, s. 283.
- ↑ Weiss 2009 ↓, s. 288.
- ↑ Tata Kazika - Stanisław Staszewski [online], Moja dobra muzyka, 12 czerwca 2019 [dostęp 2026-04-28].
- ↑ Redakcja, Kazik: Dopiero teraz pokochałem ojca, taką dojrzałą miłością 51-latka [online], Dziennik Zachodni, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-04-28].
- ↑ nr 18: tata Kazika. Do Rzeczy, 27 kwietnia 2014. [dostęp 7 listopada 2025].
- ↑ Kazik Staszewski wyznaje: Mój ojciec pisał donosy do UB. dziennik.pl, 28 kwietnia 2014. [dostęp 7 listopada 2025].
- ↑ Leszek Gnoiński: Kult Kazika. Warszawa: In Rock, 2000, s. 95.
- ↑ Stanisław Staszewski - Staszek. merlin.pl. [dostęp 2011-02-21].
- ↑ Samotni ludzie. Wiersze i piosenki. Kosmos Kosmos, 2015. ISBN 978-83-942140-3-6.
Bibliografia
- Kazik Staszewski, Rafał Księżyk, Idę tam, gdzie idę. Autobiografia, Wydawnictwo Kosmos Kosmos, 2015, ISBN 978-83-942140-1-2.
- Wiesław Weiss: Kult Biała Księga. Warszawa: Kosmos Kosmos, 2009. ISBN 978-83-926991-2-5.
Linki zewnętrzne
- Strona o Stanisławie Staszewskim w archive.org. staszek.art.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2007-12-07)].
- Stanisław Staszewski - nie tylko ojciec Kazika. Dwójka, Polskie Radio, 28 stycznia 2016. [dostęp 2016-01-29].