Wyszyny

Wyszyny
wieś
Ilustracja
Zespół kościoła parafialnego w Wyszynach
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

chodzieski

Gmina

Budzyń

Liczba ludności 

795

Strefa numeracyjna

67

Kod pocztowy

64-834[1]

Tablice rejestracyjne

PCH

SIMC

0524542

Położenie na mapie gminy Budzyń
Mapa konturowa gminy Budzyń, po lewej znajduje się punkt z opisem „Wyszyny”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Wyszyny”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Wyszyny”
Położenie na mapie powiatu chodzieskiego
Mapa konturowa powiatu chodzieskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Wyszyny”
Ziemia52°53′27″N 16°51′33″E/52,890833 16,859167[2]

Wyszyny – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie chodzieskim, w gminie Budzyń.

Wieś Wisziny położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[3]. W latach 1975−1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Historia

Prehistoria

Pierwsze ślady osadnictwa na terenie Wyszyn i okolic sięgają prehistorii. Badania archeologiczne dostarczają informacji o zasiedlających te tereny plemionach kultury pomorskiej. Główne skupisko osadnicze znajdowało się między Bukowcem a Sokołowem Budzyńskim.

Do ciekawszych znalezisk archeologicznych należą:

  • pojedyncze fragmenty popielnic z pól Grabówki, Prosny i Wyszyn
  • znalezione w 1931, a datowane na 2500 lat urny grobowe z Bukowca, z wyrytymi scenami przedstawiającymi jeźdźców, ludzi i czterokołowy wóz
  • znaleziony w 1924 w okolicach Niewiemka miecz, prawdopodobnie przywieziony do Polski z Węgier na drodze wymiany handlowej

Średniowiecze – XVIII w.

W okresie wczesnopiastowskim przez obszar Wyszyn, Niewiemka oraz Ostrówek przebiegał szlak komunikacyjno-handlowy z południa na Pomorze. Osadnictwo na terenie Wyszyn zostało zapoczątkowane przez przesiedlenie się mieszkańców Niewiemka, którzy poszukiwali suchszych terenów pod uprawę. Źródła z XVI w. donoszą o istniejącej tutaj za czasów Stefana Batorego wytwórni szabel.

XIX wiek

W XIX w. właścicielką Wyszyn była Estera Raczyńska (1749-1831), dzięki której staraniom przebudowany XVIII-wieczny spichlerz na kościół. Według żywej do dziś miejscowej legendy planowano budowę nowej świątyni, lecz brat Estery przeznaczone na to pieniądze przehulał i szlachcianka, przeżywszy szok po zobaczeniu kościoła, umarła modląc się w nieistniejącej już dziś kapliczce. W rzeczywistości jednak jej bratem był generał Filip Raczyński, (kuzyn i zięć Kazimierza Raczyńskiego)[4], ojciec Edwarda (twórcy m.in. Biblioteki Raczyńskich) oraz Atanazego, którymi Estera się opiekowała w dzieciństwie po przedwczesnej śmierci ich matki, Michaliny w 1790 roku[5].

W latach 60. Wyszyny dotknęła epidemia cholery, która w przeciągu miesiąca pochłonęła 30 ofiar. Jedną z jej ofiar był ks. Ignacy Kubalak, zarażony przy opiece nad chorymi[6].

XX wiek – czasy współczesne

Po I wojnie światowej Wyszyny znalazły się w granicach niepodległej Polski. W 1931 r. erygowano parafię Matki Bożej Pocieszenia.

Okres II wojny światowej był trudny dla mieszkańców. W 1942 z rozkazu Maksymiliana Wambecka – właściciela tutejszego majątku ziemskiego, świątynia w Wyszynach została podpalona. Ks. Ludwik Leśniewicz –miejscowy proboszcz został wywieziony do Dachau i tam w 1942 zamordowany. W okresie II wojny światowej na pobliskich terenach działały radzieckie oddziały wywiadowczo-spadochronowe. 10 i 15 stycznia 1945 roku doszło do potyczki z hitlerowcami podczas której zginęło dwóch wywiadowców. Pochowano ich na miejscowym cmentarzu[7].

W latach 60. ze środków społecznych wybudowano wiejski dom kultury. W 1968 r. powstało przedszkole[8]. 1. września 1970 r. oddano do użytku nowy budynek szkoły podstawowej. Inicjatorem budowy był Franciszek Owczarzak – wieloletni dyrektor szkoły, za długoletnią pracę pośmiertnie odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Zabytki

Gorzelnia
  • Kościół parafialny Matki Bożej Pocieszenia, fundowany latach 1824−1825 w budynku dawnego obronnego spichrza dworskiego, otoczonego murem i oblanego fosą.
  • Drewniana figura św. Wawrzyńca z XIX w.
  • Budynek gorzelni murowany z kamienia z XIX w.[9]

Oświata

  • Szkoła Podstawowa w Wyszynach. Szkoła posiada pracownie przedmiotowe języka polskiego i przyrody, laboratorium językowe, pracownię informatyczną i halę sportową. Od 17 czerwca 2015 r. szkoła nosi imię Mikołaja Kopernika. W roku szkolnym 2014/2015 uczęszczało do niej 139 dzieci[10].
  • Przedszkole Samorządowe im. Koziołka Matołka w Wyszynach. Przedszkole posiada też oddział zamiejscowy w Prośnie.

Kultura

  • Wiejski Dom Kultury, gdzie prowadzone są zajęcia dla dzieci i młodzieży, Znajduje się tam również sala wiejska na której odbywają się imprezy okolicznościowe, zabawy taneczne i przedstawienia.
  • Biblioteka Publiczna w Budzyniu – Filia w Wyszynach[11].
  • Amfiteatr – miejsce zabaw ludowych i młodzieżowych.

Sport

Od 2000 r. w Wyszynach działa klub sportowy „Iskra” Wyszyny. Klub posiada boisko futbolowe oraz nowo wybudowane szatnie[12][13].

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1578 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 153898.
  3. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 8.
  4. ↑ Maria Jadwiga Minakowska, Estera Raczyńska z Małyszyna h. Nałęcz [online], www.sejm-wielki.pl [dostęp 2026-08-13].
  5. ↑ Eugenia Sójka, O Rogalinie, Raczyńskich i kościele z mauzoleum ich rodu [online], Parafia pw. św. Marcelina w Rogalinie, luty 2025 [dostęp 2026-08-13].
  6. ↑ Historia kościoła i parafii Wyszyny. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-08)].
  7. ↑ Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939–1945”, Sport i Turystyka 1988, ISBN 83-217-2709-3, str. 519
  8. ↑ Przedszkole Samorządowe im. Koziołka Matołka w Wyszynach. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-08)].
  9. ↑ Zabytki. Gmina Budzyń. [dostęp 2014-08-05].
  10. ↑ Szkoła Podstawowa w Wyszynach.
  11. ↑ SPOT REKLAMOWY BIBLIOTEKI PUBLICZNEJ W BUDZYNIU (FILIA WYSZYNY).
  12. ↑ Iskra Wyszyny – strona nieoficjalna. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-08-09)].
  13. ↑ konto oficjalne Facebook, WKS ISKRA Wyszyny | Facebook [online], pl-pl.facebook.com [dostęp 2016-11-02].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.