Wieża Woka

Wieża Woka

nr rej. 477/58 z 15.10.1958[1]
Wieża Woka (2018)
Państwo	Polska
Województwo	opolskie
Miejscowość	Prudnik
Adres	plac Zamkowy 48-200 Prudnik
Typ budynku	wieża obronna
Styl architektoniczny	gotyk
Wysokość całkowita	41
Rozpoczęcie budowy	1255
Ukończenie budowy	przed 1302
Ważniejsze przebudowy	1844–1847 2009
Pierwszy właściciel	Wok z Rożemberka
Obecny właściciel	Muzeum Ziemi Prudnickiej
Położenie na mapie Prudnika Wieża Woka
Położenie na mapie Polski Wieża Woka
Położenie na mapie województwa opolskiego Wieża Woka
Położenie na mapie powiatu prudnickiego Wieża Woka
Położenie na mapie gminy Prudnik Wieża Woka
50°19′23″N 17°34′42″E/50,323056 17,578333

Wieża Woka – wieża obronna dawnego zamku Wogendrossel przy placu Zamkowym w Prudniku. Najstarsza wieża zamkowa na Górnym Śląsku^[2] i najstarsza prywatna budowla obronna na terenie Polski^[3][4][5]. Jedyna pozostałość po zamku w Prudniku.

Zamek w Prudniku określany był niemieckim mianem Wogendrossel^[6]. Zapisywana także Wogendrössel^[7]. Obie formy tłumaczone są na język polski jako Róża Woka^[6][7]. Nazwa odnosiła się do założyciela zamku – Woka z Rożemberka, którego znakiem herbowym był kwiat róży^[6].

Po zburzeniu pozostałych obiektów kompleksu prudnickiego zamku w I połowie XIX wieku, nazwa Wogendrossel przetrwała, od tej pory odnosząc się do samej wieży zamkowej^[6]. W niemieckiej literaturze określana była także nazwą Wieża Pogańska^[8], ponieważ „w ocenie mieszkańców miała stać od niepamiętnych czasów”^[9]. W literaturze polskiej po II wojnie światowej wieżę nazywano wieżą zamkową, lub wieża piastowską. Nazwę Wieża Woka pod koniec lat 90. XX wieku wprowadził do publicznego obiegu dziennikarz Antoni Weigt^[6].

Czeski szlachcic Wok z Rożemberka, który w połowie XIII wieku prowadził akcję kolonizacyjną na ziemiach Królestwa Czech graniczących z księstwem opolskim, założył w zakolu rzeki Prudnik zamek kontrolujący ruch na szlaku handlowym z Nysy do Opawy^[10]. Moment powstania wieży zamkowej utożsamia się z okresem budowy murów obwodowych i budynku mieszkalnego, który przypadł na czas, kiedy zamkiem zarządzał Henryk z Rożemberka (od 1262)^[11].

Od 1337 zamek w Prudniku był własnością rodziny Piastów^[12]. Jego ranga wzrosła po 1424 za sprawą księcia Bolka V Wołoszka, który panował nad wydzielonym księstwem głogówecko-prudnickim. Kompleks zamkowy był kilkakrotnie niszczony podczas wojen husyckich, po raz pierwszy w marcu 1428, kiedy Prudnik został zdobyty przez wojska husyckie^[12].

Po wymarciu linii Piastów opolskich w 1532 i przejęciu księstwa opolsko-raciborskiego przez królów czeskich z dynastii Habsburgów^[13], prudnicki zamek kilkakrotnie zmieniał właścicieli^[14]. W 1562 rada miejska Prudnika wzięła dobra zamkowe w zastaw, a w 1597 nabyła je na własność^[13]. Zamek, opisany jako „mocno zrujnowany”^[15], przeszedł remont w 1691^[16]. Kiedy król Fryderyk II Wielki przekazał jeden z budynków zamku na dom modlitwy dla ewangelików, stan zamku określony był jako „rudera”^[17].

27 sierpnia 1806 kompleks zamkowy został strawiony przez pożar, który zaprószył czeladnik tkacki^[18]. Pozostałości zamku, oprócz wieży, zostały rozebrane w latach 1844–1847^[19][18]. Podczas rozbiórki ruin przeprowadzono remont wieży, obniżając uszkodzoną górną część. Ubytki w ścianach zostały uzupełnione, a zniszczone wejście obmurowano^[20].

Od lutego do września 2009 przeprowadzony został remont konserwatorski wieży^[21][22]. Wykonane w XIX wieku uzupełnienia ubytków w elewacji usunięto, po czym uzupełniono je kamieniem. Górną część wieży pokryto warstwą tynku, a następnie pomalowano na kolor naturalnego wapna. Wyremontowano wewnętrzne schody, sklepienie lochu głodowego, wewnętrzne ściany oraz górną platformę. Korona została wzmocniona poprzez położenie na niej drewnianej konstrukcji, na której następnie powstała hurdycja pełniąca rolę punktu widokowego^[20]. Całość przykryto drewnianym hełmem. Do wieży dobudowano drewnianą klatkę schodową^[23].

Po remoncie, w 2010 Wieża Woka została udostępniona dla zwiedzających^[23]. Co roku odwiedzało ją około 3,5 tysiąca turystów^[24]. W kwietniu 2023 wieża została zamknięta z powodu złego stanu drewnianych elementów klatki schodowej^[25]. Drewno użyte do konstrukcji miało pochodzić z tego samego zrzutu, z którego zbudowano wieżę widokową na Koziej Górze oraz wieżę w Wieszczynie, na których doszło do znacznego zniszczenia materiału^[26].

Wieża Woka jest wieżą cylindryczną. Jej mury zostały zbudowane z kamieni szarogłazu, pozyskiwanego w kamieniołomach w niedalekich Górach Opawskich^[27]. W zwieńczeniu ośmioboczna, zamknięta drewnianym gankiem i ostrosłupowym dachem. Na jednej z wyższych kondygnacji od strony północnej znajduje się otwór drzwiowy w kamiennym obramieniu^[28][29].

Była to wieża ostatecznej obrony pozwalająca zamieszkiwać w niej przez niedługi czas i przetrwać oblężenie zamku, lecz niedostosowana do rezydowania w niej na stałe. Było to utrudniane przez grube i zimne mury, brak okien, wysokie położenie wejścia i brak wygodnego pomieszczenia. U podstawy ma kształt cylindra o średnicy około 12,5 m. Jej mury osiągają grubość od 4 do 5 m na poziomie fundamentowania, natomiast jej góra jest ośmioboczna. Wewnątrz cylindra mieścił się loch o średnicy 2 m i wysokości 13 m. Otwór do niego znajdował się na górze w sklepieniu nad lochem. Powyżej znajdowały się dwa pomieszczenia oddzielone stropami belkowymi^[30].

Za „siostrzaną budowlę” Wieży Woka uznawana jest wieża Jakobínka w mieście Rožmberk nad Vltavou w południowych Czechach. Znajduje się ona w kompleksie zamkowym, który stanowił siedzibę rodu Rożemberków. Obie wieże zostały zbudowane z kamienia na planie okręgu, a wejście do nich umiejscowiono w połowie ich wysokości^[20].

• Anna Chodkowska, Małgorzata Chorowska: Wirtualna rekonstrukcja średniowiecznego zamku w Prudniku. 2019. (pol. • ang.).
• Ryszard Kasza: Ulicami Prudnika z historią i fotografią w tle. Przemysław Birna, Franciszek Dendewicz, Piotr Kulczyk. Prudnik: Powiat Prudnicki, 2020. ISBN 978-83-954314-5-6.