Ugłasta

Ugłasta

Mollugo verticillata
Systematyka[1][2]
Domena	eukarionty
Królestwo	rośliny
Podkrólestwo	rośliny zielone
Nadgromada	rośliny telomowe
Gromada	rośliny naczyniowe
Podgromada	rośliny nasienne
Nadklasa	okrytonasienne
Klasa	Magnoliopsida
Nadrząd	goździkopodobne
Rząd	goździkowce
Rodzina	ugłastowate
Rodzaj	ugłasta
Nazwa systematyczna
Mollugo Linnaeus Sp. Pl. 89. 1 Mai 1753[3]
Typ nomenklatoryczny
M. verticillata L.[3]
Synonimy
Galiastrum Fabricius[3] Lampetia Rafinesque[4]

Ugłasta (Mollugo) – rodzaj roślin z rodziny ugłastowatych (Molluginaceae). Obejmował w tradycyjnym, szerokim ujęciu ok. 35 gatunków^[4], po rewizji taksonomicznej pozostało ich 13^[5].

W węższym ujęciu rodzaj występuje na rozległych obszarach obu kontynentów amerykańskich, a poza nimi tylko w Indiach i w południowej Afryce^[5]. W szerokim ujęciu gatunki tu ujmowane spotykane są na rozległych obszarach tropikalnych i w subtropikach (Australia, Azja południowa, Afryka, Ameryka Środkowa i Południowa) sięgając na północy po cieplejsze tereny w południowej Europie, wschodniej Azji i w Ameryce Północnej^[4]. Nazwa naukowa rodzaju nadana przez Linneusza wzięta została od nazwy gatunkowej przytulii pospolitej (Galium mollugo), prawdopodobnie z powodu podobieństwa liści wyrastających w nibyokółkach^[4]. Niektóre gatunki mają niewielkie znaczenie ekonomiczne jako rośliny jadalne i lecznicze^[4].

Pokrój

Rośliny jednoroczne, rzadziej byliny, nagie, o łodygach płożących lub wzniesionych, rozgałęzionych lub nie^[4][6].

Liście

Skupione w przyziemnej rozecie liściowej, poza tym obecne są liście łodygowe wyrastające naprzeciwlegle, w okółkach i nibyokółkach. Liście zwykle siedzące, całobrzegie. Przylistków brak lub są szczątkowe. W rozecie przyziemnej liście są największe, stopniowo maleją ku górze pędu^[4][6].

Kwiaty

Zebrane w niezbyt wielkie kwiatostany wierzchotkowate lub baldachokształtne, wyrastające na szczycie łodygi lub naprzeciw liści. Kielich tworzy pięć trwałych i okazałych działek. Płatków korony brak. Pręciki są zwykle 3, rzadziej 5 lub więcej (do 10), u nasady nieco zrosłych w pierścień. Zalążnia górna, owalna lub elipsoidalna, liczy od 3 do 5 komór, w każdej z 5–15 zalążkami, nitkowatych szyjek słupka jest 3–5^[4][6].

Owoce

Błoniasta torebka otulona trwałymi działkami i otwierająca się trzema, rzadziej 5 klapami. Nasiona liczne, spłaszczone, nerkowate, bez elajosomów^[4][6].

Według APweb (aktualizowany system APG IV z 2016) jest to rodzaj z rodziny ugłastowatych (Molluginaceae) w obrębie rzędu goździkowców^[2]. Rodzaj bardzo kłopotliwy taksonomicznie, wymagający rewizji^[4].

Wykaz gatunków^[5]

• Mollugo brasiliensis Thulin & Harley
• Mollugo brevipes Urb.
• Mollugo crockeri J.T.Howell
• Mollugo cubensis Urb.
• Mollugo disticha (L.) Ser.
• Mollugo enneandra C.Wright
• Mollugo flavescens Andersson
• Mollugo floriana (B.L.Rob.) J.T.Howell
• Mollugo pinosia Urb.
• Mollugo snodgrassii B.L.Rob.
• Mollugo ulei (Pilg.) Thulin
• Mollugo verticillata L.
• Mollugo viscosa Thulin & Harley

Gatunek Mollugo spergula jest w Indiach użytkowany jako warzywo, poza tym użytkowany bywa leczniczo ze względu na potwierdzone działanie antyseptyczne. Mollugo pentaphylla wykazuje działanie przeciwgrzybiczne^[4].