Zaganiacz pustynny

Zaganiacz pustynny
Hippolais languida[1]
(Hemprich & Ehrenberg, 1833)
Ilustracja
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

trzciniaki

Rodzaj

Hippolais

Gatunek

zaganiacz pustynny

Synonimy
  • Curruca languida Hemprich & Ehrenberg, 1833
  • Hypolais upcheri Tristram, 1864
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]

Zasięg występowania
Mapa występowania

     obszary lęgowe

     zimowiska

Zaganiacz pustynny (Hippolais languida) – gatunek małego ptaka z rodziny trzciniaków (Acrocephalidae). Jest częściowo gatunkiem wędrownym, występuje całorocznie m.in. na Półwyspie Arabskim i w Azji Środkowej, obszary lęgowe to głównie Azja Zachodnia, natomiast zimuje w Afryce Wschodniej. Występuje w różnych środowiskach od lasów poprzez sawanny po pustynie, żywi się bezkręgowcami, w tym owadami. Ptak średniej wielkości o szarobrązowym upierzeniu, niezagrożony wyginięciem.

Nazewnictwo i taksonomia

Gatunek po raz pierwszy opisali naukowo Friedrich Wilhelm Hemprich i Christian Gottfried Ehrenberg jako Curruca languida, opis ukazał się w 1833 roku[3][4]. Zwyczajowa nazwa anglojęzyczna to Upcher's Warbler[1], którą wprowadził Henry Baker Tristram przy ponownym opisaniu gatunku w 1864 roku[5] na cześć ornitologa Henry’ego Morrisa Upchera jako Hypolais upcheri[6]; Upcher pojawia się w nazwach zwyczajowych tego gatunku także w języku francuskim, katalońskim i włoskim[7]. Takson monotypowy[8], należy do rodzaju Hippolais[2].

Morfologia

Średniej wielkości ptak, obie płcie ubarwione podobnie[3], upierzenie szarobrązowe, strona brzuszna jasna[9], ogon ciemniejszy[10]. Brew szaro-biała, obrączki oczne białe[3][9], stosunkowo szeroki dziób[10] o długości od 16 do 22 mm[11]. Dorosłe osobniki ważą średnio 16–17 g (samice są lżejsze)[12], długość ciała wynosi 14 cm[3], długość skrzydła wynosi przeciętnie 75,9 mm[13], rozpiętość skrzydeł wynosi od 22 do 25 cm[12].

Podobnie upierzone gatunki to zaganiacz zwyczajny, a zwłaszcza zaganiacz oliwny[3][9].

Występowanie i środowisko

Zaganiacz pustynny występuje przez cały rok w Dżibuti, Egipcie, Erytrei, Etiopii, Indiach (po raz pierwszy stwierdzony w 2024 roku[5]), Iraku, Jordanii, Kenii, Libanie, Pakistanie, Palestynie, Somalii, Syrii, Tadżykistanie, Tanzanii, Turkmenistanie, Ugandzie, Uzbekistanie[2]. W sezonie lęgowym zamieszkuje Afganistan, Armenię, Azerbejdżan, Gruzję, Iran, Izrael, Kazachstan, Turcję[2]. Przelotem pojawia się w Arabii Saudyjskiej, Bahrajnie, Jemenie, Katarze, Kuwejcie, Omanie, Zjednoczonych Emiratach Arabskich[2], wyjątkowo przelatuje przez Sudan i zalatuje do Cypru[2]; stwierdzono go także latem w Pakistanie[5]. Zimuje w Afryce Wschodniej, m.in. w Kenii i Tanzanii[14]. Migruje na odległości dochodzące do 4400 km[13].

Gatunek zamieszkuje m.in. lasy, sawanny, skrub, pustynie do wysokości 2740 m n.p.m.[2] Preferuje drzewa (m.in. akacje[15]) i wysokie krzewy (np. tamaryszek[11]) w różnych środowiskach, zamieszkuje np. sady, plantacje, zbocza górskie[2]. Zimą przebywa pośród skrubu akacjowego i krzewów[3].

Zachowanie

Jaja ze zbiorów Muséum de Toulouse

Ptak aktywny za dnia, zwykle spotykany pojedynczo, w parach lub w małych grupach po 3–4 osobniki[16], ale pojawia się także w skupiskach po 10–20 osobników[17]. Porusza często i charakterystycznie ogonem[16] w sposób zbliżony do pokrzewek z rodzaju Sylvia[18] lub dzierzb[17]. Monogamiczny[19], dożywa 5 lat[12].

Żywienie

Żeruje w zaroślach i niskiej roślinności[16]. Składniki jego diety są słabo poznane[16]; odżywia się głównie bezkręgowcami[9][18], w tym owadami[16]; jesienią zjada owoce, a zimą nasiona[19].

Rozród

Sezon lęgowy przypada od kwietnia do lipca, samica składa od trzech do pięciu jaj[2] długości 19 mm, barwy liliowo-szarej z odcieniem różu[20], ciemno nakrapianych[9]. Gniazdo miseczkowe, zbudowane z traw, łodyg, gałązek, starannie wykończone[21], wyściełane np. pajęczynami, futrem, puchem, ukryte w zaroślach[9] lub na niskich drzewach[18] w rozwidleniu gałęzi[22].

Głos

Śpiewa powtarzalną szybką sekwencję fraz naprzemiennie melodyjnych i chropowatych, wydaje głos z widocznych miejsc[10]. Nawołuje chrapliwym „czak”[10] lub „tjug”[11]. Samice także śpiewają[23]. Głos jest zbliżony do odgłosów cierniówki oraz pokrzewki kaspijskiej[11].

Status zagrożenia

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody uznaje zaganiacza pustynnego za gatunek najmniejszej troski (LC, Least Concern)[2]. W 2021 roku organizacja BirdLife International szacowała liczebność populacji europejskiej wraz z całą Turcją na 36 800 – 90 200 dorosłych osobników; na tej podstawie wstępnie wyliczono, że światowa populacja liczy 245 000 – 601 000 dorosłych osobników. Trend liczebności populacji jest nieznany[2].

Przypisy

  1. 1 2 Hippolais languida, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2026-04-01] (ang.).
  2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 BirdLife International, Hippolais languida, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2024, wersja 2025-2 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
  3. 1 2 3 4 5 6 Kevin Baker, Warblers of Europe, Asia, and North Africa, London: Christopher Helm, A & C Black, 1997, s. 203, ISBN 0-7136-3971-7 (ang.).
  4. ↑ F.W. Hemprich, C.G. Ehrenberg, Symbolae physicae, seu, Icones et descriptiones corporum naturalium novorum aut minus cognitorum, t. Zoologica I: Avium pt. 1, 1833 (łac.).
  5. 1 2 3 Mohd Baqir, Khursheed Ahmad, Intesar Suhail, First record of Upcher's Warbler Hippolais Languida (family Acrocephalidae) for India from Suru Valley, Kargil, Ladakh, „J. Bombay Nat. Hist. Soc.”, 119 (2), 2022 (ang.).
  6. ↑ XXVIII.— Obituary : Robert George Wardlaw‐Ramsay, „Ibis”, 63 (3), 1921, s. 542–543, DOI: 10.1111/j.1474-919X.1921.tb01287.x, ISSN 0019-1019 (ang.).
  7. ↑ Txoriak - Euskal Herriko hegaztiak [online], txoriak.eus [dostęp 2026-04-01] (bask.).
  8. ↑ L. Svensson, Upcher's Warbler (Hippolais languida), version 1.0, [w:] Birds of the World (red. J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie & E. de Juana), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA, 2020, DOI: 10.2173/bow.upcwar1.01 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
  9. 1 2 3 4 5 6 Upcher's Warbler - A Field Guide to Birds of Armenia [online], Acopian Center for the Environment [dostęp 2026-04-01] (ang.).
  10. 1 2 3 4 Upcher's Warbler - eBird [online], ebird.org [dostęp 2026-04-01] [zarchiwizowane z adresu 2026-02-19] (ang.).
  11. 1 2 3 4 Kevin Baker, Warblers of Europe, Asia, and North Africa, London: Christopher Helm, A & C Black, 1997, s. 204, ISBN 0-7136-3971-7 (ang.).
  12. 1 2 3 Upcher's warbler – Bird Species Profile, Origin & Traits [online], FeatherScan Bird Encyclopedia [dostęp 2026-04-01] (ang.).
  13. 1 2 Jaroslaw K. Nowakowski, Justyna Szulc, Magdalena Remisiewicz, The further the flight, the longer the wing: relationship between wing length and migratory distance in Old World reed and bush Warblers (Acrocephalidae and Locustellidae), „Ornis Fennica”, 91 (3), 2014, s. 185, DOI: 10.51812/of.133854, ISSN 0030-5685.
  14. ↑ Identification of Upcher's Warbler, britishbirds.co.uk, 1 października 1986 [dostęp 2026-04-01] (ang.).
  15. ↑ Foraging behaviour and identification of Upcher's Warbler [online], britishbirds.co.uk, 1 czerwca 1990 [dostęp 2026-04-01] (ang.).
  16. 1 2 3 4 5 Chris Boland, Abdullah Alsuhaibany, The Birds of Saudi Arabia. Volume 2: species accounts, 2020, s. 277, ISBN 978-1-86063-503-8.
  17. 1 2 Upcher’s Warbler [online], www.kuwaitbirds.org [dostęp 2026-04-01] (ang.).
  18. 1 2 3 Upcher's Warbler (Hippolais languida) identification - Birda [online], app.birda.org [dostęp 2026-04-01] [zarchiwizowane z adresu 2025-08-04].
  19. 1 2 Hippolais languida سسک درختی بزرگ, [w:] catalog.data.gov.ir [online] (ang.).
  20. ↑ Michael Walters, Colour in birds' eggs: the collections of the Natural History Museum, Tring, „Historical Biology”, 18 (2), 2006, DOI: 10.1080/08912960600640887.
  21. ↑ Upcher's Warbler [online], www.animal.photos [dostęp 2026-04-01].
  22. ↑ Species factsheet: Upcher's Warbler Hippolais languida [online], BirdLife International, 2024 [dostęp 2026-04-03] (ang.).
  23. ↑ László Zsolt Garamszegi, Denitza Zaprianova Pavlova, Marcel Eens, Anders Pape Møller, The evolution of song in female birds in Europe, „Behavioral Ecology”, 18 (1), 2007, s. 92, DOI: 10.1093/beheco/arl047, ISSN 1465-7279 (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.