VBMR Griffon

VBMR Griffon
Ilustracja
VBMR Griffon w drodze powrotnej z zakończenie parady z okazji Dnia Bastylii w Paryżu.
Dane podstawowe
Państwo

 Francja

Producent

KNDS France Arquus Thales

Typ pojazdu

Wielofunkcyjny Transporter opancerzony / MRAP

Trakcja

Kołowa 6x6

Załoga

8

Historia
Prototypy

2010 – 2017

Produkcja

2018 – obecnie

Egzemplarze

+700

Dane techniczne
Silnik

Zmilitaryzowany 6-cylindrowy silnik turbodiesel Renault Trucks 400 KM (300 kW)

Transmisja

Siedmiobiegowa automatyczna skrzynia biegów ZF

Pancerz

STANAG 4569 poziom 4

Długość

7.6 m

Szerokość

2.5 m

Wysokość

3.7 m

Osiągi
Prędkość

90 km/h

Zasięg pojazdu

800 km

Dane operacyjne
Uzbrojenie
T1 Hornet RWS z karabinem maszynowym kal. 12,7 mm lub 7,62 mm albo automatycznym granatnikiem kal. 40 mm (wersja standardowa).

Pociski Akeron MP, system moździerzowy MEPAC, moździerz LLR kal. 81 mm itp. (w zależności od wersji).

Wyposażenie
System samoobrony GALIX z 8 wyrzutniami granatów dymnych kal. 80 mm (wszystkie wersje)

T2 Hornet Lite RWS z karabinem maszynowym kal. 7,62 mm (zależnie od wersji)

Użytkownicy
 Francja

 Belgia  Luksemburg

Griffon na wystawie w 2016 roku.

Véhicule Blindé Multi-Rôle Griffon (po polsku : Wielozadaniowy Pojazd Pancerny Griffon) lub VBMR Griffon to francuski sześciokołowy, wielofunkcyjny pojazd opancerzony, odporny na miny i ataki z zasadzki (MRAP), opracowany i wyprodukowany przez KNDS France (dawniej Nexter Systems), Arquus (dawniej Renault Trucks Defense ) i Thales. Pojazd wszedł do służby w 2019 roku wraz z VBMR-L Serval, opracowanego wspólnie przez KNDS France i Texelis, jest następcą Véhicule de l'Avant Blindé (VAB).

Oba pojazdy były zainicjowane przez francuski program SCORPION i mają spełniać szeroki zakres zadań i dlatego składają się z kilku wariantów i podwariantów. W szczególności opracowano samobieżny transporter moździerzy oparty na systemie Griffon, oznaczony jako Griffon MEPAC. Ponadto, od 2023 roku trwają prace nad dwiema odrębnymi platformami obrony powietrznej opartymi na systemie Serval : Serval LAD, przeznaczonym do zwalczania bezzałogowych statków powietrznych, oraz Serval Mistral (lub Serval TCP) do ogólnych zastosowań przeciwlotniczy zestaw rakietowy klasy V/SHORAD.

Historia

Od lat 2000. Armia francuska szukała następcy VAB, który wszedł do służby w 1979 r. Pojazd stawał się coraz bardziej przestarzały w obliczu nowych i nadchodzących konfliktów [1]. Po wielokrotnym odroczeniu programu modernizacji pancernych sił kawalerii armii francuskiej, Biała Księga Obrony i Bezpieczeństwa Narodowego z 2013 r. Zaleciła zamówienie 2080 wielozadaniowych pojazdów opancerzonych (1958 ciężkich VBMR i 122 lekkich VBMR), a także 248 opancerzonych pojazdów rozpoznawczych i bojowych (EBRC) [2]. W 2014 r. francuskie Ministerstwo Obrony Ostatecznie powierzyło projekt konsorcjum utworzonemu przez Nexter, Arquus i Thales, które ogłosiło swój zamiar współpracy już w 2010 r. i rozpoczęło wstępne prace nad wspólnym rozwiązaniem [3].

Rozwój i zakup pojazdów opancerzonych, części programu nazwanego SCORPION (Synergie du CONtact Renforcée par la Polyvalence et l'InfovalorisatiON, został oficjalnie ogłoszony 5 grudnia 2014 r [4]. Długo oczekiwany pierwszy etap programu został uruchomiony w październiku tego roku. Ten pierwszy etap, o całkowitym koszcie wynoszącym prawie 5,1 miliarda euro (FY2017), obejmuje zastąpienie VAB przez VBMR Griffon, zastąpienie AMX-10 RC, ERC-90 Sagaie i VAB HOT przez EBRC Jaguar, modernizację czołgu Leclerc, a także opracowanie ujednoliconej sieci informacji bojowej w celu zapewnienia spójności systemów w służbie [5]. W ramach tego początkowego planu inwestycyjnego o wartości 5 miliardów euro do roku 2025 planowano nabyć 780 VBMR i 110 EBRC [6]. Zawartość kolejnych etapów programu miała zostać skonsolidowana w późniejszym terminie, aby osiągnąć cel wyznaczony przez Ustawę o programowaniu wojskowym (LPM) na lata 2014–2019 i zaktualizowany poprawkami Rady Obrony z dnia 6 kwietnia 2016 r.: 1722 ciężkie VBMR Griffon, 522 lekkie VBMR (które miały stać się VBMR-L Serval), 248 EBRC Jaguar i 200 odnowionych Leclerc XLR [7]. Pierwsze 319 Griffonów i 20 Jaguarów zamówiono w kwietniu 2017 r [8].

W przyjętym w lipcu 2018 r. planie działań na lata 2019–2025 cele programu SCORPION skorygowano w górę, planując zakup łącznie 1872 czołgów VBMR Griffon, 978 czołgów VMBR-L Serval, 300 czołgów EBRC Jaguar, a także modernizację 200 czołgów Leclerc i 18 wozów zabezpieczenia technicznego DCL do standardu XLR ; wszystkie miały zostać dostarczone do 2030 r [9]. Całkowity koszt programu oszacowano na 11 mld euro [10].

26 października 2018 r. Rząd belgijski zakupił 60 transporterów opancerzonych EBRC Jaguar i 382 VBMR Griffon za kwotę 1,5 mld euro. Pojazdy te zastąpią transportery opancerzone Piranha IIIC oraz transportery piechoty Dingo 2, będące w posiadaniu belgijskiej armii. Umowa obejmuje części zamienne i sprzęt łączności. Dostawy zaczęły się w 2025 r. [11].

Platforma

Program SCORPION i jej pojazdy.

Projekt

Gdy pierwszy etap programu został uruchomiony w 2014 r., celem było osiągnięcie kosztów nabycia w wysokości 1 mln euro na VBMR i 3 mln euro na EBRC [12]. Oczekiwano, że zostanie to osiągnięte częściowo dzięki dużym ilościom pojazdów SCORPION, które miały zostać nabyte. Ponadto konsorcjum zdecydowało się na dzielenie przez Griffona 70% swoich komponentów z Jaguarem, aby zaoszczędzić na kosztach rozwoju, produkcji i konserwacji, a także ułatwić logistykę. Wspólne elementy obejmują zawieszenie dostarczone przez firmę Quiri z siedzibą w Strasburgu, system interkomu Elips firmy Elno z siedzibą w Argenteuil, montowany na dachu akustyczny system wykrywania i lokalizacji wystrzałów PILAR V firmy Metravib Defence z siedzibą w Lyonie, a także elektronikę weterynaryjną [13] [14]. Wyposażony w szeroką gamę najnowocześniejszych technologii, Jaguar ostatecznie kosztował dwa razy więcej niż oczekiwano, szacując cenę jednostkową na 6 milionów euro (rok fiskalny 2019), [15] jednak Griffon mimo wszystko skorzystał na wspólnym rozwoju, a jego średni koszt szacowano na zaledwie 1,5 miliona euro za sztukę (rok fiskalny 2017), [16] co jest kwotą o 50% wyższą od pierwotnej ceny docelowej.

Pochodzący z prototypu BMX 01 zaproponowanego przez Renault Trucks Defense, Griffon korzysta z klasycznego układu. Jest to ogromna opancerzona ciężarówka z napędem na sześć kół i czterema kołami skrętnymi (przednia i tylna oś), z układem napędowym z przodu. Pojazd waży około 25 ton w stanie gotowości bojowej, czyli mniej więcej dwa razy więcej niż 13-tonowy VAB . Zaokrętowana grupa bojowa standardowego Grifona (VTT Félin) składa się z 10 w pełni wyposażonych żołnierzy: kierowcy, dedykowanego strzelca, a także 8 piechurów, wliczając dowódcę. W kabinie załogi kierowca (z przodu po lewej) i zdalnie sterowany strzelec wieży (z przodu po prawej) są osłonięci jednoczęściową pancerną szybą przednią. Dostają się na swoje miejsca przez boczne drzwi wyposażone w pancerne szyby [17]. Tylną część nadwozia zajmuje przedział z dwoma małymi pancernymi oknami po każdej stronie, gdzie 8 żołnierzy siedzi naprzeciwko siebie na siedzeniach przymocowanych do ścian bocznych. Rampa z tyłu, wyposażona w drzwi awaryjne i episkop, która opuszcza się wystarczająco nisko, aby żołnierze mogli wskakiwać i wyskakiwać, umożliwia wejście i wyjście. Tylny przedział jest zwieńczony czterema włazami dachowymi: jednym z przodu po lewej stronie, za kierowcą; jednym nad stanowiskiem strzelca, za zdalnie sterowaną wieżą; i dwoma z tyłu [18]. Griffon ma zmilitaryzowaną wersję komercyjnego układu napędowego Renault-Volvo Z silnikiem Diesla o mocy 400 KM, automatyczną skrzynię biegów i niezależne układy jezdne, umożliwiające pojazdowi osiągnięcie prędkości maksymalnej 90 km/h i zasięg do 800 km. Silnik jest zamontowany na szynach. Może pracować na różnych rodzajach paliwa, ułatwiając uzupełnianie zapasów w dowolnym miejscu na świecie, w którym rozmieszczone będą siły francuskie [19] [18]. Griffon posiada również klimatyzację i ogrzewanie dla zapewnienia komfortu, a także system ochrony przed nadciśnieniem, aby chronić załogę i pasażerów przed zagrożeniami chemicznymi, biologicznymi, radiologicznymi i nuklearnymi (CBRN) [20]. Przepustowość wynosi około 1,2 m dla brodu, 50 cm dla stopnia i 1 m dla rowu [18].

Griffon został zaprojektowany tak, aby standardowo zapewniać ochronę pancerza na poziomie 4 według STANAG 4569, dzięki czemu jest w stanie wytrzymać ostrzał z amunicji przeciwpancernej kalibru 14,5 mm, 155 mm mm odłamki pocisków artyleryjskich, IED i wybuchy min, znacznie poprawiając bezpieczeństwo żołnierzy walczących nad VAB [21] [22]. Ponadto poziom ochrony pancerza może zostać podniesiony ponad poziom STANAG 4 poprzez instalację modułowego pakietu pancerza. Rozmieszczony francuski Griffon GTIA (w armii francuskiej GTIA to połączona grupa bojowa sił zbrojnych złożona z nieco ponad 1000 ludzi) składałby się z dwóch lub trzech kompanii piechoty wyposażonych w pojazdy Griffon oraz szwadronu kawalerii Jaguar [18]. Chociaż jego struktura byłaby modułowa w zależności od przypisanych mu misji, oczekuje się, że każda konwencjonalna kompania piechoty będzie miała do dyspozycji: sekcję dowodzenia składającą się z Griffona dowodzenia (Griffon EPC ), mobilnego warsztatu konserwacyjnego (Griffon ELI ) i 2 ewakuacji medycznej (Griffon SAN); trzy sekcje piechoty z 4 Griffonami każda (Griffon VTT Félin ); sekcja saperska z 3 Griffonami (Griffon GEN); sekcja wsparcia ogniowego z 2 Griffonami wyposażonymi w moździerze 81 mm (Griffon MO81), kolejna z 2 Griffonami wyposażonymi w rakiety Akeron MP (Griffon MMP) i ostatnia z Griffonem wyposażonym w sekcję snajperską ( Griffon STE ) [18] [23]. Ponadto na pokładzie znajduje się Griffon obserwacji artyleryjskiej (Griffon VOA) oraz kilka ciężarówek i lekkich pojazdów terenowych [18].

Generalna Dyrekcja Uzbrojenia (DGA), Francuska agencja zamówień obronnych ogłosiła kwalifikację Griffonów 24 czerwca 2019 r., co umożliwiło dostawę pierwszych pojazdów 4 lipca 2019 r. Do końca 2021 r. 339 jednostek VMBR Griffon zostało dostarczonych armii francuskiej. Pierwsze jednostki operacyjne zostały zaprezentowane na Polach Elizejskich podczas parady z okazji Dnia Bastylii w 2019 r. Do 2025 r. Piechota SCORPION powinna osiągnąć swoją pierwszą waloryzację informacyjną i zdolność do współpracy bojowej. Wielozadaniowe pojazdy opancerzone Griffon zaczęły zastępować czteroletnie VAB w 2019 r., a połowa zamówionych Griffonów miała zostać dostarczona. W ustawie o programowaniu wojskowym na lata 2024–2030 wskazano, że do 2030 r. Do służby we Francji ma trafić 1437 pocisków VBMR Griffon, a do 2035 r. 1818. Oczekuje się również, że do 2030 r. Do armii francuskiej zostanie dostarczonych 54 pocisków Griffon MEPAC [24].

Czujniki

Dane zebrane przez czujniki, w które wyposażony jest Griffon, są przesyłane do bańki SCORPION za pośrednictwem wspólnej sieci informacji bojowych, którą jest SICS (Système d'Information du Combat de SCORPION ; po angielsku: SCORPION Combat Information System), opracowana przez Atos-Bull, oraz programowalny system radiowy CONTACT (COmmunications Numériques TACtiques et de Théâtre ; po polsku: Taktyczna i teatralna komunikacja cyfrowa) Opracowany przez Thales. SICS łączy wszystkich graczy w połączonej grupie bojowej, podczas gdy CONTACT zapewnia możliwości komunikacji między pojazdami, z jednoczesną i w czasie rzeczywistym transmisją głosu i danych. Griffon charakteryzuje się vetronics, czyli architekturą pokładowych systemów elektronicznych [25]. Również opracowana przez Thales, architektura jest wspólna dla wszystkich pojazdów SCORPION. Wymaga kompaktowych, ale wydajnych komputerów i łączy wszystkie systemy nawigacji, ochrony, obserwacji i komunikacji. Zarządza i łączy wszystkie dane w pojeździe. System SCORPION Common Vetronics zapewnia przetwarzanie i wymianę danych wewnątrz i między pojazdami, umożliwiając wspólną walkę. Ponadto systemy wetroniki odgrywają decydującą rolę w ochronie pojazdów, w szczególności dzięki algorytmom, które oferują dowódcy pojazdu i jego ludziom kilka opcji radzenia sobie z zagrożeniem, pozwalając im wybrać tę, którą uznają za najbardziej odpowiednią w danej sytuacji. Tymczasem system nawigacji bezwładnościowej Epsilon 10 firmy Safran zapewnia precyzyjne określanie pozycji, autonomiczne zaangażowanie i możliwości nawigacji pojazdu, również w środowiskach pozbawionych GNSS [26].

Środki zaradcze Griffona obejmują detektor alarmu laserowego, detektor wystrzelenia rakiet, system wykrywania strzałów, zakłócacz podczerwieni i zakłócacz IED [27]. Zintegruje on zarówno inteligentny zakłócacz programowy ECLIPSE firmy Thales, który zapewnia elektroniczną ochronę przed zagrożeniami IED/RCIED, jak i system optoelektroniczny ANTARES firmy. ECLIPSE natychmiast wykrywa i reaguje na wyzwolenie improwizowanych ładunków wybuchowych, zakłócając sygnały radiowe zdalnego sterowania w szerokim zakresie częstotliwości, bez zakłócania systemów komunikacji radiowej używanych przez siły własne [28]. ANTARES łączy precyzyjne ostrzeganie laserowe i lokalne możliwości świadomości sytuacyjnej w jednej głowicy elektrooptycznej. Moduł można zamontować na dachu pojazdu lub wieżyczce i zapewnia 360° pole widzenia azymutalnego wokół pojazdu, w dzień i w nocy, oraz pokrycie elewacji od -15° do +75°, co umożliwia również wykrywanie snajperów na dachach [29] [30]. Dzięki rozdzielczości 5 milionów pikseli zapewnia kolorowe wideo do operacji dziennych i czarno-białe wideo do operacji nocnych. W świetle dziennym system może zobaczyć pojazd opancerzony z odległości 500 m lub małego drona z odległości 250 m, a także wykryć człowieka w odległości do 150 m. Dzięki wbudowanemu systemowi ostrzegania o laserze ANTARES wydaje również alert, jeśli pojazd zostanie namierzony przez dalmierz laserowy lub wskaźnik. Może lokalizować zagrożenia laserowe z dokładnością do 1,5 stopnia, a także wykrywać wystrzelenie nadlatującego pocisku, umożliwiając załodze reakcję według własnego uznania [29] [30]. Ponadto pojazd jest wyposażony w PILAR V, urządzenie montowane na dachu, które może wykrywać, identyfikować i lokalizować strzały z broni strzeleckiej, broni średniego kalibru, pocisków moździerzowych, rakiet kumulacyjnych lub RPG W czasie rzeczywistym. Zapewnia ono pokrycie 360° i jest zawsze aktywne. System może filtrować ogień wychodzący, aby uniknąć fałszywych wykryć i fałszywych raportów do systemu informacji bojowej SICS, a także wykrywać, czy w kierunku pojazdu oddawane są pojedyncze strzały, czy serie. System PILAR V charakteryzuje się dokładnością do 2° w azymucie i 3° w elewacji, z 10% marginesem szacowania odległości. Jeśli jednak w pobliżu znajdują się inne pojazdy Griffon lub SCORPION, ich własne systemy PILAR V również wykryją strzał i mogą natychmiast wymienić dane. System wetroniki przeprowadzi następnie triangulację, aby określić pozycję strzelca i udostępnić informacje wszystkim pojazdom. System wetroniki będzie również mógł automatycznie skierować zdalnie sterowaną wieżyczkę w stronę tej pozycji i zaproponować oddanie strzału, między innymi. Ta zdolność do rozróżniania zagrożeń i precyzyjnego oznaczania celu poprawia świadomość sytuacyjną, natychmiastową reakcję i skuteczność ognia odwetowego [31] [32].

Wśród środków zaradczych, w które Griffon ma zostać jeszcze wyposażony, znajduje się aktywny system ochrony Thales i Nexter opracowują jeden z nich do integracji w pojazdach SCORPION w ramach programu PROMETEUS (PROtection Multi Effets Terrestre Unifiée), którego celem jest opracowanie globalnego systemu ochrony pancerza dla pojazdów SCORPION łączącego trzy technologie: „wszechstronną ochronę pasywną”, „ochronę reaktywną” i „ochronę aktywną”[33] [34]. Ta ostatnia, oznaczona jako Diamant, to rozproszony, twardy system ochrony aktywnej opracowywany przez Thales, składający się z czterech czujników radarowych o modulacji częstotliwości fali ciągłej zamontowanych na rogach pojazdu, szeregu modułów efektorowych zamontowanych wokół obwodu pojazdu, na jego dachu i wokół maski oraz systemu zasilania komputera jednostki sterującej. System wykorzystuje radary do wykrywania i śledzenia potencjalnych zagrożeń, takich jak rakiety przeciwpancerne i przeciwpancerne pociski kierowane. Po wykryciu zagrożenia system wydaje odpowiedniemu modułowi efektorowemu polecenie uruchomienia środka zaradczego wzdłuż trajektorii zagrożenia, aby je zniszczyć lub zdegradować w stopniu uniemożliwiającym przebicie pasywnego pancerza pojazdu [35].

Griffon został zaprojektowany w celu uproszczenia konserwacji. Pojazdy są wyposażone w czujniki na kluczowych komponentach, takich jak zawieszenie, klocki hamulcowe i skrzynie biegów, umożliwiając konserwację predykcyjną [36] [37]. Zasada polega na wdrożeniu systemów monitorowania stanu i użytkowania (HUMS) W tych kluczowych funkcjach w celu generowania ciągłych danych na temat aktywności pojazdu. Dane te są przechowywane i analizowane w celu określenia pozostałego potencjału, przewidywania awarii i programowania interwencji we właściwym momencie. Ta metoda, jedna z kilku badanych w ramach planu MCO-T 2025, ma pomóc usprawnić operacje wsparcia i poprawić dostępność pojazdu. Czujniki HUMS mogą na przykład przybrać formę dynamicznego systemu kontroli jakości oleju silnikowego. To narzędzie kontrolne umożliwi wymianę oleju w razie potrzeby, a nie systematycznie po ustalonej liczbie kilometrów [37]. Wdrożenie konserwacji predykcyjnej, uzgodnione w aneksie do umowy SCORPION, oznaczało opracowanie warstwy oprogramowania potrzebnej do koordynowania czujników i analizowania danych. Pojazdy SCORPION są pierwszymi we francuskiej armii zaprojektowanymi do wyposażenia w czujniki HUMS; dodanie tej funkcji nie jest zatem skomplikowaną operacją. Sprowadza się do podłączenia kilku kabli do centralnej skrzynki znajdującej się za kierowcą pojazdu [37]. Manewr ten jest również ściśle powiązany z przypadkami SERUM (Système d'Entretien et de Réparation Unique du Maintenancier) opracowanymi przez firmę Arquus . To narzędzie diagnostyczne ma postać komputera, który można podłączyć do pojazdu w celu przeprowadzenia czynności konserwacyjnych lub identyfikacji usterek [37].

Uzbrojenie

FN M3 Browning zamontowany na Griffonie.

VBMR Griffon w standardowej konfiguracji VTT Félin jest wyposażony w żyroskopowo stabilizowaną zdalnie sterowaną stację uzbrojenia T1 Hornet dostarczoną przez Arquus. Jest uzbrojony w karabin maszynowy kal. 12,7 mm lub 7,62 mm albo automatyczny granatnik kal. 40 mm. Skrzynka amunicyjna jest zamontowana po lewej stronie wieży i mieści 300 sztuk amunicji kal. 12,7 mm lub 1000 sztuk amunicji kal. 7,62 mm albo 64 granaty kal [38]. 40 mm Dolna część wieży z kolei zawiera niezależny system przeciwdziałania GALIX opracowany i wyprodukowany przez Lacroix Defense i Nexter, który składa się z 8 wyrzutni granatów dymnych kal. 80 mm połączonych z systemem ostrzegania laserowego ANTARES. Działa on obok detektora wystrzelenia pocisku, PILAR V, ECLIPSE i zakłócacza podczerwieni. GALIX to system samoobrony, który zwiększa niezawodność ochrony pojazdu poprzez automatyczne wykrywanie, co drastycznie skraca czas zaangażowania ochrony poprzez automatyzację fazy decyzyjnej. Gdy strzał zostanie wykryty w promieniu 5 km, czujniki przekazują dane o zagrożeniu i kącie natarcia do systemu kierowania ogniem pojazdu. W odpowiedzi GALIX uruchomi wielospektralne środki zaradcze w czasie krótszym niż sekunda, zdolne do zakłócenia pracy strzelca przeciwnika [39]. Zasadniczo granaty uwalniają chmurę dymu, która maskuje pojazd w zakresie widzialnym, a także wszystkie pasma fal laserowych (oznaczniki celu, dalmierze laserowe itp.) i duże pasma podczerwieni (0,8-14 mikronów) obejmujące pasma I, III i IV. Ta nietoksyczna chmura ochronna utrzymuje się do 90 sekund i jest tworzona od poziomu gruntu do maksymalnej wysokości 7 metrów i w odległości od 20 do 60 metrów od pojazdu. Ponadto system jest zaprojektowany nie tylko do samoobrony (działanie pasywne), ale jest również zdolny do neutralizacji wrogiego personelu (ponieważ może wystrzelić różne ładunki śmiercionośne i nieśmiercionośne) [40]. Hornet jest zasilany elektrycznie i ma obrót o 360° z elewacją od -20° do +60°. Wieżyczką steruje się z wnętrza pojazdu za pomocą joysticka połączonego ze specjalnym 13'3 16/9 ekranem dotykowym Full HD [41]. Zintegrowany system celowania dziennego i nocnego oraz kontroli ognia (MINEO firmy Safran, zamontowany po prawej stronie głównego uzbrojenia) zapewnia dowódcy pojazdu i strzelcowi szersze pole widzenia w celu wykrycia, rozpoznania i identyfikacji celu[42]. MINEO łączy niechłodzony termowizor, dalmierz laserowy i trzy stałe kamery światła dziennego o polach widzenia 40°, 10° i 3°. Blisko ludzkiego oka, pierwsza służy do skanowania szerokiego i zapewnienia ogólnego zrozumienia sytuacji. Jeśli coś lub ktoś przyciągnie jego uwagę, strzelec może przełączyć się na pole średnie, a następnie skoncentrować się na identyfikacji zagrożenia za pomocą pola mniejszego. To samo dotyczy kamery termowizyjnej, tym razem z polami 14° i 7°. Dalmierz z kolei umożliwia oznaczenie celu [43].

Pojazdy wsparcia ogniowego wywodzące się z Griffonów, których warianty i podwarianty zawierają sprzęt i/lub systemy specyficzne dla danego pojazdu, posiadają własne główne uzbrojenie, począwszy od pocisków Akeron MP po pokładowe wyrzutnie MEPAC 120 systemu moździerza kal. 7,62 mm. Mimo to integrują również zdalnie sterowaną wieżę jako uzbrojenie dodatkowe (zazwyczaj T2 Hornet Lite wyposażony w armatę kal. 7,62 mm). karabin maszynowy kal. 1,2 mm, a także GALIX, wyposażony w ten sam system celowniczy MINEO co T1 Hornet )[44] [45].

Zdalnie sterowane stanowiska uzbrojenia każdego pojazdu SCORPION są elementem łańcucha pozyskiwania i udostępniania informacji wywiadowczych. Jako wspólne wyposażenie SCORPION, stanowią one „oczy” wspólnej walki. Każda zdalnie sterowana wieżyczka jest zintegrowana z elektroniką weterynaryjną pojazdu, która z kolei jest połączona z innymi elementami francuskiego zespołu lub GTIA za pośrednictwem systemu informacji bojowej SICS . Ułatwia to wymianę informacji taktycznych w czasie rzeczywistym, umożliwiając każdej sekcji precyzyjne zorientowanie się w sytuacji sojuszniczych pojazdów i umożliwiając pojazdowi SCORPION A (czy to Griffon, Serval, Jaguar czy Leclerc XLR ) zaatakowanie celu zidentyfikowanego przez pojazd SCORPION B [46].

Vairanty

Aby zracjonalizować koszty rozwoju, produkcji i konserwacji, armia francuska zdecydowała się na platformę półmodułową. Przednia część pojazdu, od komory silnika do grodzi pośredniej, będzie identyczna dla całej floty. Tylko tylna połowa, od drugiej osi w górę, będzie modułowa. Będzie zatem możliwe na przykład przekształcenie podwariantu Griffon MMP w Griffon VTT Félin poprzez prostą wymianę wsporników pocisków w tylnej części kabiny na siedzenia. Ta nowatorska konfiguracja umożliwi armii francuskiej skuteczną wymianę około 30 wariantów VAB [47]. Griffon będzie dostępny w sześciu głównych wariantach: VTT (terenowy pojazd transportu wojsk), EPC (pojazd dowodzenia), VOA (pojazd obserwacji artyleryjskiej), SAN (pojazd ewakuacji medycznej), MEPAC (pokładowy 120 Moździerz kalibru 1,2 mm do wsparcia kontaktowego) i NRBC (pojazd obrony CBRN) [48]. Poza tymi wariantami Griffon oferuje wiele poziomów adaptacji. Oprócz wspólnej bazy, ten centralny atrybut modułowości obejmuje wieżę i zestawy ochronne. Nie wszystkie pojazdy są wyposażone w te zestawy od samego początku, ponieważ są one instalowane zgodnie z wymaganiami misji [48].

Poniżej znajduje się lista wariantów zaprojektowanych dla armii francuskiej, nie wszystkie będą wykorzystywane w Belgii i Luksemburgu.

Projekt wariantów

Griffon VTT

Griffon VTT stanowi podstawową wersję VBMR Griffon, której dostarczono ponad 1000 egzemplarzy. Jego pierwsza i najpopularniejsza konfiguracja, Félin (transporter piechoty), została zakwalifikowana do służby 24 czerwca 2019 r. Griffon VTT będzie się składał z siedmiu podwariantów: Félin, STE (transporter sekcji snajperskiej), MMP (platforma rakietowa średniego zasięgu), MO81 (odłączany wóz moździerzowy, mm), GEN (wóz saperów bojowych), ELI (lekki pojazd interwencyjny; zasada działania opiera się na mobilnym warsztacie konserwacyjnym) i RAV (wóz tankujący) [48].

Griffon EPC

Karabin Griffon EPC jest praktycznie nie do odróżnienia od standardowego karabinu VTT Félin z zewnątrz [49] [50]. Powód jest prosty: uniemożliwić przeciętnemu przeciwnikowi zidentyfikowanie wariantu, a tym samym skupienie się na celach o dużej wartości [50]. Różnice obejmują wystającą część powstałą w wyniku dodania masztu oraz zamontowaną na dachu zdalnie sterowaną stację uzbrojenia T2 Hornet Lite z lufą 7,62 mm, karabinem maszynowym i GALIX, zamiast standardowego modelu T1 . Z drugiej strony, tylny przedział został przeprojektowany, aby zrobić miejsce na stanowisko dowodzenia. Przewożąc 7 żołnierzy (1 pilota i 1 strzelca z przodu i 5 z tyłu obsługujących stanowisko dowodzenia), został zaprojektowany tak, aby pomieścić sprzęt komunikacyjny, duże ekrany, tablicę, drukarkę i wszystko inne, co jest potrzebne do wspólnej walki (elektronika weterynaryjna, radiostacja programowa CONTACT, system informacji bojowej SCORPION, system optoelektroniczny ANTARES, detektor zapłonu itp.) [45]. Klimatyzacja została również wzmocniona, aby chronić elektronikę pokładową w ekstremalnych warunkach klimatycznych [45] [50]. Griffon EPC został zakwalifikowany do służby przez DGA w listopadzie 2020 r. 333 sztuki mają zostać dostarczone do armii francuskiej [45].

Griffon SAN

Jeśli chodzi o Griffon Sanitaire, w skrócie Griffon SAN, będzie on wykorzystywany do opieki nad rannymi i ewakuacji. Ten wariant został zakwalifikowany do służby przez DGA 12 września 2022 r. Jest wyposażony w moduł medyczny, pomieszczenia do przechowywania i integracji sprzętu medycznego oraz system załadunku rannych składający się z mobilnego stołu i wyciągarki. Konfiguracja wnętrza może pomieścić pacjentów w pozycji siedzącej lub leżącej, z pojemnością czterech noszy. SAN posiada wszystkie elementy wspólne dla innych wariantów Griffon (mobilność, uzbrojenie, ochrona i łączność) [51]. Łącznie 196 jednostek ma zostać dostarczonych do francuskiej służby zdrowia sił zbrojnych i zostanie uzupełnionych o 135 pojazdów Serval SAN i 103 pojazdy VLTP-NP SAN [52].

Griffon VOA

Griffon VOA (artyleryjski wóz obserwacyjny) został zakwalifikowany do służby w czerwcu 2023 r. Posiada on najnowszej generacji zestaw czujników o wysokiej rozdzielczości PASEO Crystal firmy Safran zainstalowany na szczycie teleskopowego masztu, który integruje bezwładnościowy system nawigacji (pochodzący z rodziny Sigma 20 firmy) oparty na technologii półkulistego żyroskopu rezonatorowego (HRG) [53]. [54] PASEO Crystal zawiera pięć systemów: dalmierz laserowy, wskaźnik laserowy, znacznik laserowy, kanał dzienny telewizyjny i kamerę termowizyjną zapewniającą kanał nocny (z obrazami, które mogą być łączone w warunkach słabego oświetlenia, szczególnie podczas krótkich zimowych dni, o świcie lub zmierzchu). Optyczny maszt obserwacyjny zapewnia nadzór, obserwację i oznaczenie artyleryjskie, kontrolę ognia i informacje geolokalizacyjne, w tym dla ataków powietrznych z JTAC (Joint Terminal Attack Controller) [55]. Griffon VOA jest również wyposażony w naziemny radar obserwacyjny MURIN (Moyen de surveillance Utilisant un Radar d'observation des INtervalles; ang. Interval Radar Surveillance System) Opracowany przez Thales, który może być rozmieszczony poza pojazdem [55] [56]. Ta wersja Griffona będzie w stanie wykryć, zidentyfikować i monitorować praktycznie wszystko, co się porusza, toczy lub leci w promieniu 24 km i na wysokości 500 m (od pojazdów po ruchy osoby zakopującej np. ładunek wybuchowy lub minę, od wybuchów pocisków po śmigłowce do 500 m nad poziomem morza) [57] [58]. Łącznie 177 Griffon VOA zostanie dostarczonych francuskiej armii [59].

Griffon MEPAC

Griffon MEPAC.

System MEPAC ma zostać zintegrowany z dedykowaną wersją Griffona, oznaczoną jako Griffon MEPAC. Jest to ewolucja Thalesa 2R2M 120.mm półautomatyczny system moździerzowy, może wystrzelić do dziesięciu pocisków na minutę do celów o średnicy do 13 km z większą dokładnością; pojazd może wówczas ruszyć sam, zamykając jednocześnie włazy dachowe [60]. Jeśli chodzi o pociski, spodziewane są dwa nowe rozwiązania: MURAT 120 amunicja o zmniejszonym ryzyku o średnicy 15 mm, oferująca 12% wzrost maksymalnego zasięgu bez utraty skuteczności oraz amunicja o precyzji metrycznej z 15 mm km zasięgu [61]. Ponieważ można go ustawić w pozycji drogowej tak szybko jak w baterii, jest zaprojektowany tak, aby łatwiej unikać ognia kontrbateryjnego, zapewniając jednocześnie lepszą ochronę załogi. Griffon MEPAC, podobnie jak Griffon EPC, jest praktycznie nie do odróżnienia od Griffon VTT Félin z zewnątrz. Podczas gdy ten drugi jest zaprojektowany do przewozu 10 w pełni wyposażonych żołnierzy, MEPAC pomieści zmniejszoną załogę składającą się z czterech artylerzystów, mianowicie pilota, dowódcy działa i dwóch żołnierzy obsługujących MEPAC. Dowódca będzie przełączał się z przodu pojazdu w fazie jazdy na pozycję z tyłu, aby dowodzić baterią i strzelać [62]. Zmniejszenie załogi z pięciu, jak pierwotnie planowano, do czterech, uwolniło również sporo miejsca na dodatkową amunicję. Moździerz zamontowany na obrotnicy można obracać o 360° i ma hydraulicznie napędzany zakres elewacji od 40° do 85°. Griffon MEPAC zostanie wyposażony w komputerowy system kierowania ogniem, automatyczny system układania i bezwładnościowy system nawigacyjny firmy Thales, a także zdalnie sterowaną wieżyczkę T2 Hornet Lite uzbrojoną w armatę kalibru 7,62 mm.mm karabin maszynowy i wyposażony w GALIX [60]. Zostanie on również zintegrowany z systemem artyleryjskim ATLAS (Automisation des Tirs et Liaisons de l'Artillerie Sol/sol ; pl: Automatyczne strzelanie i połączenia artyleryjskie ziemia-ziemia, zachowując jednocześnie możliwość prowadzenia ognia w trybie zdegradowanym (ruch lufy za pomocą ręcznej pompki, orientacja za pomocą goniometru, ręczne ładowanie z włazów dachowych i prowadzenie ognia pod kontrolą ręczną) [61] [60]. 54 sztuki mają zostać dostarczone armii francuskiej w czwartym kwartale 2023 r. Do 2027 r. Prototyp ma zostać dostarczony już w 2020 r., a testy kwalifikacyjne mają się odbyć między 2022 a 2023 r. [62].

Griffon NRBC

W 2021 roku Griffon NRBC był nadal w fazie badań. Jego rozwój uważa się za złożony, ponieważ celem jest stworzenie pełnoprawnego systemu uzbrojenia przeznaczonego do zwalczania broni chemicznej, biologicznej i jądrowej (CBRN). W związku z tym nie planuje się jego dostawy przed rokiem 2025 [63]. Pojazdy zostaną wyposażone w 2. Pułk Dragonów . Oczekuje się dostawy 25 sztuk [64] [63].

Operatorzy

Obecni operatorzy

 Francja

(1872 zaplanowane, 723 dostarczone) Szczegółowe zamówienia nie są publiczne, ale wiemy, że zamówiono 54 egzemplarze wariantu MEPAC. Zamówienia:

  • Transza 1, 2017, 319 Griffon zamówiony[65]
  • Transza 2, 2020, zamówiono 271 Griffonów[66]
  • Transza 3, 2022, 54 zamówienia MEPAC[67]
  • Transza 4, 2022, 302 Griffon zamówiony[68]
Dostawy:
  • 2019, 92 dostarczono[69]
  • 2020, dostarczono 128 sztuk, co daje łącznie 220 sztuk dostarczonych armii francuskiej[69]
  • 2021: dostarczono 119 sztuk, co daje łącznie 339 egzemplarzy dostarczonych armii francuskiej[69]
  • 2022: dostarczono 113 sztuk, co daje łącznie 452 sztuki dostarczone armii francuskiej[68][70]
  • 2023: dostarczono 123 sztuki, co daje łącznie 575 egzemplarzy dla armii francuskiej[71]
Warianty dostarczone w październiku 2023 r:[72]
  • 443 VTT
  • 79 EPC
  • 11 VOA
Planowane dostawy:[72][73][74][75]
  • 2024: zaplanowano 138, w tym 8 MEPAC, ale dostarczono tylko jeden MEPAC, łączna liczba pozostałych wariantów nie jest jeszcze znana [76][77].
  • Do roku 2025 planuje się dostarczenie łącznie 887 egzemplarzy.
  • Do 2030 roku planuje się dostarczenie łącznie 1437 egzemplarzy (550 w latach 2026-2030)
  • Do 2035 roku planuje się dostarczenie łącznie 1872 egzemplarzy (435 w latach 2031-2035)
 Belgia (498)
Zamówienia:
  • 382 Griffon zamówiony w październiku 2018 r. w ramach programu CaMo, wejdzie do służby w latach 2026–2031[78][79].
  • 24 Griffon MEPAC podjęto decyzję w czerwcu 2022 r., a podpisano w grudniu 2023 r.[80][81].
  • 92 Griffon: zamówienie zatwierdzone przez parlament belgijski w grudniu 2025 r. [82].
Dostawy
  • Planowane na lata 2025-2030, wejście do służby w 2026 r. [78].
Warianty zamówione przez armię belgijską:

Przyszli operatorzy

 Luksemburg (16)
Parlament Luksemburga zatwierdził zakup w listopadzie 2024 r. [84].
Umowa została podpisana w grudniu 2025 r.[85]. Zawiera:[84]
  • 4 pojazdy dowodzenia dla kwatery głównej (état-major)
  • 4 pojazdy dowodzenia (2 na każdy wielonarodowy eskadra)
  • 2 JTAC (obserwator artyleryjski)
  • 1 dla strzelców wyborowych
  • 5 dla ról związanych z konserwacją i dostawami

Potencjalni operatorzy

 Cypr
Według doniesień Gwardia Narodowa Cypru rozważa zakup 80 pojazdów Griffon i 100 pojazdów Serval [86].

Zobacz także

Odniesienia

  1. ↑ Le Griffon, nouveau véhicule de l'armée de Terre française. 3 Listopada 2023. (fr.).
  2. ↑ Audition, ouverte à la presse, de M. Philippe Burtin, président de Nexter, sur le projet de loi de programmation militaire 2. 18 Wrzesieńia 2013.
  3. ↑ L'Usine Nouvelle: Scorpion, le programme de blindés emblématique d'une défense sous contrainte budgétaire. 19 Lutego 2014.
  4. ↑ Armée: 5 milliards d'euros pour le programme Scorpion. 5 Grudnia 2014.
  5. ↑ Projet de loi de finances pour 2018 : Défense : Équipement des forces. 23 Listopada 2017.
  6. ↑ L'État commande pour cinq milliards de nouveaux blindés. 5 Grudnia 2014.
  7. ↑ Projet de loi de finances pour 2018 : Défense : Équipement des forces. 23 Listopada 2017.
  8. ↑ Projet de loi de finances pour 2018 : Défense : Équipement des forces. 23 Listopada 2017.
  9. ↑ Comment fonctionne le programme Scorpion qui va faire du Leclerc un cyber char. 14 Styczeńia 2023.
  10. ↑ A la découverte du Jaguar, le nouveau blindé connecté de l'Armée de Terre. 19 Lutego 2022.
  11. ↑ Frédéric Fassot: LA BELGIQUE ACHÈTE 442 BLINDÉS AUX INDUSTRIELS FRANÇAIS. VIPress.net, 26 Października 2018.
  12. ↑ VBMR + EBRC = EBMR. 27 Października 2014.
  13. ↑ La défense, des emplois durables en France et en Europe. Lipca 2019.
  14. ↑ Pas de Scorpion sans PME. 12 Sierpnia 2016.
  15. ↑ Approbation de l'accord entre le Gouvernement de la République française et le Gouvernement du Royaume de Belgique relatif à leur coopération dans le domaine de la mobilité terrestre. 21 Maja 2019.
  16. ↑ PRÉPARATION ET EMPLOI DES FORCES: FORCES TERRESTRES. 12 Października 2017.
  17. ↑ Griffon et Jaguar au cœur de SCORPION. 20 Lutego 2018.
  18. 1 2 3 4 5 6 Griffon et Jaguar au cœur de SCORPION. 20 February 2018.
  19. ↑ Défense de la France : 2019, premier budget de la LPM 2019-2025. 2018.
  20. ↑ Griffon Multi-Role Armoured Vehicle (VBMR). 3 Maja 2017.
  21. ↑ Griffon Multi-Role Armoured Vehicle (VBMR). 3 May 2017.
  22. ↑ The 92nd VBMR-GRIFFON 6x6 wheeled multi-role armored vehicle for French Army. 31 Grudnia 2019.
  23. ↑ Les Griffon du 3e RIMa défileront sur les Champs-Elysées, le 14 juillet. 14 Lutego 2020.
  24. ↑ French Parliament: Draft law on military programming for the years 2024 to 2030 (Page 93). 10 Lipca 2023.
  25. ↑ Le premier Engin blindé de reconnaissance et de combat « Jaguar » dévoilé. 16 Maja 2018.
  26. ↑ Griffon Multi-Role Armoured Vehicle (VBMR). 3 May 2017.
  27. ↑ Griffon Multi-Role Armoured Vehicle (VBMR). 2017-05-03. (ang.).
  28. ↑ Thales to supply electronics for Belgian Scorpion vehicles. 17 Lipca 2019.
  29. 1 2 Thales ramps up Antares production for French Army AFVs. 30 Kwietnia 2021.
  30. 1 2 Vehicular Situational Awareness. 23 Stycznia 2021.
  31. ↑ Metravib Defence: from acoustic detection to data fusion. 8 Czerwca 2020.
  32. ↑ Metravib PILAR V. 8 Kwietnia 2019.
  33. ↑ La Direction générale de l'armement a testé le système de protection active " Diamant " avec un blindé Griffon. 31 Stycznia 2023.
  34. ↑ PROMETEUS. 2022.
  35. ↑ FAVS 2023: France tests Diamant APS on Griffon. 20 Listopada 2023.
  36. ↑ Le Griffon, nouveau véhicule de l'armée de Terre française. 3 November 2023.
  37. 1 2 3 4 La maintenance prévisionnelle embarque bientôt sur Griffon. 2021.
  38. ↑ Arquus propose sa gamme complète de tourelles téléopérées Hornet [online], 2016.
  39. ↑ Un premier système "soft-kill" automatisé made in France [online], 2018.
  40. ↑ Griffon et Jaguar au cœur de SCORPION [online], 2018.
  41. ↑ Arquus propose sa gamme complète de tourelles téléopérées Hornet [online], 2016.
  42. ↑ Griffon Multi-Role Armoured Vehicle (VBMR) [online], 2017.
  43. ↑ Hornet, l'atout d'Arquus pour s'imposer dans le segment des tourelleaux téléopérés [online], 2021.
  44. ↑ Les huit premiers Griffon dotés d'un mortier de 120 mm seront livrés au 11e Régiment d'artillerie de Marine. 17 Lutego 2024.
  45. 1 2 3 4 La Direction générale de l'armement a qualifié la version " poste de commandement " du blindé Griffon. 26 Listopada 2020.
  46. ↑ Hornet, l'atout d'Arquus pour s'imposer dans le segment des tourelleaux téléopérés. 2021.
  47. ↑ Le Griffon prend son envol. 10 Lipca 2019.
  48. 1 2 3 Le Griffon prend son envol. 10 July 2019.
  49. ↑ La Direction générale de l'armement a qualifié la version " poste de commandement " du blindé Griffon. 26 November 2020.
  50. 1 2 3 Les premiers Griffon EPC livrés à la STAT. Listopada 2020.
  51. ↑ 113 Griffon and 18 Jaguar: Nexter, Arquus and Thales have met their delivery targets for 2022. 22 Grudnia 2022.
  52. ↑ Les sous-versions " Observation d'artillerie " et " Sanitaire " du blindé Serval ont été qualifiées par la DGA. 20 Października 2023.
  53. ↑ Griffon Multi-Role Armoured Vehicle (VBMR). 3 May 2017."Griffon Multi-Role Armoured Vehicle (VBMR)".
  54. ↑ Les systèmes de navigation de Safran sélectionnés pour les véhicules blindés Griffon du programme Scorpion. 13 Lipca 2016.
  55. 1 2 Réception et livraison à l'armée de Terre d'un 6e Griffon VOA et de sept Griffon transport de troupes. 29 Września 2023.
  56. ↑ Eurosatory 2018: on lève le voile sur le MURIN. 2018.
  57. ↑ Le Griffon en version « observation d'artillerie » a été testé lors de l'exercice Royal Blackhawk 23. 27 Lipca 2023.
  58. ↑ Eurosatory 2018: on lève le voile sur le MURIN. 2018.
  59. ↑ La Direction générale de l'armement a qualifié le Griffon en version " observation d'artillerie ". 21 Lipca 2023.
  60. 1 2 3 Les huit premiers Griffon dotés d'un mortier de 120 mm seront livrés au 11e Régiment d'artillerie de Marine. 17 February 2024.
  61. 1 2 Armée de Terre : Le programme " Mortier embarqué pour l'appui au contact " a été notifié par la DGA. 24 Stycznia 2020.
  62. 1 2 Le Griffon MEPAC rejoint la famille Scorpion. 2021.
  63. 1 2 Après l'infanterie, le Griffon prendra bientôt la direction des régiments d'appui. 26 Maja 2021.
  64. ↑ Rapport d'Information sur la Défense NRBC. 23 Lutego 2022.
  65. ↑ 319 GRIFFON and 20 JAGUAR vehicles ordered from Nexter, Renault Trucks Defense and Thales by the DGA as part of the SCORPION programme | Thales Group. www.thalesgroup.com, 2017-04-24. [dostęp 2025-01-28]. (ang.).
  66. ↑ Le ministère des Armées commande 313 véhicules blindés à l'industrie française. archives.defense.gouv.fr, 15 Października 2020. [dostęp 2025-01-28].
  67. ↑ 113 GRIFFON and 18 JAGUAR: Nexter, Arquus and Thales have met their delivery targets for 2022 | Arquus. www.arquus-defense.com. [dostęp 2025-01-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (24 June 2024)]. (ang.).
  68. 1 2 113 GRIFFON and 18 JAGUAR: Nexter, Arquus and Thales have met their delivery targets for 2022. 22 Grudnia 2022.
  69. 1 2 3 GME EBMR livre cette année 119 GRIFFON à l'armée de Terre, conformément aux engagements | Thales Group. www.thalesgroup.com, 2021-12-17. [dostęp 2025-01-28]. (fr.).
  70. ↑ France: 113 GRIFFON and 18 JAGUAR vehicles delivered in 2022. 2023-01-16. [dostęp 2025-01-28]. (ang.).
  71. ↑ Nexter, Arquus, and Thales completes DGA Scheduled Delivery for 123 GRIFFON and 22 JAGUAR Vehicles -. 2024-02-09. [dostęp 2025-01-28]. (ang.).
  72. 1 2 Livraison de 16 véhicules blindés Griffon dans le cadre du programme Scorpion. www.defense.gouv.fr, 9 Listopada 2023. [dostęp 2025-01-28].
  73. ↑ Nathan Gain: LPM 2024-2030 : feu vert pour la rehausse des cibles de Griffon et de Jaguar. FOB - Forces Operations Blog, 2023-05-26. [dostęp 2025-01-28]. (fr.).
  74. ↑ Griffon Multi-Role Armoured Vehicle (VBMR). Army Technology. [dostęp 2018-02-13]. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-02-13)].
  75. ↑ Le ministère des Armées commande 313 véhicules blindés à l'industrie française. Ministère des armées, 2020-10-01. [dostęp 2020-10-10].
  76. ↑ Publié par Thomas SCHUMACHER: Livraisons aux armées 2024 : un budget record, pour quoi faire ?. [dostęp 2025-01-28].
  77. ↑ France Receives First Griffon MEPAC Armored Vehicle. www.defensemirror.com. [dostęp 2025-01-28].
  78. 1 2 Frédéric Fassot: LA BELGIQUE ACHÈTE 442 BLINDÉS AUX INDUSTRIELS FRANÇAIS. VIPress.net, 26 Października 2018.
  79. ↑ Projet CaMo : une nouvelle page à l'histoire. beldefnews.mil.be. [dostęp 2025-01-28]. (fr.).
  80. ↑ STAR-plan. „STAR-plan”. s. 77.
  81. ↑ Belgique : Feu vert pour des Griffon MEPAC et des CAESAR supplémentaires. 8 Grudnia 2023.
  82. ↑ eMeeting Viewer. www.dekamer.be. [dostęp 2025-12-03].
  83. ↑ Marie-Madeleine Courtial: La DGA française qualifie la version sanitaire du Griffon. À l'Avant-Garde, 2022-09-23. [dostęp 2025-01-28]. (fr.).
  84. 1 2 Feu vert des députés luxembourgeois pour l'acquisition de véhicules SCORPION. 15 Listopada 2024.
  85. ↑ Coopération militaire belgo-luxembourgeoise: signature de la commande des véhicules luxembourgeois Jaguar et Griffon dans le cadre du "Bataillon des guides-chasseurs luxembourgeois". armee.gouvernement.lu, 2025-12-17. [dostęp 2025-12-20]. (fr.).
  86. ↑ Cyprus considering French-made Griffon and Serval armoured vehicles for National Guard. in-cyprus.philenews.com, 2026-04-11. [dostęp 2026-04-11]. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.