Brzekiniec

Brzekiniec
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

chodzieski

Gmina

Budzyń

Liczba ludności (2022)

191[1]

Strefa numeracyjna

67

Kod pocztowy

64-840[2]

Tablice rejestracyjne

PCH

SIMC

0524387

Położenie na mapie gminy Budzyń
Mapa konturowa gminy Budzyń, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Brzekiniec”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Brzekiniec”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Brzekiniec”
Położenie na mapie powiatu chodzieskiego
Mapa konturowa powiatu chodzieskiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Brzekiniec”
Ziemia52°52′03″N 17°02′47″E/52,867500 17,046389[3]

Brzekiniec – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie chodzieskim, w gminie Budzyń[4][5].

Nazwa

Nazwa miejscowości wywodzi się od nazwy pospolitej brzekinia odnoszącej się do drzewa jarząb brekinia[6]. Miejscowość ma metrykę średniowieczną i istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Została odnotowana w łacińskojęzycznym dokumencie z 1426 pod staropolską nazwą Brzekynycze, 1440 Brzekienice, 1441 Brzekinie, 1470 błędnie Przebienice, 1472 Brzekynyecz, 1518 Brzekvnecz, 1527 błędnie Krzekinyecz, 1563 Brzeliniecz, 1577 Brzeleniec[7]. Według dokumentów historycznych miejscowość w XVII wieku zapisywana była jako Brzekwiniec, w XIX wieku Brakonice, Braknitz, w pierwszej połowie XX wieku Brzekiniec, Braknitz, od 1967 roku Brzekiniec[6].

Historia

Początkowo wieś była królewszczyzną czyli własnością królewską należącą do królów polskich, zarządzaną przez polską szlachtę w ramach tenuty, a później przez starostów rogozińskich. Od 1320 osada leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1426 odnotowano ją w powiecie poznańskim, w latach 1441, 1472, 1486 w powiecie kcyńskim i w 1563 ponownie w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1450 miał miejsce spór o przynależność parafialną wsi. W 1510 należała parafii Potulice, w 1580 do parafii Chodzież, parafii Rogoźno, a w 1580 należała do parafii Sieraków[7].

W 1426 król Polski Władysław II Jagiełło zapisał Andrzejowi z Danaborza 30 grzywien na wsi królewskiej Brzekliniec. W 1441 król polski Władysław III Warneńczyk zapisał kasztelanowi i staroście nakielskiemu Włodkowi z Danaborza 500 grzywien na wsiach Podstolice i Brzekliniec w powiecie kcyńskim. W 1470 król polski Kazimierz IV Jagiellończyk zezwolił, aby Jan i Władysław, synowie Włodka z Danaborza wraz ze swym opiekunem wojewodą poznańskim Łukaszem z Górki ustąpili ze wsi królewskiej Podstolice, Brzekliniec i Budzyń na rzecz Mikołaja Działyńskiego[7].

W 1472 Brzekliniec wymieniony został wśród wsi powiatu kcyńskiego, które nie zapłaciły wiardunków królewskich i które mają z tego tytułu zapłacić 14 grzywien kary. W 1485 Kazimierz Jagiellończyk zezwolił wojewodzie inowrocławskiemu Mikołajowi Działyńskiemu zastawić wsie królewskie Podstolice, Budzyń i Brzekliniec za 1600 florenów węgierskich kasztelanowi rogozińskiemu Przecławowi z Potulic. W 1486 nastąpił podział majątku odziedziczonego po zmarłym Przecławie Potulickim przez braci Potulickich. Stanisław Potulicki otrzymał dobra Potulice w powiecie kcyńskim, połowę dóbr Brudzewo w powiecie kaliskim oraz połowę sum na wsiach królewskich Podstolice, Budzyń i Brzekliniec, a Wojciech Potulicki otrzymał dobra Chodzież w powiecie kcyńskim, połowę dóbr Brudzew w powiecie kaliskim oraz drugą połowę sum zapisanych na wspomnianych wsiach królewskich. W 1518 król Polski Zygmunt I Stary nadał Mikołajowi Potulickiemu wsie Budzyń, Podstolice i Brzekliniec w dożywocie W 1527 król Zygmunt Stary zezwolił podkomorzemu dobrzyńskiemu i staroście brodnickiemu Mikołajowi Działyńskiemu, wykupić z rąk Mikołaja Chodzieskiego zwanego też Potulickim wsie królewskie Budzyń, Podstolice i Brzekliniec[7].

W historycznych księgach podatkowych zachowały się także zapisy dotyczące wsi, pochodzące z XVI wieku. W 1510 w Brzeklińcu odnotowano 24 łany, 3 małe łany osiadłe, karczmę oraz sołectwo o 3 łanach. W 1563 miał miejsce pobór od 4 łanów kmiecych i trzech łanów sołeckich, karczmy z rolą oraz od 6 kołodziejów. W latach 1564-1565 wieś leżała w starostwie rogozińskim i gospodarowało w niej 4 kmieci na 4 śladach, którzy płacili po jednym florenie czynszu oraz w naturze po dwa kapłony, 30 jaj oraz po 5 florenów i 18 groszy zamiast robocizny. Raz w roku jeździli ze zbożem do Bydgoszczy. Trzej karczmarze mieli role zwane „Ostrowami” i płacili po 12 groszy czynszu, a jeden z nich płacił 18 groszy, a także po kapłonie, po 15 jaj oraz po 4 floreny 24 grosze zamiast robocizny. Opłatę zwaną „leśne” płacili kołodzieje z Brzeklińca oraz wsie szlacheckie w powiecie kcyńskim: Żylice, Brzeźno (obecnie Nowe Brzeźno), Potulice i miasto Wągrowiec; w sumie ogółem około 35 florenów. Sołtys miał 3 ślady roli, od których nic nie płacił, a w zamian strzegł boru i służył na koniu w zamku w Rogoźnie. Ogólny dochód ze wsi wynosił wówczas 78 florenów 22 grosze i 3 denary. W 1577 pobór ze wsi zapłacił Sokołowski tenutariusz Rogoziński. W 1580 Krzysztof Sokołowski zapłacił pobór od 2 łanów, 2 komorników oraz z 3 łanów sołeckich[7].

W latach 1594, 1595, 1599 miały miejsce rozgraniczenia okolicznych wsi. Odnotowano znak graniczny, narożnik zwany „U Lipki” albo „Lipka”, który dzielił wsie Tarnowiec (obecnie to Tarnowo), Brzekliniec i Sarbka. Zaprotestowali przeciw temu podziałowi cystersi z Wągrowca, właściciele Sarbki, stwierdzając, że narożnik ten znajduje się przy wywalonym drzewie zwanym po staropolsku „Wywroth” w pobliżu Lipki[7].

Wieś królewska należąca do starostwa rogozińskiego, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[8].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Obecnie

Wieś sołecka - zobacz jednostki pomocnicze gminy Budzyń w BIP[9]

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-07].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 94 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 10845.
  4. ↑ TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2014-10-21].
  5. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1867, 2013-02-15. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-10-21].
  6. 1 2 Nazwy miejscowe Polski: historia, pochodzenie, zmiany. Kazimierz Rymut (red.). T. 1: A-B. Kraków: Wydawnictwo Instytutu Języka Polskiego PAN, 1996, s. 374. ISBN 83-85579-34-6. [dostęp 2026-04-20].
  7. 1 2 3 4 5 6 Chmielewski 1982 ↓, s. 123-124.
  8. ↑ Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 243.
  9. ↑ Jednostki organizacyjne gminy Budzyń. Urząd Gminy Budzyń. [dostęp 2014-10-21].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.