Strzelce Krajeńskie

Strzelce Krajeńskie
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Strzelce Krajeńskie, baszta czarownic (2021)
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 lubuskie

Powiat

strzelecko-drezdenecki

Gmina

Strzelce Krajeńskie

Data założenia

1272 rok

Burmistrz

Mateusz Feder

Powierzchnia

5,54[1] km²

Populacja (30.06.2024)
• liczba ludności
• gęstość


9683[1]
1747,8[1] os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 95

Kod pocztowy

66-500

Tablice rejestracyjne

FSD

Położenie na mapie gminy Strzelce Krajeńskie
Mapa konturowa gminy Strzelce Krajeńskie, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Strzelce Krajeńskie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Strzelce Krajeńskie”
Położenie na mapie województwa lubuskiego
Mapa konturowa województwa lubuskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Strzelce Krajeńskie”
Położenie na mapie powiatu strzelecko-drezdeneckiego
Mapa konturowa powiatu strzelecko-drezdeneckiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Strzelce Krajeńskie”
Ziemia52°52′44″N 15°32′00″E/52,878889 15,533333[2]
TERC (TERYT)

0806044

SIMC

0935742

Hasło promocyjne: Strzelce Krajeńskie oczarowują
Urząd miejski
al. Wolności 48
66–500 Strzelce Krajeńskie
Strona internetowa
BIP

Strzelce Krajeńskie (niem. Friedeberg in der Neumark[3]) – miasto w Polsce, w województwie lubuskim, siedziba powiatu strzelecko-drezdeneckiego i gminy miejsko-wiejskiej Strzelce Krajeńskie.

Położenie

Miasto położone jest w północno-wschodniej części województwa lubuskiego, na prawobrzeżnej ziemi nadnoteckiej, nad jeziorami: Klasztornym Górnym, Młyńskim oraz Jeziorem Dolnym do którego wpada potok Młynówka, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym, w południowo-zachodniej części Pojezierza Dobiegniewskiego)[4], na północny wschód od Gorzowa Wielkopolskiego.

Przed budową obwodnicy Strzelec Krajeńskich na rondzie w centrum miasta krzyżowały się: droga krajowa nr 22 oraz droga wojewódzka nr 156. Wraz z zakończeniem budowy obwodnicy miejsce krzyżowania znalazło się poza granicami miasta[5].

Pierwotnie obszar, na którym położone jest miasto, należał do Wielkopolski[6] jako część kasztelanii santockiej[7], po czym w drugiej połowie XIII wieku został opanowany przez Brandenburgię i włączony do Nowej Marchii, w granicach której leżał do 1945 roku, a w latach 1402–1454 miasto należało do zakonu krzyżackiego[8]. Przymiotnik Krajeńskie dodano po II wojnie światowej dla odróżnienia od innych miejscowości o podobnych nazwach (np. Strzelce Opolskie), jednak nie ma podstaw historyczno-geograficznych, gdyż miasto nigdy nie było związane z Krajną[9].

Miasto zajmuje powierzchnię 4,94 km² (1 stycznia 2011)[10].

Historia

Strzelce Krajeńskie, ok. 1900 r.

Najstarsza wzmianka, która dotyczy miejscowości określanej jako: Strzelzi, Strzelecz, Strzelcze, jest związana ze zniszczeniem w 1272 r. gródka margrabiego brandenburskiego Konrada I przez wielkopolskiego księcia Przemysła II[11]. Po zniszczeniu tej fortyfikacji margrabiowie zdecydowali się w latach 1272–1286 lokować miasto, które postanowili nazwać Friedeberg[12]. Wkrótce po lokacji miejskiej, podjęto prace fortyfikacyjne w wyniku których w latach 1272–1290, powstał wokół miasta mur kamienny, wał ziemny i podwójne fosy[11]. Potwierdza to wzmianka z 1290 r. dotycząca fundacji na rzecz zakonu augustianów-eremitów klasztoru obok murów miejskich[11]. W ramach fortyfikacji miejskich zbudowano Bramę Młyńską (Drezdenecką lub Wschodnią) i Gorzowską (Brzozowską) oraz 37 baszt łupinowych[11]. W trakcie wojny polsko-krzyżackiej pod miastem w 1433 r. stanęły wojska husyckie Jana Čapka, które wspierały oddziały polskie dowodzone przez Piotra Szafrańca. Po dwudniowym szturmie, 7 czerwca, atakujący przez podkop zdobyli miasto, które spalili[11].

Przez miasto prowadziła jedna z głównych dróg ucieczki powstańców listopadowych z Polski na Wielką Emigrację[13].

W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli w mieście trzy podobozy pracy przymusowej obozu jenieckiego Stalag II D[14].

W 1945 roku miejscowość włączono ponownie do Polski. Administracja polska używała początkowo nazwy Strzelce bez przymiotnika Krajeńskie[15], który dodano w 1946[16]. W latach 1975–1998 w woj. gorzowskim.

Demografia

Miasto ma 9683 mieszkańców (30 czerwca 2024)[17].

Piramida wieku mieszkańców Strzelec Krajeńskich w 2014 roku[18].

Zabytki

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[19]:

  • stare miasto, układ urbanistyczny
  • kościół filialny pod wezwaniem Matki Bożej Różańcowej[20], mariacki z 1300 roku, z XV wieku, XIX wieku, lat 1957–1973
  • mury miejskie obronne z 36 basztami, z XIII wieku. Zbudowane zostały z kamienia w latach 1272–1290. Długość: 1640 m, grubość: 1 m, wysokość: do 8 m. Mury otaczają teren Starego Miasta o pow. 24 ha. Niegdyś fortyfikacje składały się z 38 czatowni, dwóch bram – Gorzowskiej i Młyńskiej – oraz baszty zwanej Więzienną lub Czarownic. Mury zachowały się prawie na całej długości, przetrwała także Brama Młyńska i Baszta Więzienna:
    • brama Młyńska – Wschodnia, z XIV wieku, inna nazwa: Brama Drezdenkowska, przy końcu ul. Młyńskiej. Została wzniesiona w stylu gotyckim, w XV w. Posiada cztery kondygnacje i zamknięty ostrym łukiem przejazd. Brama zwieńczona jest ażurowymi sterczynami. Obecnie mieści się tu Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia
    • baszta Więzienia, pochodzi z XIV w. Niższe partie zbudowane zostały z kamienia na planie prostokąta, wyższe z cegły – na planie spłaszczonego koła. Zwieńczenie stanowi spiczasty, ceglany hełm, który okolony jest platformą widokową. Wnętrze baszty podzielone jest na trzy kondygnacje. Obecnie budowla nie jest użytkowana. Do baszty przylega Nowa Brama
  • domy, ul. Brygady Saperów nr 19, 20, 25, 34 i budynek gospodarczy – szachulcowy, murowano-szachulcowe, z XVIII wieku, z połowy XIX wieku
  • dom, ul. Krasińskiego 11, murowano-szachulcowy
  • domy, ul. Ludowa nr 16 szachulcowy; nr 31 i budynek gospodarczy, szachulcowy, z połowy XIX wieku
  • dom, ul. Mickiewicza 18, szachulcowy, z połowy XIX wieku, nie zachował się
  • domy, ul. Południowa nr 13, nr 17 – szachulcowe, z połowy XIX wieku; nr 38
  • domy, ul. Północna nr 36 szachulcowy, nr 38, z XVIII / XIX wieku
  • spichlerz przy bramie Wschodniej, ul. Wojska Polskiego 1, murowano-szachulcowy, z 1764 roku, w 2020 został wyremontowany[21].
  • dom, ul. Wojska Polskiego 4, z połowy XIX wieku

Inne zabytki:

  • cmentarz żydowski
  • kościół parafialny pw. św. Franciszka z Asyżu z 1929 r., z którego codziennie o godzinie 12 grany jest hejnał miasta[22][23][20]
  • ratusz, zbudowany został w latach 1870–1872 w stylu neorenesansowym, na miejscu wcześniejszego ratusza. Projekt sporządził Koehler z Frankfurtu nad Odrą oraz Asmund Schulz. Fasadę budynku ozdabia balkon z tralkową balustradą, tondo z herbem miasta oraz maszt flagowy z motywem smoka. Obecnie budynek jest siedzibą Sądu Rejonowego w Strzelcach Krajeńskich.
  • Wieża ciśnień (zabytek z ewidencji zabytków)[24]

Edukacja

  • Żłobek Samorządowy
  • Przedszkole Samorządowe Nr 1
  • Przedszkole Samorządowe Nr 2 „Smerfy”
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy im. Janusza Korczaka (w tym: Szkoła Podstawowa Specjalna, Szkoła Specjalna Przysposabiająca do Pracy, Przedszkole Specjalne nr 3)
  • Ochotnicze Hufce Pracy
  • Szkoła Podstawowa nr 2
  • Szkoła Podstawowa nr 1
  • Zespół Szkół (Liceum Ogólnokształcące im. Macieja Rataja i Technikum Gastronomiczne)
  • Zespół Szkół Centrum Kształcenia Ustawicznego w Strzelcach Krajeńskich im. Stefana Biedrzyckiego – jeden z największych zespołów szkół na terenie miasta. Mieści się w zespole budynków przy al. Wolności 7. Budynek szkoły wzniesiony z czerwonej cegły, powstał na początku XX wieku. Organizowano w nim zajęcia, zakładając we Friedeberg początkowo Seminarium Nauczycielskie, a następnie gimnazjum niemieckie. Po II wojnie światowej, gdy Friedeberg stał się polskim miastem pod nazwą Strzelce Krajeńskie, w budynku zorganizowano szkołę średnią. Biorąc pod uwagę rolniczy charakter Strzelec utworzono szkołę kształcącą kadry dla rolnictwa. Placówka ta była wtedy jedną z nielicznych szkół kształcących pracowników obsługi technicznej dla Państwowych Gospodarstw Rolnych[25].
  • Wydział Szczecińskiej Akademii Rolniczej
  • Państwowa Szkoła Muzyczna I stopnia

Sport

Od 1945 w Strzelcach Krajeńskich działa klub piłkarski Miejski Klub Sportowy „Łucznik” Strzelce Krajeńskie. Zespół mecze rozgrywa na Stadionie Miejskim[26].

Wspólnoty wyznaniowe

Współpraca międzynarodowa

Miasta i gminy partnerskie:[29]

Przypisy

  1. 1 2 3 Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2024 roku [online], Główny Urząd Statystyczny, 22 grudnia 2024 [dostęp 2024-11-25].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 132358.
  3. ↑ Wiktor Fenrych, Nowa Marchia w dziejach politycznych Polski w XIII i XIV wieku, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1959, s. 6.
  4. ↑ Jerzy Kondracki, Andrzej Richling: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Centralny Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej, 1994.
  5. ↑ Tranzyt omija Strzelce Krajeńskie - Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad- Oddział Zielona Góra - Portal Gov.pl [online], Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad- Oddział Zielona Góra [dostęp 2025-02-16].
  6. ↑ Edward Rymar, Strzelce (Krajeńskie) i okolice na przestrzeni wieków (do 1945 roku), Strzelce Krajeńskie: Sonar, 2011, s. 43, ISBN 978-83-63189-14-3.
  7. ↑ Iwona Sandach, Kościół farny z XIII wieku w Strzelcach Krajeńskich, Władysław Filipowiak (red.), „Materiały Zachodniopomorskie”, t. 23, Muzeum Narodowe w Szczecinie, 1977, s. 197, ISSN 0076-5236.
  8. ↑ Strzelce Krajeńskie, [w:] Encyklopedia PWN [online], Wydawnictwo Naukowe PWN [dostęp 2021-08-25] [zarchiwizowane].
  9. ↑ Edward Rymar, Strzelce (Krajeńskie) i okolice na przestrzeni wieków (do 1945 roku), Strzelce Krajeńskie: Sonar, 2011, s. 46, ISBN 978-83-63189-14-3.
  10. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2013-07-26. ISSN 1505-5507.
  11. 1 2 3 4 5 „Lubuskie Materiały Konserwatorskie”, tom 17, Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Zielonej Górze, 2020, s. 39, ISSN 1733-0491.
  12. ↑ Kazimierz Jasiński, Recenzja książki Stanisława Bobińskiego „Urbanistyka polskich miast przedlokacyjnych”, Warszawa 1975, „Kwartalnik Historii Kultury Materialnej”, R. 25 (1977) z. 1.
  13. ↑ Janusz Umiński. Losy internowanych na Pomorzu żołnierzy powstania listopadowego. „Jantarowe Szlaki”, s. 16, 1998.
  14. ↑ Work Camps. [dostęp 2025-06-13]. (ang.).
  15. ↑ Dz.U. 1945 nr 33 poz. 196
  16. ↑ Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. (M.P. z 1946 r. Nr 44, poz. 85 (ISAP)).
  17. ↑ Strzelce Krajeńskie (lubuskie) » mapy, nieruchomości, GUS, noclegi, szkoły, regon, atrakcje, kody pocztowe, wynagrodzenie, bezrobocie, zarobki, tabele, edukacja, przedszkola, demografia [online], Polska w liczbach [dostęp 2024-11-06].
  18. ↑ Strzelce Krajeńskie w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-09], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  19. ↑ Rejestr zabytków nieruchomych woj. lubuskiego – stan na 31.12.2012 r.. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 62–63. [dostęp 2013-02-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
  20. 1 2 Miejski szlak historyczny. Strzelec Krajeńskie miasto i gmina. [dostęp 2011-01-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-02-09)]. (pol.).
  21. ↑ Spichlerz idzie do remontu [online], Zachód [dostęp 2021-02-09].
  22. ↑ Naczelny, Strzelce: Hejnał i dzwony zabrzmią z wieży kościoła [online], e-Strzelce [dostęp 2020-10-05].
  23. ↑ Skomponował hejnał miasta w 15 minut [online], Gazeta Lubuska, 7 stycznia 2009 [dostęp 2020-10-05].
  24. ↑ komunalna wodociągowa wieża ciśnień [online], Zabytek [dostęp 2022-02-14] (pol.).
  25. ↑ strona szkoły. zsckustrzelce.neostrada.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-03-06)]..
  26. ↑ Miejski Klub Sportowy Łucznik Strzelce Krajeńskie. 90 Minut. [dostęp 2011-09-01]. (pol.).
  27. ↑ Dekanat zielonogórski [online], cerkiew.net.pl [dostęp 2023-06-12].
  28. ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2019-10-12].
  29. ↑ Współpraca zagraniczna [online], Strzelce Krajeńskie – Miasto i Gmina [dostęp 2021-02-09] (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.